ХИМИЧЕСКИЙ СОСТАВ И ФАРМАЦЕВТИЧЕСКИЕ СВОЙСТВА СМОЛЫ FERULA FOETIDA

Аннотация

The article provides information about the medicinal use of the roots and latex (milky sap) of the plant Ferula foetida, as well as its unique chemical composition and therapeutic properties. 31 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2025, 2(3) Additionally, the article discusses the effectiveness of adhesives and extracts derived from its roots in treating various diseases. Keywords: Kovrak root, biologically active compounds, flavonoids, skin diseases, vitamins. Language: Uzbek Citation: Parpiboyeva , U., & Abdugapparov , F. (2025). CHEMICAL COMPOSITION AND MEDICINAL PROPERTIES OF FERULA FOETIDA RESIN. Universal International Scientific Journal, 2(3), 31–35. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1463 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.15024113 Kovrak ko‘p yillik, bo‘yi bir metr atrofidagi dorivor o‘simlik. Respublikamizning Toshkent, Sirdaryo, Jizzax, Samarqand, Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo viloyatlari, Qoraqalpog‘iston dashtlari va yalangliklarida, qumli 1-rasm. Kovrak o‘simligi cho‘llarda hamda sho‘r tuproqli yerlarda Kovrak o‘simligi tarkibida turli o‘sadi [1]. vitaminlar, uglevodlar, uglevodorodlar, O‘simlik mart-aprel oylarida terpenoidlar, saponinlar, karotinoidlar, gullaydi, mevasi aprel-mayda pishadi. murakkab efirlar, alkaloidlar, glikozidlar, Poyasi tik o‘suvchi, yo‘g‘on, ichi kovak, fitosterinlar, organik kislotalar, aldegidlar yuqori qismi shoxlangan. Ildizoldi barglari va fenol birikmalar, ligninlar kabi juda bandli, uch bo‘lakka ajralgan. Barg ko‘plab organik birikmalarning vakillari bo‘laklari cho‘zinchoq yoki lantsetsimon. kiradi. Ushbu birikmalar esa inson Gullari och-sariq, murakkab soyabonga salomatligi uchun muhim ahamiyat kasb to‘plangan. Mevasi ikki bo‘lakli pista. etadi [3]. Uning ildizi smolasidan asarezen, Ildizidan yelim (smola) olinadi [2]. farnesiferol, umbelliferon, seskviterpen (asafoetida), seskviterpenovy kumin (asimaphoetidiol, fanesiferol C, 4- gidroksikumarin foetidin), kafe kislotasi 32 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2025, 2(3) asosiy tarkibiy qismlari va miqdorlari quvvatlaydi.Taninlar (3-5%) – organizmni quyidagicha keltirilgan: Asosiy kimyoviy mustahkamlovchi va yallig‘lanish tarkibi: diallilsulfid (20-30%) – tabiiy jarayonlarini kamaytiruvchi tabiiy antibakterial va antiseptik ta’sirga ega birikmalar bo‘lib, ovqat hazm qilish tizimi bo‘lib, organizmni zararli uchun foydalidir [5]. mikroorganizmlardan himoya qiladi [4]. Bu o‘simlikda bunday keng CH spektrdagi tabiiy birikmalarning 2 mavjudligi uning shifobaxshlik xususiyatini belgilaydi. Ushbu o‘simlikdan S zamonaviy tibbiyotda va xalq tabobatida alternativ vosita sifatida keng foydalanib H C 2 kelinadi [6]. Diallil sulfid 1-jadval. Ferul kislotasi (5-10%) – kuchli № Nomlanishi 100 gr miqdori% antioksidant bo‘lib, teri hujayralarini 1 Diallil sulfit 20-30 % yoshartirish va tanadagi yallig‘lanish 2 Ferul kislota 5-10% 3 Kumarin 1-3% jarayonlarini kamaytirishga yordam beradi. 4 Efir moylari 10-15% 5 Flavanoidlar 01-03% 6 Taninlar 3-5% Jumladan, buyuk sharq mutafakkiri Abu Ali Ibn Sino kovrak o‘simligini, shu jumladan uning turli xil Ferul kislota ko‘rinishlarini ham shifobaxsh vosita sifatida keng qo‘llagan. Kovrakning Flavonoidlar (0,1-0,3%) – foydasi juda ham ko'p bo’lib, u tibbiyotda hujayralarni himoya qiluvchi tabiiy bebaho sanaladi. Qadimda odamlar eng antioksidantlar bo‘lib, organizmdagi erkin ko’p uning bazi foydali tomonlari haqida radikallarni neytrallashga yordam beradi. yaxshi bilishgan, qolgan foydasi haqida esa Ular yallig‘lanishga qarshi ta’sir ko‘rsatadi deyarli hech qanday ma'lumot yo'q. Sassiq va yurak faoliyatini qo‘llab- 33 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2025, 2(3) kovrak shilimshiq chiqadigan balg'am Ilmiy tibbiyotda dorivor preparatlari tashlatadigan ta'sirga ega ko'krak qafasini (nastoyka, emulsiya, habdorilar) astma, tozalab ovozni tiniqlashtiradi, uni suvda tomir tortishishi va asab dardlarida eritib ichsa xirillagan ovoz ochiladi. ishlatiladi. Shu bilan birga, me’da, buyrak Bundan tashqari u surunkali yo'tal va va taloq muammolarida ham yaxshi samara xronik ovoz xirillashishga qarshi yordam bergan. Kovrakning muhim beradi. Zaharga qarshi dori kovrak davo xususiyatlaridan biri – bachadondan qon hisoblashadi. Kovrakni zahar tasiriga ketishini to‘xtatish va yallig‘lanish qarshi himoya sifatida ichish mumkin. jarayonlarini pasaytirishda muhim sanaladi Ushbu o‘simlik jigar xastaliklarida, [9]. xususan sariq kasalini davolashda foydalanilgan. Elimini (kovrakning boshqa turlarini ham) jigar (sariq kasali), me’da, Xulosa buyrak, taloq kasalliklarida hamda bachadondan qon ketishini to‘xtatuvchi, Sassiq kovrak kimyoviy tarkibi ishtaha ochuvchi, siydik haydovchi, ko‘plab faol komponentlarni o‘z ichiga bo‘g‘imlar og‘rig‘ini qoldiruvchi vosita oladi va ular dorivor o‘simlikka xos sifatida ishlatgan [7]. davolovchi xususiyatlarni beradi. Ushbu o‘simlik o‘zining boy kimyoviy tarkibi va