SAMARKAND SHAXRI VA VILOYAT TUMANLARIDA BEMORLARDAN AJRATIB OLINGAN ESHERIXIYALARNING PATOVARLARI

Аннотация

Ushbu ilmiy izlanishda viloyatning ayrim xududlarida jumladan Samarkand shaxar va tumani, Pastdargom, Jomboy, Toyloq, Oqdaryo tumanlarida 2014 - yildan 2023 – yilgacha bo‘lgan davrlarda bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarning patogenlik guruhi mikrobiologik tahlili qilingan. Bunda 1952 nafar bemorlardan ajratib olingan esherixiyalar o‘rganilgan. Kalit so‘zlar. Enterobacteriaceae, Escherichia coli, E. coli, ETEC, enterotoksigen, EHEC, enterogemorragik, EIEC, enteroinvaziv, EaggEC, enteroagregativ, DAEC. Kirish. Ichak o‘tkir yuqumli kasalliklarini asosini tashkil etuvchi deariya, kolienteritlarni chaqiradigan esherixiyalarni va ularning turlarni hududlarda uchrash peyzajini va ushbu turlar orasidagi siljishni urganish, tibbiyot mikrobiologiyasida ushbu kasallikni tabiatda aylanib yurgan pato- va serologik turlarini urganishda juda muhimdir. Escherihia coli – inson va hayvonlarning ichak traktida mavjud bo‘lgan obligat sinantrop mikroorganizmlardir. E. coli genomining yuqori plastikligi odamning ichak va ichakdan tashqari lokalizatsiyasini qamrab oluvchi turli kasalliklarni keltirib chiqaruvchi shtammlar paydo bo‘lishi potensialini yaratadi. O‘tkir ichak infeksiyalari (O‘II) qo‘zg‘atuvchilari sifatida diareya qo‘zg‘atuvchi E. coli (DEC) belgilangan patogenlik omillarini kodlovchi virulentlik genlarining mavjudligiga qarab olti patoguruhga bo‘lingan (ЕPEС – enteropatogen, ЕTEС – enterotoksigen, ЕНEС – enterogemorragik, EIEC – enteroinvaziv, EAggEC – enteroaggregativ, DAEC – diffuzno-adgerent). Ushbu ma’lumotni bilmasdan esherixiozni klinik kechishini, kasallikni dinamikasini va kaysi patoguruh va serogurux epidemik jarayonni kuchayishiga sababchi ekanligini aniqlab bo‘lmaydi. Ishning maqsadi. Samarkand shaxari va viloyatning yaqin tumanlarida esherixiyalarning patoguruhi va seroguruxining uchrash manzarasini aniqlash. Material va metodlar. Ishimizda viloyatning ayrim xududlarida jumladan Samarkand shaxar va tumani, Pastdargom, Jomboy, Toyloq, Oqdaryo tumanlarida 2014 - yildan 2023 - yilgacha bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarni 7.1 101 2 7 mikrobiologik tahlili asosida peyzajini o‘rganib, patoguruh-serologik guruhlarga, ajratib chiqildi. Ushbu yillar mobaynida mikrobiologik retrospektiv tahlil qilgan tumanlarimizda bemorlardan ajratib olingan esherixiyalar jami 1952 tani tashkil qilgan. Olingan natijalar. Bemorlardan ajratib olish va esherixiyalarning xududlar buyicha taksimlanishi quyidagi jadvalda (1-jadval) keltirilgan bo‘lib, unda esherixioz xastaligi eng kup Oqdaryo, Samarkand shaxar va tumani, Pastdarg‘om tumanlarida ya’ni 21,7% - 26,7% gacha qayd etilgan. Bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarining atigi 9,1% Toyloq tumaniga to‘g‘ri kelgan. 2014 - 2023 yillar ichida ushbu tumanlarda esherixioz xastaligini eng kup qayd etilishi 2019 yilda 424 tani, 2021 yilda 353 tani tashkil qilgan. Bu holat 2019 yilda Samarkand shaxar va tumani va 2021 yilda Oqdaryo tuman kasalxonalarida E. coli shtammlarini kasalxona tashqarisidagi shtammlar bilan almashina boshlaganligi diqqatga sazovardir. 1-jadval Bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarning xududlar buyicha aniqlanishi (2014 -2023 yy.) Xududlar Esherixiyalarning umumiy soni % Samarkand shaxar va tumani vil 488 25 Pastdarg‘om vil 424 21,7 Jomboy vil 335 17,2 Toyloq vil 184 9,4 Oqdaryo 521 26,7 Jami 1952 100 2018 yilda 153 ta, 2020 yilda 218 ta, 2022 yilda 258 ta esherixiya shtammlari bemorlardan ajratib olingan. Ushbu xududlarda esherixioz xastaligi eng kam 2017 yilda 85 ta, 2023 yilda 87 tani tashkil qilgan. Viloyatimizning ushbu xududlarida bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarni qayd etilishini 10 yil ichida tahlil qiladigan bo‘lsak esherixiyalarnig sonini ko‘p bulishiga qaramasdan yildan yilga esherixiyalarning patoguruh va serotiplarini xilma-xiligini kamayib borganligi aniqlandi (2-jadval). 2-jadval Bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarni 2014-2023 yilllardagi ko‘rsatkichlari O‘rganilgan yillar abs % 7.1 102 2 7 2014 121 6,2 2015 130 6,7 2016 123 6,3 2017 85 4,4 2018 153 7,8 2019 424 21,7 2020 218 11,2 2021 353 18,1 2022 258 13,2 2023 87 4,5 Jami 1952 100 Tadkiqotlarimizda viloyatning ushbu xududlaridagi (2014-2023 yy.) bemorlardan ajratib olingan 1952 ta esherixiyalar ЕPEС, ЕNEС, EIEC, va kam uchraydigan ЕTEС, EAggEC, DAEC guruhlarga ajratib chiqildi. Bunda bemorlardan 42 xil esherixiya serologik guruhlari uchraganligi aniqlandi Ushbu yillar mobaynida bemorlardan ajratib olingan esherixiya shtammlarini (1952 ta ) patalogik guruhlarga ajratib chiqdik. Bunda 2014 yilda ETEС – 33,6 %, EPEС - 50,6 %, EНEС - 11,6 %, EIEС- 0,4 %, EAggEK - 3,7 % ni tashkil qildi (1- rasm). 1-rasm Samarkand shaxar va tumanlarda ajratib olingan esherixiyalarning patovarlarini 2014-2023 yillardagi manzarasi 7.1 103 2 7 Barcha yillarda ETEС, EPEС va EНEС eng ko‘p uchrashi, EIEС, EaggEС va DAEC variantlari ancha kam uchrashligi bilan ajralib turdi. Xulosa. Shunday qilib 2019-2023 yillar mobaynida Samarqand shaxar va tumani hamda viloyatning yaqin tumanlarida dear