Анализ зарубежной практики регулирования трудовой миграции

Аннотация

This article focuses on the problems of labor migration regulation, its social, economic and political aspects. Keywords: labor migration, migration flow, migration processes, donor countries, recipient countries, remittances, migration policy. Ҳозирги кунда дунёда глобаллашув рувчи донор мамлакатлар қаторига – Польша, шароитида миграция оқимлари жадаллашиб, Филиппин, Жазоир, Тожикистон, Қирғизис- ижобий иқтисодий ва демографик таъсирлар тон, Ўзбекистон ва бошқаларни, шунингдек кўрсатиш билан бирга, салбий муаммолар ва мигрантларни қабул қилувчи транзит давлат- таҳдидлар, шу жумладан, давлатнинг миллий ларга Россия, Эстония, Латвия ва бошқаларни хавфсизлигига ҳам таъсир кўрсатмоқда. киритиш мумкин. Меҳнат миграцияси мигрантларни ет- Жаҳон банки маълумотларига кўра, казиб берувчи ва қабул қилувчи мамлакатлар 2020 йилда умумий мигрантлар сони 281 млн. учун ҳам муҳим ахамиятга эга[1]. кишини ташкил этиб, 2010 йилдаги кўрсат- Экспертлар мигрантларни қабул қилув- кичларга қараганда 60,0 млн кишига, 2000 чи мамлакатлар қаторига – АҚШ, Канада, Ғар- йилдаги қараганда 108,0 млн кишига ошди. бий Европанинг ривожланган давлатлари, Ёки 2000 йилда дунё ахолисининг 2,8 фоизи- Австралия, Бирлашган Араб Амирликлари, ни, 2010 йилда 3,3 фоизини ва 2020 йилда 3,6 Саудия Арабистони ва бошқалар давлатларни фоизини ташкил қилди [2]. киритмоқдалар. Мигрантларни етказиб бе- 1 - жадвал Халқаро меҳнат миграциясининг ўсиш динамикаси Ахоли таркибидаги № Йиллар Мигрантлар сони , млн.киши улуши, % 1 1995 174,0 2,8 2 2000 192,0 2,8 3 2005 221,0 3,2 4 2010 249,0 3,3 5 2015 258,0 3,4 6 2019 272,0 3,5 7 2020 281,0 3,6 Манба: Доклад о миграции в мире 2020. Мигрантларнинг 52 фоизини эркаклар, Миграция ХХI асрда ер юзидаги кенг 48 фоизини аёллар ташкил қилади. Мигрант- кўламли трансформацияларга таъсир кўр- ларнинг 74 фоизини 20-64 ёш оралиғидаги сатаётган замонавий дунёнинг ажралмас инсонлар, 14 фозини 20 ёшгача бўлган ёшлар тенденциясига айланди. Шу жумладан ташкил қилади. Бундан хулоса қилиш мум- Ўзбекистон ҳам бу жараёнларга жалб қилин- кинки, айрим мамлакатлар меҳнатга лаёқат- ди. Гарчи, Ўзбекистон меҳнат мигрантлари- ли ахолисини маълум қисмини йўқотиб бор- ни етказиб берувчи донор мамлакат бўлсада, моқда. Бу эса уларнинг иқтисодиётига салбий бу борадаги тажрибалар мамлакатимизда таъсир қилиши мумкин [3]. Иқтисодиёт ва таълим / 2021 йил 2-сон 163 ДЕМОГРАФИЯ. М ЕҲНАТ БОЗОРИ интеграция дастурларини режалаштиришда нинг ҳажмини ва таркибини мақсадли равиш- фойдали бўлиши мумкин. да тартибга солишни кўзлайдиган сиёсат. БМТнинг 2019 йилдаги ҳисоботига кўра, Давлатнинг иммиграция сиёсати эса – бу мил- Россия ўз ҳудудида яшовчи хорижий миг- лий меҳнат бозорини мигрантларининг тар- рантлар сони бўйича дунёда тўртинчи ўринда тибсиз ҳаракатидан ва нотўғри фойдаланили- туради. Экспертларнинг берган маълумотла- шидан ҳимоя қилиш сиёсатидир. рига кўра, ҳозирги кунда Россияда 11,6 млн. Миграция жараёнларини тартибга со- киши (жумладан, ноқонуний мигрантлар) лиш имкониятларини давлат – худудий ту- яшаб, ишламоқда. Ушбу рейтингда биринчи зилмалари орқали таҳлил қилиш мигрантлар- ўринни Америка Қўшма Штатлари (50,7 млн. ни қабул қилаётган ва етказиб бераётган киши), Германия эса (13,1 млн. киши) иккин- жамиятнинг ҳаётига интеграциялашувига кў- чи ўринни эгаллади. Шунингдек, Саудия маклашувчи давлатнинг базавий элементла- Арабистони (13,1 млн .киши) учинчи ўринда рини аниқлаш имконини беради. Мигрант- туради. Биринчи ўнталикка Буюк Британия ларнинг интеграция индекси (MIPEX) – давлат- (11,6 млн. киши), БАА (8,6 млн. киши), нинг миграция сиёсати сохасидаги интегра- Франция (8,3 млн. киши), Канада (8,0 млн. цион имкониятлари ва салоҳиятининг уму- киши), Австралия (7,6 млн. киши), Италия (6,3 мий эксперт баҳоси. Индекслаш уч – беш йил- млн. киши) каби мамлакатлар кирган [4]. да бир марта ўтказилади. Мигрантлар сони бўйича етакчилик Биз фаолиятини ўрганаётган давлатлар- қилаётган АҚШ, Германия, Канада каби дав- нинг меҳнат бозори, ижтимоий-иқтисодий латларнинг миграция оқимларини тартибга шарт-шароитлар, мигрантларга нисбатан солиш сиёсатининг хусусиятларини қиёсий камситувчи амалиётларнинг йўқлиги, миг- таҳлил қилиш учун миграция жараёнлари рантларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя кўлами ва интенсивлиги билан фарқ қилади- қилиш, мигрантларни қабул қилувчи давлат- ган тажрибаси алоҳида қизиқиш уйғотади. нинг иқтисодий-ижтимоий ҳаётида иштирок Ушбу мамлакатлар учун танлов мезонларига этиш имкониятлари каби кўрсаткичлари ўр- қуйидагиларни киритиш мумкин: ганилади. 1. Ҳудуди бўйича (барча таҳлил қилин- БМТнинг иқтисодий ва ижтимоий маса- ган давлатлар катта ҳудудга эга, шунинг учун лалар бўйича Департаменти 2019 йилда 228 Россия дунёда биринчи ўринни эгаллайди та мамлакатнинг миграция кўрсаткичларини (17,1 млн.км2), иккинчи ўринда Канада (9,9 ўзида акс эттирган мамлакатлар рейтингини млн.км2), АҚШ - тўртинчи ўрин (9,5 млн.км2), эълон қилди. Ушбу рейтингда биринчи ўрин- Германия - дунёда 62-ўрин ва Европа Итти- ни Америка Қўшма Штатлари эгаллаб туриб- фоқида олти