БОШЛАНҒИЧ СИНФ ЎҚУВЧИЛАРИНИ КРEАТИВ ФИКРЛАШГА ЎРГАТИШДА ХАЛҚ ОҒЗАКИ ИЖОДИ ЖАНРЛАРИНИНГ АҲАМИЯТИ

Аннотация

Творческие способности личности проявляются в ее мышлении, общении, эмоциях, определенных видах деятельности. Креативность характеризует человека в целом или его определенные характеристики. В статье изложены идеи о роли жанров устного народного творчества в обучении творческому мышлению младших школьников. Ключевые слова: Креативность, читатель, мышление, общение, устное творчество, разговорный метод, самостоятельное мышление. FOLK ORAL CREATIVITY IN TEACHING ELEMENTARY STUDENTS TO CREATIVE THINKING THE IMPORTANCE OF ITS GENRES Annotation: The creativity of an individual is manifested in his thinking, communication, feelings, certain types of activity. Creativity characterizes an individual in a holistic way or in its specific characteristics. The article describes ideas about the role of folk oral creativity genres in teaching creative thinking of Primary School students. Keywords: Creativity, reader, thinking, communication, folk oral creativity, conversation method, independent thought. Биз кундалик ҳаётимизда фикр, фикрлаш, фикр мустақиллиги, мустақил фикрлаш каби жумлаларга дуч келамиз ва уни доимий фаолият жараёнида 243 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 2 issue 2 (24) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 ишлатамиз. Хўш, “фикрлаш” ўзи нима?, унинг аҳамияти ва ўрни нимадан иборат? Биз қуйида мана шундай муоммоли саволларга жавоб топиш мақсадида халқ оғзаки ижоди билан танишиб чиқдик. Ҳар бир ўзбек фольклори ва халқ оғзаки ижодларида креатив фикрлашга оид муаллифлар ўз фикр мулоҳазаларини билдиришган. Аслида креативлик (лот., инг. “create ” – яратиш, “creative ” яратувчи, ижодкор 58 ) – индивиднинг янги ғояларни ишлаб чиқаришга тайёрликни тавсифловчи ҳамда мустақил омил сифатида иқтидорлиликнинг таркибига кирувчи ижодий қобилияти маъносини ифодалайди. Шахснинг креативлиги унинг тафаккурида, мулоқотида, ҳис-туйғуларида, муайян фаолият турларида намоён бўлади. Америкалик психолог П.Торренс фикрича, креативлик муаммо ёки илмий фаразларни илгари суриш; фаразни текшириш ва ўзгартириш; қарор натижаларини шакллантириш асосида муаммони аниқлаш; муаммо ечимини топишда билим ва амалий ҳаракатларнинг ўзаро қарама-қаршилигига нисбатан таъсирчанликни ифодалайди59. Бошқа ҳар қандай сифат (фазилат) каби креативлик ҳам бирданига шаклланмайди. Креативлик муайян босқичларда изчил шакллантириб ва ривожлантирилиб борилади. Ижодкор шахснинг шаклланишини шахснинг ўзаро мос тарзда бажарилган ижодий фаолият ва ижодий маҳсулотларни яратиш борасидаги ривожланиши сифатида белгилаш мумкин. Ушбу жараённинг суръати ва қамрови биологик ва ижтимоий омиллар, шахснинг фаоллиги ва креатив сифатлари, шунингдек, мавжуд шарт-шароит, ҳаётий муҳим ва касбий шартланган ҳодисаларга боғлиқ. Замонавий шароитда педагогнинг креативлик сифатларига эга бўлиши тақозо этади. Сўнгги йилларда етакчи хорижий мамлакатларнинг таълим тизимида ўқувчи ва ўқувчиларда креативлик сифатларини шакллантириш масаласига алоҳида, жиддий эътибор қаратилмоқда. Буни Бронсон, Меррийман (2010 й.), Кен Робинсон (2007 й.), Фишер, Фрей (2008 й.), Бегетто, Кауфман (2013 й.), Али (2011 й.), Треффингер (2008 й.) ва б. томонидан олиб борилган кўплаб тадқиқотлар, уларнинг натижалариан кўриш мумкин. Салмоқли амалий ишлар олиб борилаётганлигига қарамай, кўпчилик ўқитувчилар ҳали ҳануз шахс (ўзларида ҳамда ўқувчиларда креативлик 58 Педагогика: 1000 та саволга 1000 та жавоб / Методик қўлланма. У.И.Иноятов, Н.А.Муслимов, М.Усмонбоева, Д.Иноғомова. – Т.: Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети, 2012. – 193 б. 59 Drapeau Patti. Sparking student creativity (practical ways to promote innovative thinking and problem soving). – Alexandria – Virginia, USA: ASCD, 2014. 244 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 2 issue 2 (24) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 сифатларини қандай қилиб самарали шакллантириш тажрибасини ўзлаштира олмаяптилар. Таълим тизимини бошқариш органлари ҳар йили таълим муассасаларида юқори самарадорликка эришишга эътибор қаратади. Ана шу мақсадда ўқув дастурини ишлаб чиқилади, янги ўқув дарсликлари яратилади. Бу эса ҳам ўқувчилар, ҳам ўқитувчиларни касбий ўсишларига ёрдам беради. Олиб бориладиган амалий ҳаракатлар ўқувчиларда ютуқларга эришиш, олға интилишга бўлган эҳтиёжни муайян аражада юзага келтиради, уларнинг ўқув- билиш қобилиятларини бир қадар ривожлантиришга ёрдам беради. Бироқ, ўқув йилининг охирида келиб олий таълим муассасаларида ўқувчиларнинг фанларни ўзлаштиришларида юқори даражадаги ижобий натижалар кузатилмаяпти. Кўплаб ўқувчиларнинг таълим олишга нисбатан қизиқиши йўқолган. Бунинг натижасида ўқитувчилар ҳам аввалгидек завқу шавқ билан касбий фаолиятни ташкил этишни ўйлашмаяпти. Таълим тизимини бошқарувчи органлар таълим олишга нисбатан хоҳиш-истаги бўлмаган ўқувчилар, бу каби таълим олувчиларни ўқитишни истамаётган ўқитувчилар фаолиятини ўзгартириш борасида янгидан-янги чора-тадбирлар белгиланса-да, аҳвол ўзгаришсиз қолмоқда. Бунинг сабаби нимада? Балки дарсларнинг