EKOLOGIK MADANIYATNI RIVOJLANTIRISHNING ILMIY-PEDAGOGIK AHAMIYATI

Аннотация

Maqolada maktabgacha yoshdagi bolalar tarbiyasida ekologik madaniyat va tarbiyani rivojlantirish va shakllantirish, yosh kelajak avlodlar ongida ekologik madaniyatni rivojlantirish sizu-biz tomonimizdan bu narsaga katta e’tibor berish, ilmiy-pedagogik omillari va qilinishi kerak bo‘lgan vazifalar haqida so‘z yuritiladi. Kalit so‘zlar: ekologiya, ekologik madaniyat, pedagogika. Ekologik madaniyatni rivojlantirishning ilmiy-pedagogik ahamiyati inson va atrof-muhit o‘rtasidagi muvozanatni saqlash, ekologik barqarorlikni ta'minlash va tabiatni asrab-avaylash uchun zarur bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Bunda ta'lim va tarbiya tizimi muhim vazifani bajaradi, chunki ekologik madaniyat faqat ilmiy bilimlar bilan cheklanmay, balki individning axloqiy va xulqiy jihatlariga ham ta’sir qiladi. Quyida bu masalaning ilmiy-pedagogik ahamiyati yanada chuqurroq tahlil qilinadi. “Tabiatga ongli munosabatni shakllantirish” Ekologik madaniyatni rivojlantirishning asosiy maqsadlaridan biri, insonning tabiatga bo‘lgan munosabatini o‘zgartirish va uni ongli ravishda shakllantirishdir. Tabiatni asrash, resurslarni samarali va oqilona ishlatish, ekologik ta’sirlarni kamaytirish kabi masalalar ekologik madaniyat orqali o‘rgatiladi. Ta’lim jarayonida o‘quvchilar va talabalar tabiatni nafaqat moddiy boylik sifatida, balki insonning hayotiy faoliyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan tirik organizm va tizim sifatida tushunishadi. Buning uchun ilmiy-pedagogik jihatdan quyidagilar amalga oshiriladi: - Ekologik axloq: O‘quvchilarda tabiatni sevish, unga hurmat bilan qarash, ekologik muammolarga nisbatan mas'uliyatli yondashuvni shakllantirish. - Oqilona resurslardan foydalanish: Tabiiy resurslar, suv, havo va yer kabi moddiy boyliklarni tejash va ulardan ehtiyotkorlik bilan foydalanish. - Ekologik xatti-harakat: Jamiyatda ekologik axloqni kengaytirish, tabiiy resurslardan foydalanishda ehtiyotkorlikni targ‘ib qilish, chiqindilarni kamaytirish, qayta ishlash va resurslarni yangilashga qaratilgan amaliyotlarni rivojlantirish. “Barqaror rivojlanish tamoyillarini o‘rgatish” Ekologik madaniyat barqaror rivojlanish bilan chambarchas bog‘liq. Barqaror rivojlanish — bu tabiat, iqtisodiyot va jamiyatning bir- biriga uyg‘un bo‘lgan rivojlanishidir. Ekologik madaniyat orqali ekologik ta’lim nafaqat atrof- muhitni himoya qilishni, balki jamiyatning iqtisodiy va ijtimoiy barqarorligini ta’minlashni ham o‘rgatadi. Bunda ilmiy-pedagogik yondashuvlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: - Ekologik izlanishlar: Ekologik madaniyatni rivojlantirish jarayonida tabiatni asrashning ilmiy asoslari va barqaror rivojlanishning iqtisodiy-ijtimoiy aspektlari o‘rganiladi. - Barqaror energiya manbalari: Yangi va toza energiya manbalarini ishlab chiqish, ularni o‘rgatish va tarqatish jarayonida ekologik ta’limning ahamiyati. 113 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si - Iqtisodiy va ekologik balans: Ekologik madaniyatni o‘rgatishda iqtisodiy resurslar va ekologik xavfsizlikni birlashtirishning ilmiy yondashuvlari. “Ekologik ong va axloqni shakllantirish” Ekologik madaniyat faqat ilmiy bilimlarni tarqatish bilan cheklanmaydi, balki ekologik ong va axloqni rivojlantirishni ham maqsad qilgan. Bu jarayon ekologik savodxonlikni oshirish va atrof-muhitga bo‘lgan ijtimoiy mas'uliyatni mustahkamlashga xizmat qiladi. Pedagogik jihatdan bu quyidagicha amalga oshiriladi: - Ekologik savodxonlik: O‘quvchilarga ekologik muammolar va ularning hayotga ta'siri haqida chuqur bilimlar berish. Bu bilimlar nafaqat nazariy bilimlar, balki ekologik masalalarni hal qilish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni o‘z ichiga oladi. - Ekologik axloqiy qarorlar: Yosh avlodni ekologik axloqiy qarorlar qabul qilishga o‘rgatish. Bu, o‘z navbatida, ijtimoiy muammolarni hal qilishda ekologik nuqtai nazardan yondashish va tabiiy resurslarni boshqarishda mas'uliyatni anglashni ta'minlaydi. “Ilmiy va texnologik innovatsiyalarni ishlab chiqish” Ekologik madaniyatni rivojlantirishning ilmiy-pedagogik ahamiyati ilm-fan va texnologiyalarga bo‘lgan talabni oshiradi. Ekologik masalalarni hal qilishda zamonaviy ilmiy va texnologik yondashuvlar muhim o‘rin tutadi. Ilmiy tadqiqotlar va pedagogik yondashuvlar yordamida ekologik madaniyatni rivojlantirishda: - Ekologik innovatsiyalar: Ekologik texnologiyalar, yashil energetika va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirishga qaratilgan ilmiy izlanishlar. - Yashil texnologiyalar: Atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytiradigan, chiqindilarni qayta ishlash va resurslarni tejashga mo‘ljallangan texnologiyalarni ishlab chiqish. “Ijtimoiy ekologik mas'uliyatni oshirish” Ekologik madaniyatni rivojlantirish jamiyatda ekologik xatti-harakatlarni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Bu ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash, ekologik xulq-atvorni rivojlantirish va jamiyatni ekologik xavfsizlikka tayyorlashga qaratilgan. Ijtimoiy ekologik mas'uliyatni oshirishda: - Jamiyatda ekologik ta'limni kengaytirish: Ekologik