Эколого-экономические аспекты развития минерально-сырьевого комплекса

Аннотация

This article highlights the introduction of digital technologies into the economy of the State of Qatar, in particular, in tourism, as well as the stages of development of the "Internet of Things" industry - IoT. The article also reveals the positive impact of digitalization on the country's economy. Keywords: digital technologies, Internet of Things - IoT industry, smart cities, smart hotels, smart tours, Qatar Tourism, online booking, online tourism services. XI SON - NOYABR, 2024 372-337728 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr www.e-itt.uz Кириш. Бугунги кунга келиб туризм индустрияси халқаро хизматлар савдоси соҳасида нисбатан динамик тарзда ривожланиб бораётган тармоқлардан бирига айланиб улгурди. Халқаро Саёҳат ва Туризм Ҳайъати (WTTC) маълумотларига кўра, жорий аср бошидан ҳозирга қадар дунё бўйича хорижий сайёҳлар сонининг йиллик ўсиш суръати ўртача 5 фоиздан зиёд, туризмдан келадиган даромад эса ўртача 14 фоиздан ўсиб бормоқда48. Шунингдек, Япониянинг Осака шаҳрида бўлиб ўтган Туризм лидерларининг халқаро анжуманида қабул қилинган Декларацияда мазкур соҳанинг миллий иқтисодиётларга қўшаётган салмоқли ҳиссасини инобатга олиб, “туризм - замонавий иқтисод феномени”, деб эътироф этилган (Осакская декларация современности, 2001). Рақамли технологияларнинг мисли кўрилмаган даражада ўсиши ва унинг жаҳон иқтисодиёти тармоқларига, хусусан, туризм индустриясига шиддат билан кириб бориши натижасида сўнгги йилларда мазкур соҳалар ривожида сезиларли ижобий силжишлар кўзга ташлана бошлади. Айниқса, "Буюмлар интернети" (IoT) индустрияси жаҳон иқтисодиётининг турли жабҳаларида янги имкониятлар эшигини очди. Қатар мамлакати ушбу технологиялардан унумли фойдаланиб, туризм соҳасидаги нуфузини янада мустаҳкамламоқда. Адабиётлар шарҳи. Сўнгги етти-саккиз йил ичида мамлакатимизда туризм соҳасини ривожлантиришга устувор аҳамият қаратилиб келинмоқда. Бу борада Президентимиз Ш.Мирзиёевнинг Олий Мажлисга мурожаатномасида шундай дейилган: “Бизда туризм кўпинча қадимий шаҳарларимиз, тарихий-маданий ёдгорликлар доирасида чекланиб қолмоқда” (Мирзиёев, 2019). Республикамизда туризмни ривожлантириш, соҳага инвестициялар жалб этиш, янги иш ўринлари яратиш, кадрлар салоҳиятини ошириш, пировардида, туризмни иқтисодиётнинг локомотив соҳаларидан бирига айлантириш масаласи бугунги куннинг энг долзарб вазифаларидан саналади (Абдуллаев, 2019). Қатар туризми ҳақида махсус тадқиқотлар бўлмаса-да, бир қатор мақолалар чоп этилган. Жумладан, ТДШУ тадқиқотчилари Ахмедова, Остоновалар (2023) томонидан нашр этилган “Қатарда туризмнинг ривожланиши” номли мақолада таъкидланишича, Қатар давлатида туризм мамлакатдаги энг устувор 5 та йўналишнинг бири ҳисобланади. Хусусан, Доха, Ал-Вакра ва Ал-Хаур каби йирик шаҳарларда туристик инфратузилма шиддат билан ривожланмоқда. Қатарда 20 миллиард риал (тахминан 5,5 миллиард АҚШ доллари) қийматидаги йирик «Simaisma» лойиҳаси тақдим этилди. Ушбу объект Доҳадан 40 дақиқалик масофада шимолда, 8 миллион квадрат метр майдонни эгаллаган ҳолда жойлашади49. Қатар туризмни ривожлантириш бўйича улкан режаларни амалга ошириб, инфратузилма, меҳмонхона бизнеси ва хорижий меҳмонларни жалб қилиш учун маданий ташаббусларга сармоя киритмоқда50. Жаҳон сайёҳлик ва туризм кенгаши 2020 йил давомида пандемияси оқибатида дунё бўйлаб сайёҳлик ва туризм индустриясида 50 миллион иш ўрни қисқарганини қайд этмоқда (Худаяров, 2020). Аммо шунга қарамай, пандемия даврида Қатарда туризм индустриясини рақамлаштириш жараёнлари жадал суръатларда олиб борилди. 48 WTTC статистик маълумотлари асосида. 49 https://www.qatartourism.com/en/news-and-media 50 https://www.qatartourism.com/content/dam/qatar-tourism 373 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr www.e-itt.uz Тадқиқот методологияси. Тадқиқот жараёнида иқтисодий таҳлил, статистик гуруҳлаш, тизимли ва қиёсий таҳлил ва бошқа усуллар қўлланилган. Таҳлил ва натижалар муҳокомаси. Қатар давлати туризм индустрияси жадал ривожланаётган илғор мамлакатлар сирасига киради. Унинг пойтахти Доха шаҳри ҳам замонавий, ҳам тарихий анъаналар уйғунлашган тарзда динамик ривожланиб бораётган мегополислардан ҳисобланиб, бу ерда MICE туризми, хусусан, юқори даражадаги анжуман ва симпозиумларни ўтказиш, халқаро миқёсда спорт мусобақаларини ташкил этиш ҳамда мароқли дам олиш учун барча шароитлар мавжуд. Хорижлик бизнесменларга самарали мулоқотлар ўтказишлари учун керакли бўлган замонавий техник воситалар билан жиҳозланган конгрес-марказлар ва олий даражадаги индивидуал сервис хизматлари таклиф этилади. Шунингдек, Қатар «ақлли шаҳарлар» концепциясини ҳаётга татбиқ этувчи илғор давлатлардан бири ҳисобланади. Мамлакатда IoT технологиялари нафақат шаҳар инфратузилмасига, балки туризм соҳасидаги хизматларни ривожлантиришга ҳам катта таъсир кўрсатмоқда. Масалан, «ақлли меҳмонхоналар» ва уларнинг рақамли бошқарув тизимлари сайёҳларга юқори даражада қулайлик яратади. IoT ускуналари орқали меҳмонхонадаги хона ҳароратини меҳмонлар масофадан назорат қилиш, хизматларни онлайн буюртма қилиш ва тезкор алоқа орқ