OT SOʻZ TURKUMI TASNIFI

Аннотация

This article provides detailed information about the noun group. The role of nouns in linguistics, their grammatical features and types are widely covered. The article provides explanations about concrete and abstract nouns, collective nouns, special and common nouns, as well as the number, possessive, and syntactic functions of nouns. Also, suffixes related to the plural and possessive forms of nouns are considered. The article helps to understand the place of the noun phrase in linguistics and its functions in the sentence. This work serves as a guide for language learners and linguists in studying the properties of nouns. Key words: noun, word group, concrete noun, abstract noun, collective nouns, special nouns, common nouns, plural, possessive form, syntactic functions, linguistics, grammatical features. Ma’lumki, ta’lim tizimidagi barcha fanlar, xususan, o‘zbek tili darslarida ham ta’limning didaktik materiallardan, o‘yin-mashq usullaridan, ko‘rgazmali vositalardan foydalanish yaxshi natija beradi. Bu haqida qator mutaxassislar, jumladan, R.Ishmuhamedov, A.Nisanbaeva, B.To‘xliev, K.Usmonova kabi tilshunoslar o‘zlarining tadqiqot ishlarida, monografiyalar va maqolalarida fikr yuritganlar. Ona tili darslarida so‘z turkumlari mavzularini, xususan ot so‘z turkumini o‘qitishda grammatik topshiriqlar, ko‘rsatmali vositalar, tarqatma materiallardan foydalanish orqali o‘quvchilarda ko‘nikma va malakalar hosil qilish, didaktik vositalarning ta’lim jarayonidagi o‘rni, unga xos xususiyatlarni tahlil qilish samarali natijalar beradi.O‘quvchilar morfologiyaga oid dastlabki ma’lumotlar bilan boshlang‘ich sinflarda tanishadilar. So‘zlarni otlar, sifatlar, sonlar, fe’llar, olmoshlar, yordamchi so‘zlar kabi guruhlarga ajratish boshlang‘ich sinfdan ularga ma’lum. Ona tilining izchil kursidan beriladigan bilim, malaka, ko‘nikmalar avvalo boshlang‘ich sinflarda egallangan bilimlar, malaka va ko‘nikmalarning mantiqiy davomi sanaladi. Ot (Noun) — bu tilshunoslikda narsalar, obyektlar, tushunchalar, hodisalar va shaxslarni ifodalovchi soʻz turkumidir. Otlar tilning asosiy tarkibiy qismlaridan bo'lib, har qanday muloqotda uchraydi va muhim rol oʻynaydi. Oʻzbek tilida otlar aniq va mavhum, birlamchi va qoʻshimcha ma'nolarni bildiradi. Otning mohiyati va vazifasi. Otlarning asosiy vazifasi biror narsa yoki tushunchaning nomini bildirishdir. Otlar yordamida biz atrofimizdagi dunyoni tasvirlaymiz, o'z fikr va tuyg'ularimizni boshqalarga etkazamiz. Masalan, "kitob" otidan foydalanib, biz oʻqish uchun mavjud bo'lgan predmetni yoki "baxt" otidan foydalansak, bu tushunchaning tasvirini beramiz. 11 NEW RENAISSANCE 2025 MARCH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 3 Otning turlari: 1. Konkret otlar - bu fizikal holatda mavjud bo'lgan va sezgi organlari orqali idrok qilinadigan narsalar yoki ob'ektlarni ifodalovchi otlardir. Ular ko'z bilan ko'rish, qo'l bilan tutish yoki boshqa sezgilarga asoslangan predmetlarni bildiradi. Misollar: stol, kitob, daraxt, suv, inson. 2. Abstrakt otlar esa hissiyotlar, tushunchalar yoki holatlarni ifodalovchi otlardir. Ular bevosita sezgilarga ta'sir qilmaydi, balki fikr, tuyg'u yoki tushunchalarni tasvirlaydi. Misollar: baxt, sevgi, g'azab, tushuncha. 3. Yig‘ish otlari (Yig‘indilari) Bu otlar bir nechta obyektni o‘zida mujassamlashtirgan holda keladi. Misollar: kitoblar, bolalar, mevalar. 4. Maxsus otlar (nomlar)— bu bitta aniq predmet yoki shaxsni ifodalovchi otlardir. Ular odatda katta harf bilan yoziladi. Misollar: Toshkent, Shavkat, Amir Temur. 5. Umumiy otlar (nomlar) esa bir xil turdagi yoki xususiyatdagi narsalarni ifodalovchi otlardir. Misollar: shahar, o'quvchi, kitob. Otning grammatik xususiyatlari: Otlar bir nechta grammatik xususiyatlarga ega bo‘lib, ular orasida: Son: Otlar bir sonli (yagona) yoki ko‘plik (bir nechta) bo‘lishi mumkin. Misollar: bola (yagona), bolalar (ko‘plik). Tartib: Otlar turli tartiblarda kelishi mumkin, ya'ni ular egali (nominal) yoki maqsadga qarab ishlatiladi. Egalik: Otlar egalik qo‘shimchalari bilan egasini bildirishi mumkin. Misollar: kitobim, uyimiz. Otning sintaktik vazifalari: Otlar gapda turli sintaktik vazifalarni bajaradi. Asosan quyidagi vazifalarda ishlatiladi: Yuboruvchi (sub’ekt): Gapning asosiy qismi bo‘lib, kim yoki nima haqida gapirilayotgani aniqlanadi. Masalan: Kitob stolning ustida turibdi. Ob'ekt: Fe'lning ta'sirini qabul qiluvchi elementni bildiradi. Masalan: Men kitobni o'qidim. Qo‘shimcha (Predlogli): Ba’zan otlar predloglar bilan ishlatiladi va shaxs yoki joyni ko‘rsatadi. Masalan: Men Toshkentda yashayman. Otlarning ko‘plik shakli:Oʻzbek tilida otlarning ko‘plik shakli qo‘shimchalar yordamida tuziladi. Otning ko‘plik shakli uchun "lar" yoki "lar" qo‘shimchasi qo‘shiladi: Bola → Bolalar Kitob → Kitoblar 12 NEW RENAISSANCE 2025 MARCH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 3 Otlarning egali shakli:O'zbek tilida otlarning egali shakli uchun egalik qo‘shimchasi ishlatiladi. Bu qo‘shimchalar sh