MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA JISMONIY SIFATLARINI SHAKLLANTIRISHDA HARAKATLI OʻYINLARDAN FOYDALANISH

Аннотация

Maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda harakatli oʻyinlarni oʻtkazish metodikasi hamda jismoniy tarbiya mashgʻulotida qoʻllaniladigan harakatli oʻyinlar mazmuni yoritilgan. Kalt soʻzlar: Maktabgacha yosh davri, bolaning jismoniy rivojlanishi, harakatlanish tartibi, koʻnikmavamalakalar, harakatli oʻyin. Maktabgacha tarbiya taʼlim tizimining birlamchi va eng muhim boʻgʻini hisoblanadi. Sogʻlom genofondni, yetuk kadrlarni tarbiyalash, avvalo, shu tizimdan boshlanadi.Biroq shu paytgacha bu tizim rivojlanishdan ortda qolgan edi. Maʼlumki, bolaning rivojlanishi va oʻsishi uzluksiz davom etadigan jarayondir. Bu davrda uning shaxs sifatida shakllanishi, ilk bor atrofni hodisa va buyumlar orqali anglab, undan oʻzicha maʼno topishga intilishi, qiziqish va hissiyotlari rivojlanishini kuzatamiz. Bolalar jismoniy tarbiyasini toʻgʻri tashkil etish, kichkintoyning ilk yoshdan sogʻligʻini mustahkamlash va har tomonlama uygʻun rivojlantirish davr talabi hisoblanadi. Bolaning jismoniy rivojlanishi qonuniyatlari va uning ilk harakatlariga imkon yaratish, taʼlimtarbiyaviy jarayonning mazmuni va metodlarini ishlab chiqishga ilmiy yondashish, jismoniy harakatlanishning zarur koʻnikmalarini tarbiyalash; turli mashgʻulotlarda va oʻyin faoliyatida mustaqil fikrlashga, jismoniy tarbiya va sportga boʻlgan qiziqishlarini tarbiyalashga oid muhim masalalarni hal etadi. Hayotning har bir davri, rivojlanish xususiyatlari va ehtiyojlariga koʻra oʻziga xos bosqichlarga ega. Bolaning oʻsib, ulgʻayishida jismoniy faollik, asosiy harakatlar tartibi muhim hisoblanib, aynan shu jarayonlar toʻgʻri, harakatli oʻyinlar orqali tizimliravishdatashkillashtirilsa, bolashaxsining uygʻunholdarivojlanishiga xizmat qiladi. Tadqiqot maqsadi va vazifalari. Tadqiqotning maqsadi maktabgacha yoshdagi bolalarda jismoniy sifatlarini rivojlantirishda harakatli oʻyinlarni qoʻllashdan iborat. Ushbu maqsadgakoʻra quyidagi vazifalar tanlab olindi: 23 maktabgacha yoshdagi bolalarni yosh kesimida jismoniy rivojlanganlik koʻrsatkichlarini aniqlash vajismoniyharakatlarni oshirishboʻyicha tajriba oʻtkazish; Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. maktabgacha yoshdagi bolalarda jismoniy harakatlarni rivojlantirishda qoʻllaniladigan harakatlioʻyinlar ishlab chiqish; 1. “Quvlashmachoq” oʻyini. Oʻyinning maqsadi: bolalarni chaqqon harakat qilishga va tezlik bilanyugurishga oʻrgatish. Keraklijihozva sharoitlar: xavfsiz, tekis maydoncha. Oʻyinning borishi: oʻyinchilar juft-juft boʻlib qatorga saflanadilar, qator oldida ikki uch metr narida tutuvchi qilib saylangan bola oldinga qarab turadi. Tarbiyachi ishorasidan keyin bolalar biri chap tomondan, ikkinchisi oʻng tomondan yuguradilar. Ular qator oldiga yugurib chiqadilar vaqoʻl ushlashib tutuvchiningoldiga turib olishga harakat qiladi. Tutuvchi bolalar qoʻl ushlashib olishdanavval ulardan birinitutib olishgaharakat qiladi. Sheriksizqolgan bola tutuvchi boʻladi. Agar tutuvchi bola hech kimni tuta olmasa yana bir marta harakat qiladi. Oʻyin shu tariqa davom etadi. Oʻyin barcha bolalar yugurib chiqqandan soʻng tugaydi. Shundan keyin yangi tutuvchisaylanadi. 2.“Toʻsiqdan sakra” oʻyini. Oʻyinning maqsadi: bolalarni tezlik bilan sakrashga va masofani chamalashga oʻrgatish. Keraklijihozva sharoitlar:sakrash uchun ajratilgan xavfsiz joy. Oʻyinning borishi: ishtirokchilar oʻyinboshi koʻrsatmasiga asosan musiqa sadolari ostida sakrashni mashq qiladilar, tarbiyachi bolalarni turgan joyida ikki oyoqlab sakray olishlarini kuzatadi. Soʻng “vaqt keldi” deb ishora beradi. Ishtirokchilar belgilangan masofadan toʻsiqlardan sakrab oʻtishlari lozim boʻladi. Oʻyinni yaxshi sakray olgan bolalar yakunlagan boʻladi, sakray olmagan bolalar bilan yakka tartibda shugʻullantiriladi. Maydamotorikani rivojlantirishga yoʻnaltirilgan harakatlioʻyinlar va unitashkil etish tartibi. 3.“Uchinchisiortiqcha”oʻyini. Oʻyinning maqsadi: bolalarni hamjihat boʻlib oʻynashga va tez fikrlashga oʻrgatish. Kerakli jihoz vasharoitlar: maydoncha va buyumlar, rasmlar solingan quti. Oʻyinning borishi: bolalar uchun alohida qutilar tayyorlanadi. Tarbiyachi tomonidan qutilarni bir vaqtda ochishga ishora beriladi. Bolalar juftlikda ushbu qutilarni ochib koʻrib, undagi bir-biriga muvofiq keladigan buyumlarni ushlab koʻradilar, buyumlar orasidan ortiqchasini ajratish kerak boʻladi. Soʻng tarbiyachi bolalardan qaysi buyum nima uchun ortiqchaligini soʻraydi. Oʻyin shu tariqa 24 davom yakunlanadi. 4.“Ranglidoiralar”oʻyini. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. Oʻyin maqsadi: bolalarni hamjihat boʻlib oʻynashga, ranglarni ajratishga va tez harakatlanishga oʻ