KAMQONLIKNI BARTARAF ETISHDA MILLIY TAOMLARNING O‘RNI

Аннотация

Asosan gastrogen tabiatli kamqonlik bilan og‘rigan 64 bemor kuzatildi. Temir va vitaminlarga boy o‘zbek milliy taomlari (atala, palov, dumba va boshqalar), achitqilardan iborat maxsus parhez ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari an’anaviy o‘zbek taomlari asosida turli shakllardagi kamqonlikni davolash va profilaktika qilishda ishlab chiqilgan parhezning yuqori samaradorligi o‘rganildi. Ushbu parhez kamqonlikni davolash yoki oldini olishning qo‘shimcha usuli sifatida tavsiya etilishi mumkin. Kalit so‘zlar: kamqonlik, parhez, o‘zbek taomlari, atala, palov, dumba jigar, mastova, osh, gurunch, sho‘rvo, manti, kabab, salat. Kirish. Parhez ko‘pgina kasalliklarni oldini olish va davolashning muhim qismidir. Ma’lumki, kamqonlikda etiologik omilga ta’sir qilishdan tashqari, qon elementlarini shakillanishi va xususan, gemoglobin molekulasini sintez qilish uchun zarur bo‘lgan moddalarni oziq-ovqat bilan kiritish demakdir (2-4). Bu maqsadga O‘zbekiston Respublikasi Tibbiyot fanlari akademiyasining Tibbiy ovqatlanish klinikasi tomonidan ishlab chiqilgan va sinovdan o‘tkazilgan, tarkibida ko‘p miqdorda to‘liq oqsil, zarur yog‘lar, uglevodlar, B va S vitaminlari, mis, marganes, kobalt kabi boshqa elementlar va temir moddasi ko‘p bo‘lgan parhez xizmat qiladi. (1,5,7) . Kamqonlikga qarshi parhezni tuzishda bemorning individual xususiyatlarini (6.8), sog‘lig‘idan qat’i nazar, o‘z milliy taomlarini iste’mol qilishga tayyor bo‘lgan mahalliy aholining odatlari va an’analarini hisobga olish kerak. (9-11). Ishning maqsadi: Kamqonlikni davolash va profilaktika qilishda parhezni, jumladan, o‘zbek milliy taomlarining samaradorligini kuzatish. Materiallar va usullar. Biz kamqonlik bilan kasallangan 64 nafar bemorni kuzatdik. Bemorlarning aksariyati gastrogen kamqonlik (49 kishi), qolganlari homiladorlik va postgemorragik kamqonlik bilan og‘rigan. Asosan kamqonlikka qarshi parhez taomlar, tarkibida oqsillar 150-160,0, uglevodlar 460-500,0, yog‘lar 60-70, temir 40 mg, askorbin kislotasi 200 mg, mis 6-7 mg bo‘lgan o‘zbek milliy taomlaridan iborat bo‘lgan quyidagi taomlar: atala, tugramma palov, dumba, jigar, mastova, chup oshi, shir xurda, shir gurunchi, qiyma 7.1 126 2 7 shurvo, manti, jigar shavla, ugro oshi, jgar kabob, lula kabob, mashxurda, turli xil taomlar va salatlar kiritilgan. Olingan natijalar: Kamqonlikka qarshi bunday parhez taomlar yoqimli ko‘rinishga, xushbo‘y hidga va ta’mga ega bo‘lib, bemorlar ularni bajonidil iste’mol qilishdi. Davolash jarayonidagi kuzatuvdagi bemorlarning hayot faolligi yaxshilandi, qon tarkibi sezilarli darajada yaxshilandi va retikulotsitlarda sezilarli o‘zgarishlar yuz berdi: davolanishning 5-7-kunlarida retikulotsitlar soni 2-3% dan 6-7% gacha oraliqda ko‘paydi.. Gemoglobin va qizil qon hujayralari miqdori sezilarli darajada oshdi. Agar davolanish boshlanishidan oldin gemoglobin va qizil qon tanachalari miqdori mos ravishda 16-50 Sali birliklari va 1 mm3 ga 1150 000 - 3 200 000 qizil qon tanachalari o‘zgargan bo‘lsa, davolashdan keyin u 50 - 72 Sali birlik va 3 580 000 50 ga ko‘tarildi. 1 mm3 ga qon hujayralari, bu o‘rtacha kunlik gemoglobin 0,8, qizil qon hujayralari esa 37 000 ga oshdi. Tadqiqot davrida qon parametrlarining o‘zgarishi Kuzatilganlar Kuzatuv Qonning ko‘rsatkichlari Kuzatuv boshida jinsi yakunida Erkaklar 110 – 120 g/l 130-140 g/l Gemoglobin Ayollar 90 100 g/l u 120-130 g/l Erkaklar 4.2×10¹²/l 4.7×10¹²/l Eritrotsitlar Ayollar 3.9×10¹²/l 4.3×10¹²/l Erkaklar 2-3 mm/s 7-8 mm/s EChT Ayollar 3-4 mm/s 9-11 mm/s Erkaklar 0.75-0.95 0.85-1.05 Rang ko‘rsatkich Ayollar 0.70-0.80 0.75-1.00 Taqdim etilgan tadqiqot ma’lumotlarida erkaklarda ham, ayollarda ham qonning asosiy ko‘rsatkichlari sezilarli darajada yaxshilanganligini ko‘rsatadi. O‘zgarishlarning batafsil tahlili: Gemoglobin: ikkala guruhda gemoglobin darajasida sezilarli o‘sish kuzatildi. Bu eritropoezning yaxshilanishini (qizil qon hujayralarini shakllantirish jarayoni) va natijada qonning kislorod sig‘imi oshishini ko‘rsatadi. Qizil qon tanachalari: qizil qon tanachalari miqdori ham ko‘paydi, bu gemoglobin darajasining oshishi bilan mos keladi. Bu qizil qon tanachalari massasining tiklanishini ko‘rsatadi. 7.1 127 2 7 Rang indeksi: bitta qizil qon tanachalarida o‘rtacha gemoglobin miqdorini aks ettiruvchi rang indeksi ham oshdi. Bu qizil qon hujayralari gemoglobin bilan ko‘proq to‘yinganligini ko‘rsatadi. Xulosa: Olingan ma’lumotlarga asoslanib qon parametrlari yaxshilanish deb baholash mumkin. Tadqiqot, erkaklarda ham, ayollarda ham barcha asosiy qon ko‘rsatkichlari yaxshilanganligini bildiradi. Gemoglobin darajasi va qizil qon tanachalari soni ortdi, bu qon sog‘lig‘ining yaxshilanganligini ko‘rsatadi, ehtimol kamqonlikni davolash yoki yaxshi ovqatlanish va umumiy salomatlik bilan bog‘liq. EChT va rang indeksi normal chegaralar ichida qoladi, bu sog‘liq holatining barqarorligini ko‘rsatadi.