MEKTEP OQIWSHILARINIŃ FIZIKALÍQ RAWAJLANIWINIŃ QÁSIYETLERI

Аннотация

Baslanǵısh mektep jasındaǵı balalar ushın tábiyiy qural - bul joqarı háreketli iskerlikke mútajlik. Bunnan tısqarı, qızlarda bul mútajlik ul balalarǵa qaraǵanda kemirek kórinetuǵın boladı. Qızlar óz-ózinen háreketli bolıw múmkinshiligı kemirek. Sol sebepli olardı dene tárbiyası shólkemlestirilgen formalarına kóbirek tartıw usınıs etiledi. «Fizikalıq shınıǵıwlar den sawlıqtı saqlawdı, nátiyjelililikti hám tolıqlıqtı saqlawdı qálegen hár bir adamnıń kúndelik turmısına qatań kiriwi kerek hám quwanıshlı turmıs keshiriwi tiyis». Gippokrat. Tayanish sózleri: Fizikalıq hám háreket tayarlıq, dene tárbiyası hám sport iskerligi, Pedagogikada, mektep jası, Óspirimlik dáwirinde. 1. Fizikalıq hám háreket tayarlıq kórsetkishleri dinamikasınıń házirgi dárejesi hám qásiyetlerin, sonıń menen birge, 4-5 jastaǵı balalardıń dene tárbiyası hám sport iskerliginiń hár túrlıligi ushın motivatsiyasın anıqlaw, ulıwma qabıl etilgen programmanı ámelge asırıw kózqarasınan qáliplestirilgen. - normativ hújjetler, mektepge shekem tárbiya shólkemlerinde dene tárbiyası procesin basqarıwshı bolıp esaplanadı. 2. Fizikalıq tayarlıq kórsetkishleri hám 4-5 jastaǵı balalardıń tiykarǵı háreketleriniń qáliplesiwi ortasındaǵı baylanıslılıq qásiyetlerin anıqlań hám olardıń múmkin bolǵan kombinaciyasın islep shıǵıw. 3. Fizikalıq pazıyletlerdi rawajlandırıw hám 4-5 jaslı balalardıń tiykarǵı háreketlerin qáliplestiriw procesiniń pedagogikalıq joybarınıń natiyjeliligin hár túrlı fizikalıq hám sport túrlerine bolǵan qızıǵıwshılıq qásiyetlerin esapqa alǵan halda islep shıǵıw hám bahalaw. iskerligi. Izertlewdiń stilistik hasası materiallıq, sistemalı hám aktiv jantasıwlardıń tiykarǵı qaǵıydaları, oyın ideyası mektepke shekem jaslı balalardıń jetekshi iskerligi, insannıń ontogenetik rawajlanıwı processinde biologiyalıq jáne social munasibetlerdiń ornı, sonıń menen birge, balalardıń ózligin qáliplestiriw munasibeti menen mektepke shekem dáwirdiń baylanıslılıǵı. 396 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 Pedagogikada 7 jastan 18 jasqa deyingi jas ádetde úsh dáuirge bólinedi - kishi (7-11 jas ), orta yamasa óspirim (12-15 jas ) hám úlken yamasa jas (16 -18 jas ) mektep jası. Baslanǵısh mektep jası tayansh-háreket sistemasınıń salıstırǵanda birdey rawajlanıwı menen xarakterlenedi. Biraq, bul dáuirde deneniń uzınlıǵı massaǵa qaraǵanda tezirek asadı. Balalardıń buwınları tezlik háreketleri menen ajralıp turadı hám ligamentli apparatlar elastik, skelette kóp muǵdarda háptege túsetuǵın toqımalar gúzetilei. Arqa mıy 8-9 jılǵa shekem úlken tezlikti saqlaydı. Balalardıń bulshıq etleri jińishke talshıqlarǵa ie hám tek az muǵdarda protein hám maylardı óz ishine aladı. Usınıń menen birge, ayaq-qoldıń úlken bulshıq etleri kishilerge qaraǵanda ádewir rawajlanǵan. Baslanǵısh mektep jasında nerv sistemasınıń morfologiyalıq rawajlanıwı tawsıladı, nerv kletkalarınıń ósiwi hám strukturalıq parıqlanıwı tawsıladı. Nerv sistemasınıń islewi qozǵalıw processleriniń ústinligi menen xarakterlenedi. 10 -11 jasta ókpeniń kólemi eresek jastaǵılar ókpesiniń yarımın quraydı. Dem alıwdıń minutalı kólemi 7 jaslı mektep oqıwshılarında 3,5 l/min ten 11 jaslı balalarda 4,4 l/min ke shekem kóteriledi. Ókpeniń turmıslıq sıyımlılıǵı 7 jasta 1200 sm3 ten 10 jasda 2000 sm3 ke shekem asadı. Baslanǵısh mektep jasındaǵı balalar ushın tábiyiy qural - bul joqarı háreketli iskerlikke mútajlik. Bunnan tısqarı, qızlarda bul mútajlik ul balalarǵa qaraǵanda kemirek kórinetuǵın boladı. Qızlar óz-ózinen háreketli bolıw múmkinshiligı kemirek. Sol sebepli olardı dene tárbiyası shólkemlestirilgen formalarına kóbirek tartıw usınıs etiledi. Dene tárbiyası teoriyası hám ámeliyatında fizikalıq pazıyletlerdi úyretiw mashqalası hám olardıń sportqa tásirin izertlew hám islenbeler retinde búgingi kúnde mádeniyat hám sporttıń iskerlik dárejesi aktual bolıp fizikalıq pazıyletler fizikalıq tarawdaǵı tiykarǵı máselelerden biri bolıp tabıladı. Hár qıylı háreketler qáliplesedi kóplegen faktorlar tásirinde insannıń turmısı hám olardıń procesin qáliplestiriw basqa tábiyaattı óz ishine alıwı múmkin, bunı optimallastırıw process aqılǵa say qurılǵan oqıw sharayatında ámelge asırıladı. Túrli sport túrleri menen shuǵıllanatuǵın mektep oqıwshıları basqasha dárejege iye fizikalıq tayarlıq hám tiykarǵı qural pazıyletleriniń kórinetuǵın bolıwı. B jaqınlasıp kiyatırǵan islerdi sınaqlar hám ólshewler tiykarında tekseriw kerek, mektep oqıwshılarında tiykarǵı qural pazıyletleriniń rawajlanıw dárejesi kiyim-kenshek atletika, sport hám gimnastikaǵa qánigelesken. Ulıwma alǵanda, tómen mektep jası fizikalıq qábiletlerdi rawajlandırıw ushın eń qolaylı esaplanadı - tezlik hám muwapıqlastırıw, sonıń menen birge uzaq waqıt dawamında ortasha hám joqarı intensivlik rejimlerinde ciklik háreketlerdi orınlaw qábileti. Bul jasta balalar fizikalıq iskerliginiń ayırım túrleri, individual háreket kórinisleri ayriqsha qásiyetleri hám málim sport túrlerine iykemlilik hám iykemshililikti qáliplestiriwdi baslaydı. 397 ResearchBib IF - 11.01, ISS