ALPOMISH VA UNING INGLIZCHA TARJIMASIDA ZOONIMIK BIRLIKLARLAR

Аннотация

Maqolamning mazmuni shundan iboratki, Alpomish va uning inglizcha tarjimasida zoonimik birliklar mavzusi to’liq bayon etilgan. Xalq dostonlari, jumladan, “Alpomish” dostoni ham millatimizning turmush tarzi, e’tiqodi, shonli tarixi haqida so‘zlaydi. Uning ta’sirchanligini oshirish uchun, qolaversa, dostonning badiiylik holatini aniq tasvirlashda turli badiiy tasvir vositalar: o‘xshatish, metafora, sinekdoxava mubolag‘alardan unumlifoydalanilgan. Kalit so’zlar:Alpomish, afsona, qartal qiyofasi, qahramon, adekvat, zoonomik birlashmalar, tarjimashunos, lingvistik. Alpomish — o'zbek folklorida mashhur qahramon bo'lib, u haqidagi afsonalar va ertaklar ko'plab asarlarda uchraydi. Alpomishning xususiyatlari, sarguzashtlari va qahramonligi haqida gapirganda, uning sifatlarini va harakatlarini ifodalovchi zoonomik birlashmalarni keltirish mumkin. "Zoonimik birliklar" (zoologik birliklar) atamasi biologiya va ekologiya sohalarida hayvonlar tuzilmalarini o'rganish bilan bog'liq. Bu birliklar hayvonlar birlashmalari sifatida bir- biri bilan bog'liq turlar yoki guruhlarni ko'rib chiqadi. Ular odatda o'zaro ta'sir qiluvchi, xalqaro ekosistemalarda birgalikda yashovchi va yashash joyidagi resurslardan birgalikda foydalanadigan hayvonlar turlaridan iborat. Zoonimik birliklar quyidagi turlarni o'z ichiga olishi mumkin: 1.Populyatsiya: Bir navdagi hayvonlarning belgilangan birhududdagi to'plami. 2. Birlik yoki jamoa: Bir navi hayvonlarning birlashmasi, bu turli populyatsiyalarni o'z ichiga olishimumkin. 3.Ekosistema:Turli xil turlar vaularning yashash muhitio'zaro ta'sirqiladigan kompleks tizim. Zoonimik birliklar tabiiy muhitda muvozanatni saqlashda va biologik xilma-xillikni ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Ularning o'rganilishi ekologik tadqiqotlar va tabiatni muhofaza qilishuchun judazarur. Zoonomik birlashmalar deganda, hayvon nomlari yordamida inson kabi xususiyatlarni yoki holatlarni tasvirlash qamrab olinadi. Misol uchun: 1.Qartal qiyofasi —qudrat vakuchni ifodalaydi. 2.Bo'rilar kabi jasoratli —birguruhda harakat qilishva kuchli bo'lishni anglatadi. 3. Tovuq kabi qo'rqoq — chowdan chiqishdan saqlanish va xavfdan qo'rqishni aks ettirishi mumkin. 76 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 9,issue1,December 2024 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X 4.Ayiqning kuchi —yaqqol kuch va mohiyatni bildiradi. Alpomishning o'zida ham bu kabi qahramon xususiyatlar, jasorat va kuchni ifodalovchi tasvirlar mavjud, bu esa uning peshkashlari orqali yaxshiroq anglash mumkin. U doimo yovuzlikkaqarshi kurashadi vaadolatni tiklashni maqsad qiladi. Alpomish va uning qahramonliklari haqida ko'proq bilmoqchi bo'lsangiz, o'zbek folklorining boshqa qahramonlari bilan solishtirib ko'rishingiz mumkin. Bu orqali siz zoonomik birlashmalarning qanday ishlatilishini vaqahramonlarning xususiyatlarini o'rganishingizmumkin. Inson hayotining 70 foizini muloqot faoliyatining turli shakllariga, jumladan, gapirish, tinglash, o‘qish va yozish kabilarga sarflaydi. Demak, o‘z-o‘zidan ma’lumki, inson faoliyatining verbal va noverbal ya’ni, ekstralingvistik shakllari o‘rtasidagi munosabatlarining ishlash mexanizmidan xabardor bo‘lishi muhim ahamiyat kasb etadi. Shunuqtayi nazardan stilistika fani tarjima sohasida ham til resurslarining sinonimlari hamda badiiy uslub variantlarini tanlab ishlatishda muhim ahamiyatga ega. O‘zbek tilining izohli lug‘atida stilistikaga quyidagicha ta’rif beriladi: 1. Tilshunoslikning til va nutq birliklarini o‘rnida qo‘llashni, tilning tasviriy vositalarini o‘rganuvchi bo‘limi, 2. Uslubshunoslik, 3. Adabiyot nazariyasinig badiiy adabiyot asarlarining tilxususiyatlarini o‘rganuvchi bo‘limi. Stilistika tilshunoslikning deyarli barcha sohalarini qamrab olganligi sababli bu sohaga qiziqish yanada ortganini ko‘rishimiz mumkin. XX asr boshlarida tilshunos olimlar o‘z diqqat- e’tiborlarini tilning adekvat funksiyasini ta’minlash uchun qo‘llaniladigan til vositalarining ustuvor imkoniyatiga qaratadilar. Bu jarayonni amalga oshiradigan tilshunoslik fanining sohasi funksional stilistika deyiladi. Funksional stilistika til uslubini o‘rganishning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. U ma’lum bir muloqot vaziyatining ehtiyojlariga xizmat qiladigan barcha lisoniy qatlamlari iyerarxiyasining til birliklari va ularning paradigmatik hamda sintagmatik munosabatlari bilan shug‘ullanadi. Bunday til birliklarining paradigmatik munosabatlari tilning funksional stilistikasi sifatida talqin qilinadi. Biz o‘z tadqiqotimizda funksional stilistikani mashhur rus stilist olimi I.R.Galperin bergan ta’rif asosida tushunamiz va uni qabul qilamiz. “Funksional stilistika deb muloqotning ma’lum funksiyasini bajarishga va unda ma’lum na