HOMILADORLIK DAVRIDA DORILARNI TO‘G‘RI TANLASH VA XAVFSIZ QO‘LLASH QOIDALARI

Аннотация

The article presents information on the different effects of drugs depending on the stages of fetal development, the presence of teratogenic effects of some drugs and their consequences based on scientific research. The consequences of incorrect use of drugs during pregnancy, errors in the use of natural and synthetic drugs, and the results of international and domestic pharmaceutical studies are also analyzed. Drugs recommended for pregnant women in the pharmaceutical industry of Uzbekistan and their level of safety are also reviewed. The article provides important recommendations for taking drugs during pregnancy, which will serve as a useful guide for mothers and doctors. Keywords: Pregnancy, drugs, safe drugs, teratogenic effects, pharmacology, fetal development, maternal health, drug classification, bioequivalence. Аннотация: Приведена информация, основанная на научных исследованиях, о различном действии лекарственных средств в зависимости от стадий развития плода, наличии тератогенных эффектов некоторых лекарственных средств и их последствиях. Также были проанализированы последствия неправильного приема лекарственных средств во время беременности, ошибки в применении натуральных и синтетических препаратов, результаты международных и отечественных фармацевтических исследований. Также были рассмотрены лекарственные препараты, рекомендуемые для беременных женщин в узбекской фармацевтической промышленности, и уровень их безопасности. В статье даны важные рекомендации по приему лекарственных препаратов во время беременности, которые послужат полезным руководством для мам и врачей. Ключевые слова: Беременность, лекарственные препараты, безопасные лекарственные препараты, тератогенные эффекты, фармакология, внутриутробное развитие плода, здоровье матери, классификация лекарственных препаратов, биоэквивалентность. 102 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Homiladorlik – ayol organizmida fiziologik va gormonal o‘zgarishlar sodir bo‘ladigan murakkab jarayon bo‘lib, bu davrda qabul qilinadigan dori vositalariga alohida e’tibor berish talab etiladi. Ayrim dorilar ona va homila uchun xavfsiz bo‘lsa, boshqalari homilaning rivojlanishiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Shuning uchun homiladorlik davrida dorilarni shifokor tavsiyasiga ko‘ra va ilmiy asoslangan qoidalar bo‘yicha qabul qilish zarur. Dunyo sog‘liqni saqlash tashkilotlari tomonidan olib borilgan tadqiqotlarga ko‘ra, ayrim dori vositalari homilaga teratogen (rivojlanish nuqsonlariga olib keluvchi) ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Masalan, Talidomid fojiasi bunga yorqin misol bo‘lib, 1960-yillarda homilador ayollar og‘riq qoldirish va toksikozga qarshi dorilar sifatida ishlatgan ushbu preparat natijasida minglab bolalar tug‘ma nuqsonlar bilan dunyoga kelgan. Shu sababli, homiladorlik davrida qabul qilinadigan har bir dori vositasi ehtiyotkorlik bilan tanlanishi kerak. Dorilar xavfsizlik darajasiga ko‘ra, Amerika Oziq-ovqat va Dori-darmon Agentligi (FDA) tasnifiga asosan quyidagi toifalarga bo‘linadi:  A-kategoriya – homiladorlikda xavfsiz (masalan, foliy kislotasi, ayrim vitaminlar).  B-kategoriya – hayvonlarda sinovdan o‘tgan va homilaga zarar yetkazmagani aniqlangan (masalan, Penitsillin).  C-kategoriya – homilaga ta’siri yetarlicha o‘rganilmagan, faqat shifokor nazorati ostida qo‘llanadi.  D-kategoriya – homilaga zarar yetkazishi mumkin, faqat hayotiy zaruriyat bo‘lsa, ishlatiladi.  X-kategoriya – homiladorlikda qat’iyan man etiladi (masalan, Retinoidlar, Warfarin). Homiladorlik davrida eng ko‘p uchraydigan sog‘liq muammolari va ularning xavfsiz davolash usullari haqida ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki:  Og‘riq qoldiruvchi vositalar: Paratsetamol odatda xavfsiz hisoblanadi, lekin Ibuprofen va Aspirin ayniqsa homiladorlikning oxirgi trimestrida tavsiya etilmaydi.  Toksikozga qarshi dorilar: Vitamin B6 (Piridoksin) toksikozni kamaytirishda samarali bo‘lishi mumkin. Shuningdek, antihistamin vositalaridan Dimenhidrinat shifokor tavsiyasi bilan qo‘llanadi.  Infeksiyalarga qarshi dorilar: Penitsillin guruhidagi antibiotiklar xavfsiz, lekin Tetrasiklin va Fluorxinolonlar homilaga zarar yetkazishi mumkin.  Yuqori qon bosimi va yurak kasalliklari uchun dorilar: Beta-blokatorlar va Kaltsiy kanallari blokerlari shifokor nazorati ostida qo‘llanadi. Angiotenzin konvertazasi inhibitatorlari esa homiladorlikda tavsiya etilmaydi. Bundan tashqari, homilador ayollar dori vositalarini qabul qilishda quyidagi asosiy qoidalarga amal qilishlari lozim:  O‘z-o‘zini davolashdan saqlanish – hech qanday dori shifokor tavsiyasisiz qabul qilinmasligi kerak.  Tabiiy vositalarni ham ehtiyotkorlik bilan qo‘llash – ba’zi o‘simlik damlamalari ham homilaga zarar yetkazishi mumkin (masalan, aloe, ginseng).  Dorilarning dozasi va davomiyligini qat’iy belgilash – hatto xavfsiz deb hisoblangan dorilar ham haddan tashqari ko‘p qabul qilinganda homilaga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. 103 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-