Организация процесса государственных закупок при финансировании социальной сферы и повышении эффективности использования бюджетных средств

Аннотация

This article examines the significance and features of public procurement in financing the social sphere in the Republic of Uzbekistan and the issues of increasing the efficiency of budget funds in the field of public procurement. Key words: Social sphere, state social policy, social programs, education, healthcare, government procurement, contract. “Ижтимоий соҳа жамият ривожланиши товарларни экологик масалалари билан боғ- учун зарур бўлган соҳадир, мазкур соҳа лиқ тарзда харидлар амалга оширилади”[11]. жамият манфаатларини ифода этади”[21]. Давлат харидлари бўлмаган такдирда, Ўзбекистонда ижтимоий соҳани ривожлан- хокимият органлари жамият олдига қўйган тиришга стратегик мақсадлардан бири сифа- вазифаларини бажара олмайди. Ҳар бир тида эътибор қаратилади. Ижтимоий соҳа мамлакатда давлат харидларини молиялаш- учун давлат харидларини амалга ошириш за- тиришнинг моҳияти ва ҳажми, давлат бюд- рурияти умумжамият манфаатларидан келиб жети харажатлари йўналишлари ҳамда дав- чиқади. “Ҳар бир мамлакат иқтисодиётида лат харидларидан режалаштирилган нати- давлат харидлари соҳаси муҳим ўрин тутади. жалар бўйича давлат харидларининг ўзига Давлат харидлари бозори қуйидаги функция- хос хусусиятлари мавжуд. Ўзбекистон Респуб- ларга эга: тартибга солиш, назорат қилиш, ликасида давлат харидлари жараёнининг ижтимоий функция, ахборот бериш, восита- ташкилий-ҳуқуқий базаси яратилган (1-жад- чилик ва нархларни белгилаш”[9]. вал), давлат хариди тизими рақобатни таъ- С.Г. Богацкая “давлат ва муниципал ха- минлаш ва бозор шаффофлигига эришиш ридлар самарадорлиги жуда мураккаб маса- асосида жаҳон тажрибаси бўйича ривожлан- ла, деб таъкидлайди, чунки хариднинг таъ- тирилади. сирини фақат ҳисоб-китоб йўли билан аниқ- Ўзбекистон Республикасининг “Давлат лаш мумкин эмас, бунда нафақат иқтисодий, харидлари тӯғрисида”ги Қонуни қабул қи- балки, ижтимоий жиҳатларни ҳам ҳисобга лингунга қадар бюджет амалиётида давлат олиш керак. Давлат ва муниципал харидлари хариди тамойиллари очиқлик, ойдинлик ва харажатлари буюртмачининг тўғридан-тўғри хаққонийликдан иборат бўлган бўлса, “Дав- харажатлари билан чекланмайди, чунки лат харидлари тӯғрисида”ги Ўзбекистон Рес- давлат харажатларнинг катта қисмини ўз публикаси Қонунига мувофиқ, замон талаби зиммасига олади”[8]. Европа мамлакатлари- асосида давлат харидининг асосий принцип- даги хариднинг муҳим жиҳати – бу миллий лари ўзгартирилди: давлат буюртмачиси- ишлаб чиқарувчи (етказиб берувчилар)га нинг касбий маҳорати; асосланганлик; мо- бериладиган устунлик билан ифодаланади. лиявий маблағлардан фойдаланишнинг оқи- Г. Уолкер, С. Браммер томонидан олиб борил- лоналиги, тежамкорлиги ва самарадорлиги; ган тадқиқотларга кўра, “маҳаллий ҳокимият очиқлик ва шаффофлик; тортишув ва холис- органлари томонидан маҳаллий ишлаб чиқа- лик; мутаносиблик; давлат харидлари тизи- рувчиларга устунлик берилса, таълим ва соғ- мининг ягоналиги ва яхлитлиги; коррупция- лиқни сақлаш ташкилотлари томонидан га йўл қўймаслик”[1]. Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 6 164 ИЖТИМО ИЙ СОҲА коррупцияга йўл давлат харидлари қўймаслик тизимининг яхлитлиги молиявий маблағлардан давлат буюртмачисининг Давлат хариди фойдаланишнинг касбий маҳорати тамойиллари оқилоналиги асос ланганлик, тортишув ва тежамкорлик ва холислик; самарадорлик; очиқлик ва мутаносиблик шаффофлик, ягоналик 1-расм. Ўзбекистон Республикасида давлат хариди тамойиллари Манба: Тадқиқотчилар томонидан меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида тузилган. Давлат харидини амалга ошириш жа- ошириш, шартномани тузиш ва бажариш, раёни давлат харидларини режалаштириш, давлат харидлари мониторингидан иборат. харид қилиш тартиб-тамойилларини амалга 2-расм. Ўзбекистон Республикасида давлат харидларини амалга ошириш жараёни Манба: Тадқиқотчилар томонидан меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида тузилган. Товар, иш ва хизматларни сотиб олиш- риш учун бюджет харажатларини оптимал- да нархни шакллантириш жараёнидаги дав- лаштиришдир”[13]. латнинг иштироки унинг иқтисодиётга ара- М.Фалагарио Европа мамлакатларида лашиш воситасидир ва бюджет амалиётида давлат харидларини амалга ошириш модели маблағлардан самарали фойдаланиш йўлла- алгоритмини тадқиқ этган. Муаллиф томони- ридан биридир. Давлат буюртмалари, дав- дан ишлаб чиқилган услубга кўра, “давлат лат эҳтиёжлари учун товарлар, ишлар ва хиз- хариди жараёнида таклифларнинг барчаси матларни сотиб олиш тизими давлатнинг бир хил услуб билан давлат хизматчиси ва иқтисодиётда таъсирининг кучли воситаси назоратчиси томонидан шаффоф баҳолана- ҳисобланади. Давлат харидлари давлат томо- ди”[22]. нидан марказлаштирилган бошқарувни Тадқиқотчи А.Ю. Гушин давлат харидлари амал–га оширишга, харажатларнинг назо- самарадорлигини ўрганишда давлат маблағ- ратсиз ўсишини олдини олишга, давлат ларининг сарфланишининг асосий элементи бюджети харажатларини қисқартиришга ёр- сифатида бюджет буюртмачиси фаолияти- дам беради. Давлат харидлари кўплаб ри- нинг аҳамиятига эътибор қаратади, шунинг вожланган мамлакатлар бюджетининг хара- учун у аввало самарадорликни баҳолаш тизи- жат қи