СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ОПТИМИЗАЦИИ ХИМИЧЕСКИХ РЕАКЦИЙ

Аннотация

This article analyzes modern methods for optimizing chemical reactions. It discusses the use of catalysts, computer modeling of reactors, and process control using artificial intelligence. Additionally, solutions for improving energy efficiency and reducing environmental impact are proposed. This article serves as a valuable resource for specialists and researchers in the field of chemical engineering. Keywords: chemical reactions, optimization, catalysts, computer modeling, artificial intelligence, energy efficiency. Language: Uzbek Citation: Kimsanboev , M. (2025). INCREASING THE EFFICIENCY OF INFRASTRUCTURES THAT SERVE FARMERS. Universal International Scientific Journal, 2(3), 3–8. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1458 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.14979874 Kimyoviy reaktsiyalarni energiya sarf etgan holda olib borishga optimallashtirish zamonaviy kimyo imkon beradi. Ular reaksiya mexanizmini sanoatining muhim yo‘nalishlaridan o‘zgartirib, aktivlanish energiyasini biridir. Ushbu jarayon ishlab chiqarish pasaytiradi. Katalizatorlar gomoje, geteroje samaradorligini oshirish, energiya va bio katalizatorlarga bo‘linadi. Gomoje tejamkorligini ta’minlash va ekologik katalizatorlar; Gomoje katalizatorlar ta’sirni kamaytirishga xizmat qiladi. reaksiya muhitida bir hil fazada bo‘ladi. Optimallashtirishning asosiy usullari Masalan, sulfat kislota esterifikatsiya qatoriga katalizatorlardan foydalanish, reaktsiyalarida katalizator sifatida reaktorlarning kompyuter ishlatiladi. Ularning afzalligi – yuqori modellashtirilishi, sun’iy intellekt (SI) selektivlik va tezkor ta’sir ko‘rsatishidadir. yordamida jarayonlarni avtomatlashtirish, Geteroje katalizatorlar; Geteroje energiya samaradorligini oshirish, va katalizatorlar qattiq modda shaklida bo‘lib, yashil kimyo tamoyillarini qo‘llash kiradi. gaz yoki suyuqlik fazasidagi reaktantlar Ushbu maqolada kimyoviy reaktsiyalarni bilan aloqa qiladi. Masalan, Ziegler–Natta optimallashtirish usullari va ularning katalizatori polimerizatsiya jarayonlarida afzalliklari tahlil qilinadi. qo‘llaniladi. Ushbu katalizatorlar qayta Katalizatorlardan foydalanish; ishlanishi va ajratilishi osonligi bilan Katalizatorlar kimyoviy reaksiyalar ajralib turadi. tezligini oshirish bilan birga, jarayonni kam Biokatalizatorlar;Biokatalizatorlar 10 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2025, 2(3) fermentlar va tirik organizmlar yordamida algoritmlari reaktsiya natijalarini bashorat reaktsiyalarni boshqarishga asoslangan. qilish va optimal sharoitlarni aniqlash Masalan, lipaza fermentlari yog‘larning uchun ishlatiladi. Masalan, DeepMind gidrolizini tezlashtiradi. Biokatalizatorlar AlphaFold modeli protein katlanishini ekologik toza va selektivligi yuqori tahlil qilishda katta yutuqlarga erishgan. bo‘lgani uchun farmatsevtika va oziq-ovqat Avtomatlashtirilgan reaksiya tizimlari; sanoatida keng qo‘llaniladi. Reaktorlarni Laboratoriyalarda robotlashtirilgan kompyuter modellashtirish; Zamonaviy reaksiya tahlilchilari va avtomatlashtirilgan kimyo sanoatida reaktorlarning kompyuter sintezatorlar tajriba samaradorligini modellashtirilishi reaktsiya sharoitlarini oshiradi. Masalan, IBM RXN for oldindan tahlil qilish va optimallashtirish Chemistry platformasi sun’iy intellekt imkonini beradi. Bu usul Computational yordamida sintez reaksiyalarini bashorat Fluid Dynamics (CFD), molekulyar qiladi. Energiya samaradorligini oshirish; dinamika, va reaksion kinetika Energiya tejash va atrof-muhitga ta’sirni modellashtirish texnologiyalariga kamaytirish kimyo sanoatining ustuvor asoslangan. CFD yordamida reaktor yo‘nalishlaridan biridir. dizayni; CFD texnologiyasi suyuqlik va Mikroreaktorlardan foydalanish; gaz oqimlarini model qilish orqali reaktor Mikroreaktorlar kimyoviy jarayonlarni dizaynini optimallashtirishga yordam kichik hajmdagi kanallarda olib borish beradi. Masalan, katalitik konvertorlar orqali issiqlik va massa almashinuvini dizaynida CFD tahlili katalizator optimallashtiradi. Ular farmatsevtika va zarrachalarining taqsimlanishini tekshirish nozik kimyo sanoatida qo‘llaniladi. uchun ishlatiladi.Molekulyar dinamika va Qayta tiklanuvchi energiya va Yashil reaksion kinetika;Molekulyar dinamika kimyo tamoyillari zararli chiqindilarni modellaridan foydalanish reaksiya minimallashtirish va qayta tiklanuvchi mexanizmlarini chuqur tushunish va yangi energiya manbalaridan foydalanishni katalizatorlarni ishlab chiqishda muhim rag‘batlantiradi. Masalan, fotokataliz ahamiyatga ega. Masalan, Gaussian va yordamida CO₂ ni yoqilg‘iga aylantirish Materials Studio dasturlaridan foydalangan bo‘yicha tadqiqotlar olib borilmoqda. holda katalizator yuzasida reaktantlarning Ushbu tadqiqotda kimyoviy adsorbsiyasi o‘rganiladi. Sun’iy intellekt reaktsiyalarni optimallashtirish uchun va avtomatlashtirish; Zamonaviy kimyo quyidagi zamonaviy usullar qo‘llanilgan: sanoatida sun’iy intellekt (SI) algoritmlari Mashinaviy o‘qitish (ML): Reaktsiya reaktsiyalarni optim