BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING NUTQINI O‘STIRISHDA MAQOL VA MATALLARNING O‘RNI

Аннотация

This article analyzes the importance of Uzbek folk proverbs and sayings in developing oral and written speech of primary school students. According to the research results, proverbs and sayings not only provide moral education to children but also play an important role as a means of increasing vocabulary, developing thinking abilities, and forming speech culture. The article demonstrates ways to achieve effective results by introducing primary education students to examples of folk oral literature and using them in speech activities. Additionally, innovative ways and methods of using proverbs and sayings in the teaching process are proposed for teachers. The practical value of the research results is that they can serve as an effective tool for developing students' speech competence in the modern primary education system. Keywords: primary education, speech development, proverb, saying, folk oral literature, language competence, student, pedagogical technology, innovative methods. Kirish. Boshlang‘ich ta’lim - bu shaxsning intellektual, ma’naviy, jismoniy va madaniy rivojlanishining poydevori bo‘lib, uning keyingi ta’lim va jamiyatda muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi uchun muhim asos hisoblanadi. Boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilarning nutq madaniyatini rivojlantirish muhim vazifalardan biri sanaladi. Nutq o‘stirish jarayonida maqol va matallar alohida o‘rin tutadi. Ular nafaqat tilning boy imkoniyatlarini o‘rgatadi, balki xalq donishmandligini, axloqiy qadriyatlarni va milliy mentalitetni ham singdiradi. Bu tadqiqot boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutq madaniyatini shakllantirishda maqol va matallarning ahamiyatini, ularning qo‘llanish usullarini va samaradorligini o‘rganishga qaratilgan. Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili (Literature review). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqini o‘stirishda maqol va matallarning ahamiyati ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. O‘zbek olimlaridan Q. Abdullayeva (2018) o‘zining «Boshlang‘ich sinflarda xalq og‘zaki ijodi asosida nutq o‘stirish metodikasi» monografiyasida maqol va matallarning bolalar tafakkurini rivojlantirishdagi o‘rniga alohida e’tibor qaratgan. Muallif maqol va matallarni dars jarayonida qo‘llashning interaktiv usullarini taklif etgan. 1 14 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ M. Qodirov va Z. Qodirova (2020) ning «Boshlang‘ich ta’limda milliy qadriyatlardan foydalanish» kitobida maqol va matallarning nafaqat nutq o‘stirish, balki o‘quvchilarning milliy qadriyatlarni o‘zlashtirishdagi ahamiyati ham tahlil qilingan. Mualliflar maqol va matallarni o‘rgatishda zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish yuzasidan tavsiyalar berganlar. S. Matchonov (2019) «O‘qish kitobi darsligi asosida nutq o‘stirish metodikasi» nomli ilmiy maqolasida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirishda xalq og‘zaki ijodi namunalaridan foydalanish imkoniyatlarini ko‘rsatib bergan. Olim o‘qish darslari jarayonida maqol va matallarni o‘rgatishning yangicha yondashuvlarini taklif etgan. Xorijiy tadqiqotchilardan J. Bruner (2017) «Folklore in Education» (Ta’limda folklorning o‘rni) kitobida turli xalqlar maqol va matallarining bolalar nutqi va tafakkuriga ta’sirini qiyosiy o‘rgangan. Uning fikricha, maqol va matallar bola ongida chuqur ma’noli xulosalarni shakllantirishga va abstrakt tushunchalarni o‘zlashtirishga yordam beradi. R. Kim (2021) o‘zining «Using Proverbs in Elementary Education» (Boshlang‘ich ta’limda maqollardan foydalanish) nomli tadqiqotida maqollarning bolalar nutqidagi so‘z boyligini oshirishdagi ahamiyatini ta’kidlagan. Olim tomonidan o‘tkazilgan tajriba-sinov ishlari natijasida, dars jarayonida muntazam maqollardan foydalanilgan o‘quvchilar guruhi boshqa guruhlarga nisbatan yuqoriroq nutq ko‘nikmalariga ega bo‘lganligi aniqlangan. G. Mirzayev (2022) «O‘zbek xalq maqollari va ularning pedagogik ahamiyati» nomli monografiyasida o‘zbek xalq maqollarining mavzu doirasi va ularning tarbiyaviy ahamiyatini chuqur tahlil qilgan. Muallif boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun maqollarni mavzularga ajratib, o‘quv jarayonida qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar bergan. N. Mahmudov va D. Xudoyberganova (2019) «O‘zbek maqollarining lingvokulturologik tahlili» kitobida maqollarning nutq madaniyatini shakllantirishdagi o‘rnini tahlil qilganlar. Mualliflar maqollarni o‘rganish orqali o‘quvchilar milliy-madaniy qadriyatlarni chuqurroq anglashlarini ta’kidlaydilar. Yuqoridagi adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, maqol va matallar boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqini o‘stirishda muhim vosita hisoblanadi. Biroq, zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida ularni o‘qitishning innovatsion usullarini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish masalasi hanuz dolzarbligicha qolmoqda. Tadqiqot metodologiyasi (Research Methodology). Ushbu tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi: 1. Kuzatish metodi- boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining dars j