Повышение эффективности предприятий сферы услуг на основе снижения затрат и увеличения прибыли

Аннотация

Ушбу мақолада транспорт корхонаси мисолида харажатларни берилган нормалардан ошмаган ҳолда максимал фойда олиш модели симплекс усули ёрдамида ечиб берилган. Шунингдек, тахлил ва мулоҳазалардан келиб чиққан ҳолда Ўзбекистонда хизмат кўрсатиш корхоналарида харажатларни минималлаштириш ва фойдани максималлаштириш юзасидан тавсиялар баён этилган. Калит сўзлар: симплекс усули, харажатлар, мақсад функцияси, ўзгарувчилар, хизматлар. Аннотация. В данной работе на примере транспортного предприятия с помощью симплекс-метода решается модель максимальной прибыли без затрат, превышающих заданные нормы. Также на основе анализа и обзора даны рекомендации по минимизации затрат и максимизации прибыли на предприятиях сферы услуг в Узбекистане. Ключевые слова: симплекс-метод, стоимость, целевая функция, переменные, услуги. Annotation. In this paper, in the example of a transport company, using the simplex method, a model of maximum profit is solved, without cost exceeding the given norms. Also, based on the analysis and feedback, recommendations are given on minimizing costs and maximizing profits at service enterprises in Uzbekistan. Key words: simplex method, cost, target function, variables, services. Кириш. Ҳозирги кунда дунё ялпи ички қаратилган[3]. Шунга ўхшаш харажатларни маҳсулотининг 50 %дан зиёд қисми хизматлар минималлаштириш таҳлили одатда икки ёки соҳасига тўғри келмоқда[1]. Хизмат кўрсатиш ундан ортиқ хизмат кўрсатиш усуллари орасида соҳаси юртимизда ҳам жадал ривожланиш тен- энг кам харжлисини аниқлашга қаратилган денциясига эга. Бу соҳани самарали ривожлан- бўлади. Бунда ҳар бир усулдан даромад деярли тириш йўлларидан бири бу корхоналарда ха- бир хил бўлиши талаб этилади. Даромадлилик ражатларни оптимал режалаштириш ҳисобла- ва нафлилик таҳлиллари эса бир бирига жуда нади. ўхшаш бўлиб, биринчиси ишлаб чиқарувчи ёки Умуман, иқтисодиёт фанининг мақсади – хизмат кўрсатувчи нуқтаи назардан, иккинчиси инсонларнинг табиат томонидан тақдим этил- эса истеъмолчи нуқтаи назардан хизмат ёки ган чекланган миқдордаги ресурслардан инсо- товарларнинг ижтимоий қийматини таҳлил ниятнинг чексиз эҳтиёжларини қондириш учун қилишга йўналтирилган. оқилона фойдаланишни ўрганишдан иборат- Адабиётлар таҳлили. Хизмат кўрсатиш дир[2]. Асрлар давомида инсоният ҳар бир хўжа- корхоналарида харажатларни камайтириш ва лик фаолиятида меҳнат самарадорлигини оши- шу асосда фойдани максималлаштириш бўйича ришга интилиб яшаб келган. Зеро, меҳнат кўплаб олимлар тадқиқотлар олиб боришган. унумдорлигининг ошиши замирида маълум бир Хусусан, Жоэл Дин 1951 йилда корхоналарда харажатларнинг камайиши ва инсон турмуш қарор қабул қилишни оптималлаштириш маса- даражасининг юксалиши туради. Шу боисдан, ласини ёритиб чиққан[4]. Бунда у биринчи мар- корхоналарда харажатларни минималлашти- та учта саволни бош масала сифатида беради, риш ва меҳнат унумдорлигини ошириш ҳамда яъни нима ишлаб чиқариш, қандай ишлаб чи- хизматлар самарадорлигини оширишга қара- қариш ва ким учун ишлаб чиқариш. тилган тадқиқотлар ўта долзарб ҳисобланади. Дарҳақиқат, кўплаб қарор қабул қилиш Бугунги кунда харажатларни минимал- жараёнлари оптимизация масалаларига келти- лаштириш ва фойдани максималлаштиришга рилиши мумкин. Замонавий тадқиқотларда қаратилган кўпгина таҳлил усуллари мавжуд. оптимизация масалаларини ечишда ўйинлар Шулардан энг кенг тарқалгани бу чизиқли дас- назарияси[5], метаэвристика[6], неврал тармоқ- турлаш усули ҳисобланади. Миллс ва Гилсон- лар[7], симуляция[8], тасодифий тўпламлар[9], ларга кўра агар корхона 2 тадан кўп турдаги эконометрика[10], прогнозлаш[11] ва чизиқли хизматларни таклиф этса, унда ушбу корхонада дастурлаш[12] каби усуллар қўлланиб келмоқ- харажатларни минималлаштириш таҳлили, ха- да. Улар орасида оптимизация масаласини ражатлар самарадорлиги таҳлили, даромадли- ечишда энг кўп қўлланиладигани бу чизиқли лик таҳлили ҳамда нафлилик таҳлилини ўтка- дастурлаш усули ҳисобланади. Аммо сўнгги зиш мумкин[3]. Ҳар бир таҳлил усулини қўл- пайтларда корхоналар фаолиятини мураккабла- лашда корхонанинг мақсадидан келиб чиқиш шуви ва глобализация жараёнларининг тезла- лозим. Масалан, харажатлар самарадорлиги таҳ- шуви оқибатида бизнес жараёнларнинг чизиқ- лили маълум бир дастур ёки лойиханинг нати- лидан ночизиқли мураккаб жараёнларга ўзгари- жаларидан келиб чиқиб, бир бирлик харажат- ши кузатилмоқда[13]. Шу туфайли, йирик кор- нинг умумий натижага таъсирини баҳолашга хоналар фаолиятини режалаштиришда замона- Иқтисодиёт ва таълим / 2021 № 1 171 ХИЗМАТ К ЎРСАТИШ вий усуллардан симуляция, мета эвристика ҳам- асосланган максимал нафлиликни олишга йў- да неврал тармоқлар энг кўп қўлланилмоқда. налтирилган алгоритмлардан фойдаланиш мақ- Шуни таъкидлаш жоизки, ҳар бир оптимизация садга мувофиқ[15]. усули ўзига хос шартлар бажарилгандагина Юқорида таъкидлаб ўтилган оптимизация қўлланилиши лозим. моделлари, шубҳасиз, бугунги кунда жуда кенг Оптимизация усулларини қўллашда хиз- қўлланилади. Аммо, уларнинг асосида ҳамон мат кўрсатиш корхонаси фаолият юритадиган чизиқли дас