GENETIK MODIFIKATSIYALANGAN ORGANIZMLAR(GMO)NING FOYDALARI VA XAVFLARI

Аннотация

Генетически модифицированные организмы (ГМО) являются одним из важнейших достижений современной биотехнологии и широко используются в сельском хозяйстве, фармацевтике и других отраслях промышленности. В статье анализируются преимущества и недостатки ГМО с научной точки зрения. Показана роль ГМО-технологий в повышении производительности, обеспечении продовольственной безопасности и сохранении природных ресурсов. В то же время отмечается, что продукты питания, содержащие ГМО, могут представлять опасность для здоровья человека и окружающей среды. Целью данной статьи является установление баланса между преимуществами и рисками ГМО-технологий и изучение возможностей их экологически и экономически безопасного использования. 33 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon Volume 1, Issue 1, Series С 2025 Аnnotаtion: Genetically modified organisms (GMOs) are one of the most important achievements of modern biotechnology and are widely used in agriculture, pharmaceuticals and other fields. This article analyzes the advantages and negative effects of GMOs from a scientific perspective. The role of GMO technology in increasing productivity, ensuring food security and saving natural resources is shown. At the same time, it is noted that GMO food products may pose a threat to human health and the environment. This article aims to balance the benefits and risks of GMO technologies and explore the possibilities of their ecologically and economically safe use. Kalit so‘zlar: GMO (Genetik modifikatsiya qilingan organizmlar), genetik muhandislik, oziq-ovqat xavfsizligi, biotexnologiya, ekologik xavfsizlik, allergik reaktsiyalar, farmatsevtika, transgen o‘simliklar. Ключевые слова: ГМО (генетически модифицированные организмы), генная инженерия, безопасность пищевых продуктов, биотехнология, экологическая безопасность, аллергические реакции, фармацевтика, трансгенные растения. Keywords: GMO (Genetically Modified Organisms), genetic engineering, food safety, biotechnology, environmental safety, allergic reactions, pharmaceuticals, transgenic plants. Avvalo GMO o’zi nima ekanligi haqida gaplashadigan bo’lsak, Genetik jihatdan o'zgartirilgan organizmlar texnologiyasi, organizmlarning genetik materialini (DNK) o'zgartirish orqali ularning xususiyatlarini yaxshilash yoki yangi xususiyatlar qo'shish jarayonidir. Bu texnologiya asosan qishloq xo'jaligida ekinlarni yaxshilash, zararkunandalarga chidamli yoki kasalliklarga qarshi tura olish qobiliyatini oshirish uchun ishlatiladi. Misol uchun, GMO texnologiyasi yordamida bug'doy, makkajo'xori, soya kabi ekinlar yuqori hosildorlikka ega bo'lishi yoki 34 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon Volume 1, Issue 1, Series С 2025 pestitsidlar va o'g'itlarga chidamli bo'lishi mumkin. Bunday o'zgartirishlar ekinlarning o'sishi uchun zarur bo'lgan resurslarni kamaytirishi, ularni yanada samarali va barqaror qilishga yordam beradi. Biroq, GMO texnologiyasi atrof- muhitga ta'siri, odamlar va hayvonlar salomatligiga xavf tug'dirishi mumkinligi haqida ba'zi bahslar mavjud. Shu bois, bu sohada ilmiy tadqiqotlar va regulyatsiyalar doimiy ravishda olib borilmoqda. Hosildorlikni oshirish - GMO o‘simliklariga zararli hasharotlar va kasalliklarga chidamli genlar kiritilishi natijasida qishloq xo‘jaligida hosildorlikni oshirishga erishiladi. Masalan, Bt geni kiritilgan makkajo‘xori zararli hasharotlarga qarshi samarali himoya ko‘rsatadi. Oziq-ovqat xavfsizligi - Genetik modifikatsiya yordamida ozuqa moddalariga boy mahsulotlar yaratish mumkin. Masalan, "Oltin guruch" loyihasi orqali guruchning tarkibida A vitaminining provitamin shakli bo‘lgan beta-karotin miqdori oshirilgan. Tabiiy resurslarni tejash - GMO o‘simliklari kam suv, o‘g‘it yoki pestitsid talab qilganligi sababli qishloq xo‘jaligida tabiiy resurslarni tejash imkonini beradi. Bu, ayniqsa, qurg‘oqchilik hududlarida muhim ahamiyatga ega. 35 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon Volume 1, Issue 1, Series С 2025 Farmatsevtikada qo‘llanilishi - GMO yordamida insulin, vaksinalar va boshqa farmatsevtik moddalar ishlab chiqariladi. Masalan, genetik modifikatsiyalangan bakteriyalar insulin ishlab chiqarishda ishlatiladi. Ekologik foyda - GMO ekinlarida pestitsidlar va gerbitsidlarni kamroq qo‘llash tufayli kimyoviy moddalar bilan atrof-muhitning ifloslanishi kamayadi. Ammo shu o’rinda GMO texnologiyasining bir nechta xavflari ham mavjud, xususan, Allergik reaksiyalar - GMO mahsulotlari tarkibida kiritilgan genlar ayrim odamlar uchun allergen bo‘lishi mumkin. Masalan, boshqa organizmdan olingan protein moddalar ba’zi odamlarda nojo‘ya ta’sirlarni keltirib chiqarishi mumkin. Atrof-muhitga ta’siri - GMO ekinlarining atrof-muhitga salbiy ta’siri kuzatilishi mumkin. Masalan, genetik modifikatsiyalangan o‘simliklar tabiiy biologik xilma-xillikni kamaytirishi va begona o‘tlar genetik chidamlilikka ega bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Biologik xavflar - GMO mahsulotlari uzoq muddat iste’mol qilinganida inson salomatligiga ta’s