ZARDUSHTIYLIK DINI MAROSIMLARI HAQIDA

Аннотация

This article is devoted to the rituals of the Zoroastrian religion and their essence. It covers the foundations of Zoroastrian beliefs, religious traditions, the role and significance of ceremonies and rituals. In particular, such rituals as the worship of fire, the glorification of sacred elements such as water and earth are analyzed. Information is also provided about the rituals associated with the moral principles of religion - the idea of good thoughts, good words and good deeds. The article is aimed at studying the historical and cultural aspects of Zoroastrian rituals, and also reveals religious traditions and their preserved forms to this day. Keywords: Zoroastrianism, Ahuramazda, religion, ritual, temple, Avesta. 5 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 Zardushtiylik — insoniyat tarixidagi eng qadimiy dinlardan biri bo‘lib, miloddan avvalgi VI-VII asrlarda Eron va O‘rta Osiyo hududlarida paydo bo‘lgan. Ushbu din asoschisi — buyuk payg‘ambar Zardusht (yunoncha: Zoroastr) hisoblanadi. Zardushtiylikning asosiy g‘oyasi yaxshilik (Ahura Mazda) va yomonlik (Angra Manyu) o‘rtasidagi abadiy kurashga asoslangan. Zardushtiylik dini asosiy manbasi — "Avesto" kitobidir. "Avesto" zardushtiylarning muqaddas yozuvlar to‘plami bo‘lib, unda diniy ta’limotlar, axloq-odob qoidalari, tabiat bilan bog‘liq tushunchalar va turli diniy marosimlar batafsil yoritilgan. Mazkur maqolada Zardushtiylik dini marosimlari, ularning mohiyati va amaliyoti haqida atroflicha so‘z yuritamiz. Zardushtiylik dini marosimlari Zardushtiylik marosimlari insonning ruhiy poklanishi, tabiat bilan uyg‘un hayot kechirish va yovuzlikka qarshi kurash g‘oyalariga asoslanadi. Ushbu dinning muhim marosimlari quyidagilardir: 1. Atashparastlik (Olovga sig‘inish) Olov zardushtiylikda poklik va yaxshilik ramzi hisoblanadi. Zardushtiylar olovni muqaddas deb bilib, uni Ahura Mazdaning timsoli sifatida ko‘radilar. Shu sababli: Diniy marosimlar Atashkada (olov ibodatxonasi) deb ataladigan joyda o‘tkaziladi. Olov doimo yonib turishi kerak, uni o‘chirish gunoh hisoblanadi. Mobad (din xodimi) olovga har kuni maxsus o‘tin yoki xushbo‘y o‘simliklarni tashlab, duolar o‘qiydi. Ma’no-mazmuni: Olovning abadiy yonishi — yaxshilik va adolatning abadiyligini anglatadi. 2. Navjot marosimi Navjot — bu zardushtiy bolalarining diniy hayotga rasmiy qabul qilinish marosimi bo‘lib, 7 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan oraliqda o‘tkaziladi. Marosim tartibi: Bola maxsus diniy kiyim — Sudre (oq ko‘ylak) va Kushti (ipdan yasalgan belbog‘) kiyadi. Sudre — poklik va adolatni ifodalaydi. Kushti — insonning Ahura Mazda oldidagi majburiyatlarini eslatadi. Marosim davomida mobad Avestodan maxsus duolar o‘qiydi. Ahamiyati: Bu marosim orqali bola o‘z hayotini yaxshilik va poklik yo‘lida yashashga va’da beradi. 3. Yasna marosimi 6 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3 Yasna — bu zardushtiylarning eng muhim diniy marosimi bo‘lib, Ahura Mazdaga sig‘inish bilan bog‘liq. Marosim qanday o‘tkaziladi? Yasna marosimi odatda tong saharda olov va suv oldida o‘tkaziladi. Mobad Avestodagi Gotalar deb nomlangan muqaddas she’riy duolarni o‘qiydi. Qurbonlik sifatida xushbo‘y o‘simliklar va sut mahsulotlari olib kelinadi. Marosim maqsadi: Koinotdagi yaxshilik kuchlarini mustahkamlash va yovuzlikka qarshi kurash uchun ruhiy kuch olish. 4. Farvardigan (Ruhlar kuni) Zardushtiylikda o‘liklar xotirasi ham muhim o‘rin tutadi. Farvardigan marosimi yilning so‘nggi o‘n kunida nishonlanadi. Marosim tartibi: Marhumlarning ruhlari (Faravahar) bu davrda zaminni ziyorat qiladi, deb ishoniladi. Ruhoniylar marhumlar ruhiga bag‘ishlab duolar o‘qiydi. Zardushtiylar marhumlarni maxsus joy — Daxma (osmon ostidagi tosh imorat)ga qo‘yadilar, chunki ularning jasadini yer yoki suv bilan aloqa qildirish mumkin emas. Ma’nosi: Bu marosim orqali tiriklar va marhumlar o‘rtasidagi bog‘liqlik mustahkamlanadi. 5. Gahambar bayramlari Gahambar — zardushtiylarning yilda olti marta o‘tkaziladigan muhim diniy bayramlari. Har bir Gahambar tabiat va uning unsurlariga bag‘ishlanadi: Maidhyoizarem — bahorning boshlanishi (o‘simliklar uyg‘onishi). Maidhyoshema — yoz faslining boshlanishi. Paitishahem — hosil yig‘im-terimi. Ayathrem — kuz fasli. Maidhyairya — qishning boshlanishi. Hamaspathmaedaya — yangi yil (Navro‘z arafasi). Ahamiyati: Ushbu bayramlar tabiat bilan uyg‘un hayot kechirish va insoniyatning yaxshilikka intilishini ifodalaydi. Xulosa Zardushtiylik dini marosimlari inson hayotining turli jabhalarini qamrab oladi. Ularda tabiat, poklik, yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi kurash asosiy tushunchalar hisoblanadi. Har bir marosimning o‘ziga xos falsafasi va amaliyoti bor. Ushbu diniy amaliyotlar orqali zardushtiylar olov (yaxshilik), suv (hayot), tuproq (baraka) va havo (erkinlik) kabi tabiat unsurlariga hurmat ko‘rsatib, yaxshilikni targ‘ib qiladilar. 7 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3