TIJORAT BANKLARI KREDIT PORTFELI

Аннотация

This thesis talks about the bank's loan portfolio and its proper management and organization. In addition, the level of importance of the loan portfolio for commercial banks is discussed. Key words: loan, loan portfolio, loan management. Hozirgi kunda O‘zbekiston miqyosida olib qarasak bank tizmida bank daromadining qariyb 70% ulushi kreditlarga to‘g‘ri keladi. Bu esa tijorat banklari banklari uchun kreditlar nechog‘liq muhim ekanligini ko‘rsatib turibdi. Modomiki kreditlar tijorat banklari uchun muhim ekan, demak tijorat banklari uchun kredit portfelini to‘g‘ri tashkil etish undanda muhim masala hisoblanadi. Dastlab kredit portfeli nima degan savolga to‘xtaladigan bo‘lsak, kredit portfeli — barcha kreditlar bo‘yicha balans hisobvaraqlari summasi (brutto), banklar tomonidan olinadigan ishlab chiqarish korxonalari negizida tashkil etiladigan kompaniyalar aktivlariga banklar tomonidan yo‘naltiriladigan barcha mablag‘lar, shuningdek uch yildan kam bo‘lmagan muddatga berilgan lizing xizmatlari summasi hisoblanadi. Kreditlash bank ishining o‘zagi bo‘lib, uning sifatiga qarab bankning faoliyati to‘g‘risida xulosa chiqarish mumkin. Bunda, asosan, kreditlarni boshqarish jarayonining asosiy axamiyat kasb etishiga sabab Shuki, uning sifati bank ishining samradorligiga bog‘liqdir. Iqtisodchilar tomonidan jahon banklarining sinishi (bankrotlikka uchrashi) sabablarini tadqiq qilish Shuni 872 Fevral, 2025-Yil ko‘rsatayaptiki, asosan, banklarning sinishiga sabab – bank aktivlari sifatining (eng avvalo kreditlarning) pastligidir. Kreditning sifati kreditlash jarayonini boshqarishga bog‘liq bo‘lib quyidagi asosiy elementlardan tashkil topadi: •tijorat bankida mukammal ishlab chiqilgan kredit siyosati kreditlashtirish jarayonining mavjudligi; • kredit portfelini optimal boshqarishning yo‘lga qo‘ylganligi; • kreditlarni muntazam nazorat qilishning tashkil qilinganligi; • bank tizimida ishlaydigan xodimlarning tayyorgarlik darajasi. 1 Bank kredit portfelini boshqarish - bu bank kreditlarining kredit tamoyillariga monand tarzda berilishini nazorat qilish, kreditlar diversifikatsiyasini to‘g‘ri amalga oshirish hamda kredit riskini imkon qadar kamaytirish jarayonlarini ichiga oladi. Bank kredit portfelini boshqarish tizimi faoliyatining zamirida to'rt asosiy tamoyil turadi: Birinchidan, Ozbekiston Respublikasi Markaziy bankining «Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar bo yicha ehtimoliy yo‘qotishlarni goplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi to‘g‘risida» gi talablari doirasida bank kreditlari asosiy mezonlar bo yicha muntazam ravishda baholanadi; Ikkinchidan, bank tomonidan ajratilayotgan kreditlaring ta'minlanishi ustidan nazoratni amalga oshirish. Bunda shuni hisobga olish zarurki, ta'minot kredit berilayotganda uni sondirishning bosh manbai hisoblanmaydi. Bank ta minotdan kredit so ndirilmasligi risklarini kamaytirish maqsadida foydalanadi, xolos. Uchinchidan, kredit monitoringini amalga oshirish. Kredit portfeli monitoringi quyidagilarni nazarda tutadi:  kreditni monitoring qilish;  kredit portfelini monitoring qilish. Hozirgi payda iqisodiyotni rivolantirishga yo'naltirilayotgan bank kreditlar hajmi shishi, bank kreditlaridan foydalanayotgan turli mulkchilik va xo'jalik yuritish shaklidagi mijozlar 1 Axrorqulov, A. (2024). CREDIT POLICY OF COMMERCIAL BANKS AS THE BASIS OF CREDIT MANAGEMENT. Modern Science and Research, 3(9), 290–296. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/42485 More Citation Formats 873 Fevral, 2025-Yil miqdori ko'payishi va banklar tomonidan berilayotgan kreditlarni oqilona joylashtirish va ular samaradorligini oshirish, berilgan kreditlar hamda ular bo yicha hisoblangan foizlarni o'z vaqtida undirib olishni ta'minlash banklar kredit portfeli ustidan doimiy monitoring olib borishni talab etmoqda. To'rtinchidan, kredit portfelini auditdan otkazish va kredit risklarini boshgarish. Kredit portfeli ichki va tashqi auditorlar tomonidan audit tekshiruvidan o‘tkaziladi.2 Bank tizimi kredit portfeli to'g'risida hududlar kesimida ma'lumot mlrd.so'm O'zgarishi 01.07.2021 01.07.2022 № Hudud nomi summa foizda 300 459 343 572 43 113 14% Jami Qoraqalpog'iston 8 365 7 598 - 767 -9% 1 Respublikasi 13 077 12 092 - 985 -8% 2 Andijon viloyati 13 875 12 429 -1 446 -10% 3 Buxoro viloyati 10 708 9 232 -1 477 -14% 4 Jizzax viloyati Qashqadaryo 11 973 9 851 -2 122 -18% 5 viloyati 9 730 7 916 -1 814 -19% 6 Navoiy viloyati Namangan 11 116 9 262 -1 854 -17% 7 viloyati 2 Malikova D.M., & Xamroyev Y. (2023). TIJORAT BANKLARI KREDIT PORTFELI VA UNI SAMARALI BOSHQARISH. Journal of marketing, business and management, 2 (6), 4-7. 874 Fevral, 2025-Yil Samarqand 16 038 14 064 -1 974 -12% 8 viloyati Surxondaryo 12 9 10 979 -1 542 -12% viloyati 521 9 10 Sirdaryo viloyati 7 722 -1 514 -16% 236 11 Toshkent shahri 141 850 205 255 63 405 45% 12 Toshkent viloyati 17 916 16 073 -1 843 -10% 13 Farg'ona viloyati 13 707 12 047 -1 660 -12% 14 Xorazm viloyati 10 3