ABU ALI IBN SINONING DUNYO TARIXIDAGI ILMIY MEROSI

Аннотация

Ibn Sina is recognized as an encyclopedic scientist in the history of modern science, because he was involved in almost all the existing sciences of his time and wrote works related to them. Alloma wrote his works in Arabic, which was the scientific language of the Near and Middle East at that time, and some in Persian. Ilmiy-tadqiqot ishlarini 16 yoshida boshlagan bu ulug‘ zot tibbiyot, falsafa, mantiq, kimyo, fizika, astronomiya, matematika, musiqa, adabiyot va tilshunoslik sohalariga oid 450 dan ortiq asar yaratgan. Ularning 242 tasi bizgacha yetib kelgan, – deydi Ibn Sino jamoat fondi boshqaruvi raisi Sh.Zokirxo‘jayev. – Jahon ilm-fani rivojiga muhim hissa bo‘lib qo‘shilgan bu durdona asarlar hamon o‘z ahamiyatini 21 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon Volume 1, Issue 1, Series С 2025 yo‘qotmagan. Abu Ali ibn Sino o‘zining “Tib qonunlari” asarida tibbiyot taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlarini belgilab bergan. Ushbu asarda buyuk olim amaliy tibbiyot va farmakologiya sohalarining eng muhim usullariga asos solgan. Prezidentimiz tashabbusi bilan 2014 yil may oyida Samarqandda tashkil etilgan “O‘rta asrlar Sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy merosi, uning zamonaviy sivilizatsiya rivojidagi roli va ahamiyati” mavzusidagi xalqaro anjumanda ham bu alohida ta'kidlandi. Biz Ibn Sino merosini o‘rganish, targ‘ib etish borasida dunyoning ko‘plab mamlakatlari olimlari bilan hamkorlik qilmoqdamiz. Uning „Al-Qonun fit-tibb” asari nafaqat oʼz davrida , balki keyingi ming yillik davomida ham ilmiy dunyoning ajralmas qismi boʼlib kelgan.Ibn Sino hayoti davomida yaratgan asarlari orqali nafaqat Sharq, balki Gʻarb olimlari uchun ham ilhom manbai boʼlib xizmat qilgan . Ushbu maqolada buyuk allomaning hayoti ilmiy faoliyati va madaniy merosi haqida batafsil soʼz yuritamiz.Allomaning toʼliq ismi Abu Ali al-Husayin ibn Abdulloh ibn al Husan ibn Sino boʼlib kunyosi Abu Alidir . Xalq orasida Shayx ur-rayis nomlari bilan mashxur.Jahon fani taraqqiyotiga ulkan hissa qoʻshgan, Oʼrta Osiyolik buyuk qomusiy olim, mutafakkir tabib. , faylasuf mantiqshsunos Shoyir.U 980-yil Buxoro yaqinidagi Afshana qishlogʻida amaldor oilasida tugʻuladi. Ibn Sinoning tib ilmida yuksak mahoratga erishishida buxorolik tabib Abu Mansur al-Hasan ibn Nuh al-Qumriyning xizmati katta boʼlgan . Ibn Sino undan tabobat darslarini olib va bu ilimning koʼp sirlarini oʼrganadi. Abu Ali ibn Sino aytishicha , tabobat ilmi uning uchun qiyin koʼrilmagan . U ilmning uchun qiyinnkoʼrinmaga. Abu Ali ibn Sino, Sharq dunyosining ulugʻ olimi , faylasufi tafakkur va ilmiy izlanishlarning yorqin namoyondasi sifatida tarixda oʼz tabiiy fanlarning rivojiga ulkan hissa qoʻshgan shaxsdir. Uning „Al-Qonun fit-tibb” asari nafaqat oʼz davrida , balki keyingi ming yillik davomida ham ilmiy dunyoning ajralmas qismi boʼlib kelgan.Ibn Sino hayoti davomida yaratgan asarlari orqali 22 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon Volume 1, Issue 1, Series С 2025 nafaqat Sharq, balki Gʻarb olimlari uchun ham ilhom manbai boʼlib xizmat qilgan . Ushbu maqolada buyuk allomaning hayoti ilmiy faoliyati va madaniy merosi haqida batafsil soʼz yuritamiz. Allomaning toʼliq ismi Abu Ali al-Husayin ibn Abdulloh ibn al Husan ibn Sino boʼlib kunyosi Abu Alidir . Xalq orasida Shayx ur-rayis nomlari bilan mashhur. Jahon fani taraqqiyotiga ulkan hissa qoʻshgan, Oʼrta Osiyolik buyuk qomusiy olim, mutafakkir tabib. , faylasuf mantiqshsunos. U 980- yil Buxoro yaqinidagi Afshana qishlogʻida amaldor oilasida tugʻuladi. Ibn Sinoning tib ilmida yuksak mahoratga erishishida buxorolik tabib Abu Mansur al-Hasan ibn Nuh al-Qumriyning xizmati katta boʼlgan . Ibn Sino undan tabobat darslarini olib va bu ilimning koʼp sirlarini oʼrganadi. Abu Ali ibn Sino aytishicha , tabobat ilmi uning uchun qiyin koʼrilmagan . U ilimni tez va oson oʼzlashtirib olgan.U tib nazariyasini , xususan anatomiya-inson gavdasi tuzilishini mukammal bilgan.Ibn Sino oʼtkir diagnost edi.Uning baʼzi tashxis usullari hozir ham oʼz ahamiyatini yoʻqotmagan.Aʼzoga urush orqali diagnost qoʼyishgan.Tabobat tarixida birinchi boʼlib vabo bilan oʼlatni farqlagan , yuqumli kasalliklar bilan ogʻrigan bemorlarni boshqalardan ajratgan holda saqlashni takidlaga.Bemorni davolashda olim 3 narsaga:tartib (parxez ) dorilar bilan davolash va turli tibbiy tadbirlarni qoʼllash ( qon olish , banka qoyish, zuluk solish , huqna va boshqalarga ) ahamiyat berish kerakligini aytdi.Ibn Sino kasallikni aytdi . Ibn Sino kasallikni davolashda shaxsiy gigiyena, uyqu, jismoniy mashqlarning ahamiyati kattaligini uqtirgan.Abu Ali ibn Sino 17 yoshida Buxoro xalqi orasida juda tajribali va mohor tabib sifatida tanildi.Bu xabar podisho saroyiga ham yetib keldi.Shu payitda Buxoro hukumdori Nuh ibn Mansur betob edi.Uni davolash uchun Ibn Sinoni ham saroyga chaqirdilar.Ibn Sino amirini davolaydi va saroy kutubxonasidan foydalanishga amirdan izin soʼraydi . Somoniylar kutubxonasi oʼsha davirda butun Oʼrta va Yaqin Sharqdagi eng katta va boy kutubxonalard