ALOGIZMNING MEDIA VA REKLAMA MATNLARIDA QO‘LLANILISHI VA STILISTIK AHAMIYATI

Аннотация

This article analyzes the characteristics of the use of the phenomenon of alogism in media and advertising texts, as well as its stylistic significance. Alogism is the disruption or deliberate absence of logical connection and it is employed in advertising materials and media content to create various illustrative, expressive, attention-grabbing, or memorable effects. Key words: alogism, paradox, metaphor, advertisement, stylistic device. Zamonaviy media va reklama matnlarida ijodiy yondashuv auditoriyani jalb qilishning muhim vositalaridan biri hisoblanadi. Bunda alogizm – mantiqiy bog‘lanishlarning buzilishi – reklama va media kontentida e’tibor qaratish, qiziqish uyg‘otish va esda qolarli ta’sir yaratish vositasi sifatida faol ishlatilib kelinmoqda. Ushbu maqola alogizmning zamonaviy media va reklamalarda qo‘llanishi, uning auditoriyaga ta’siri va kommunikativ samaradorligi haqidagi tahlilni o‘z ichiga oladi. Alogizmning mohiyati va funksiyasi Alogizm — bu hali bir xilda talqin qilinmagan lingvostilistik tushuncha bo‘lib qaysi bilim sohasi prizmasi orqali talqin qilinishiga qarab, "alogizm" turli funksional- semantik salohiyat bilan to'ldiriladi. Nutq madaniyati nuqtai nazaridan, "alogizm" mantiqiy xatodir. [1.25] Lingvistik lug'at "alogizm"ni stilistik xatoning oqibati sifatida ham, mantiqqa zid fikrlar yoki pleonastik bayonotlarga yoki bir kontekstda o'zaro mos kelmaydigan hodisalarni o'rinsiz birlashtirishga asoslangan usul sifatida tasniflaydi: "Mashina tez yuradi, lekin oshpaz yaxshiroq pishiradi" (E. Ionesko). Alogizmning badiiy amaliyotdagi roli — bu hikoya matnini paradoksal voqealar bilan to'ldirish uchun figura sifatida qo'llaniladi, nutqni tasodifiy assotsiatsiyalar orqali harakat qilishni kafolatlashdir. Ziddiyatli mantiqqa ega bo'lib, alogizm gapning leksik-grammatik va semantik tuzilishini sinxronlashtirishga javobgardir; o'zaro mos kelmaydigan ob'ektlarni yonma-yon qo'yish; qarama-qarshi hukmni shakllantirish; jumlalar o'rtasidagi kommunikativ "uzilish" mavjudligi; mantiqiy bo'shliqni "bezaklash" va boshqalar uchun javobgardir. [2. 30] Shunday qilib alogizm – bu mantiqiy ketma-ketlikning buzilishi yoki ikki qarama-qarshi elementning birlashtirilishi natijasida yuzaga keladigan stilistik usuldir. Zamonaviy reklamalarda bu vosita mahsulot yoki xizmatning noan’anaviy, qiziqarli, estetik ko‘rinishini yaratish uchun ishlatiladi. Bu tamoyil auditoriyaning 9 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 2 issue 22 (44) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 e’tiborini jalb qilish, xotirada saqlanib qolish va brendning noyobligini ko‘rsatish uchun muhimdir. Stilistik vositalardan metafora va parodoks, ha mantiq, ham lingvistika nuqtai nazaridan alogizm tamoyiliga asoslangan hisoblanadi. Mantiqda ular atrofdagi voqelikni anglash usullari sifatida baholanadi. Biroq, faqat mantiqiy taqqoslashgina tushunchaning mazmunini etarlicha aniq va to‘g‘ri yoritishga qodir. Qolgan semantik o‘zgarishlar (obrazli taqqoslash, keyin esa metafora) alogizmga yaqin turadi. V.P. Moskvinning fikriga ko‘ra, taqqoslash va metafora «hosila munosabatlari»da bo‘lib, faqat obrazli taqqoslash metafora uchun asos bo‘lishi mumkin [5. 97]. Nutqning mantiqiy bo‘lishiga qo‘yilgan kommunikativ talab, ba’zan, ataylab buziladi. Bu, ayniqsa, antonimlar asosida qurilgan badiiy-stilistik figura — oksimoron qo‘llanilganda kuzatiladi. "Oksimoronning paradoksalligi gazet-publitsistikada matnning denotativ- referent asosidagi qarama-qarshilik mohiyatiga e’tiborni qaratish kommunikativ taktikasini amalga oshirishga xizmat qiladi," deb yozadi tadqiqotchilar. Shu sababli bu badiiy tasviriy vosita media diskursida munosib o‘rinni egallaydi. Masalan: "Ruscha noruscha podshohlar" (podshohlar sulolasining murakkab genealogiyasini aks ettiradi), "Brilliant gettosi" (Qiziloyoq tumanidagi badavlat odamlar uchun qurilgan hashamatli turar-joy majmualari haqida). [6.28.] Albatta, ommaviy media amaliyotlarining intensional (maqsadga yo‘naltirilgan) xususiyatlari nuqtai nazaridan, oksimoron o‘ziga xos lingvopragmatik qiymatga ega. Chunki bu vosita ifoda etilayotgan obyektning murakkab va bir-biriga zid jihatlarini aniqlashga imkon beradi. Shu bilan birga, u butun mediatekstga o‘ziga xos hissiy-psixologik ohang beradi. [7.28-29] Eng muhimi, oksimoron alogizm turlaridan biri sifatida tasniflanishiga qaramay, "mantiqiy asosda" media vakilining pozitsiyasini ifoda etish imkonini beradi. U shaxsiy va ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan kategoriyalarni ifodalashda samarali vosita hisoblanadi, bu esa uni analitik jurnalistikada juda talabgir qiladi. [8.30] Reklama matnlarida alogizmning kommunikativ ahamiyati Reklama matnida alogizm qanchalik noodatiy bo‘lsa, u shunchalik auditoriya e’tiborini tortadi va brendning esda qolishini ta’minlaydi. Alogizm brendning noyob ovozini shakllantirishga yordam beradi va uni boshqalardan ajratib ko‘rsatadi. Noan’anaviy iboralar iste’molchi xotirasida uzoq muddat saqlanib qolish ehtimoli yuqori. Misol uchun