MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARIGA O’TISHNING ZARURATI NIMADA

Аннотация

Hozirgi kunda dunyoning 140 dan ortiq mamlakatlarida yirik kompaniyalar moliyaviy hisobotlarini Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS) asosida tayyorlashlari shart (yoki ruxsat berilgan). Yevroittifoq birjalarida qimmatli qog’ozlari muomalada bo’lgan barcha kompaniyalar o’z moliyaviy hisobotlarini MHXS asosida tayyorlashlari shart. Bu talab ularning sho’ba va ta’sir ostidagi kompaniyalariga ham taalluqlidir.[1] Kalit so’zlar: Moliyaviy Hisobotning Xalqaro Standartlarini (MHXS), Globalizatsiya, xalqaro savdo. Jumladan, O’zbekiston ham 2021 yil 1 yanvardan boshlab MHXS standartlarini o’zining yirik kompaniyalariga (banklar, sug’urta tashkilotlari va aksiyadorlik jamiyatlari) uchun majburiy qonunchilik hujjati sifatida qabul qilgan. Ko’plab boshqa mamlakatlar, masalan, Hindiston, Braziliya MHXS ni qabul qilish yoki unga yaqinlashish yo’lidan borgan. Bu esa o’sha mamlakatlardagi kompaniyalarning moliyaviy hisobotlariga sezilarli ta'sir ko’rsatmoqda.[1] Shu jihatdan moliya sohasining rivojiga xizmat qiluvchi, jahon iqtisodiyoti rivojlanishining hozirgi shart-sharoitlariga mos me’yoriy-huquqiy negiz ishlab chiqish masalasi muhimdir. Bunday mas’uliyatli vazifani dunyo hamjamiyatida MHXS Kengashi (MHXSK-IASB-International accounting standards board) o’z zimmasiga olgan bo’lib, Moliyaviy Hisobotning Xalqaro Standartlarini (MHXS) belgilangan tamoyillar (Moliyaviy Hisobotning Konseptual Asosi) asosida ishlab chiqadi.[1] Buxgalteriya Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS) asosida hisobotlarni tayyorlashga o’tish, tashkilotlarning moliyaviy holatini, daromad va xarajatlarini, aktiv va majburiyatlarini ko'rsatadigan muhim hujjatlardir. Ular, tashkilotlar va davlatlar o'rtasida samarali va ishonchli iqtisodiy aloqalarni o'rnatishda muhim rol o'ynaydi. Bugungi kunda, global iqtisodiy tizimning yanada o'zaro bog'lanib, murakkablashishi sababli, MHXS ga asoslangan holda olib borishning zarurati kundan-kunga oshmoqda. 50 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Xalqaro moliya hisobot standartlariga o'tishning asosiy sabablarining tahlili: 1.Globalizatsiya va xalqaro savdo . Global iqtisodiyotda kompaniyalar, banklar va boshqa moliyaviy tashkilotlar o'rtasida hamkorlik kuchaymoqda. Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS) yordamida turli davlatlardagi tashkilotlar o'z moliyaviy natijalarini bir xil, tushunarli va ishonchli tarzda taqdim eta olishadi. Bu esa xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda, shuningdek, kompaniyalar o'rtasida moliyaviy ma'lumotlar almashinuvi jarayonini soddalashtiradi. 2. 2.2. Moliyaviy shaffoflikning oshishi Xalqaro standartlarga asoslangan hisobotlar shaffoflikni ta'minlaydi. Bu investorlar, kredit beruvchilar va boshqa manfaatdor tomonlarga tashkilotlarning haqiqiy moliyaviy holatini aniq ko'rsatishga yordam beradi. XMS tizimi, odatda, zaruriy moliyaviy ma'lumotlarni yaxshiroq tuzish va ko'rsatish uchun qat'iy qoidalar va me'yorlarni belgilaydi. 3. 2.3. Mahalliy va xalqaro regulyatorlar tomonidan belgilangan talablar Ko'plab mamlakatlar va moliya tashkilotlari global moliyaviy bozorlar bilan integratsiyalashuvni kuchaytirish maqsadida xalqaro moliya hisobot standartlariga asoslanishni talab qilmoqda. Xususan, Boshqaruv va Auditning Xalqaro Standartlari, shuningdek, Xalqaro moliya tashkilotlarining (IMF, WB va boshqalar) siyosatlari va tavsiyalari bunday o'zgarishlarni qo'llab-quvvatlaydi. 4. 2.4. Xalqaro moliya hisobot tizimlarining samaradorligi XMS tizimlari, avvalgi mahalliy tizimlarga nisbatan ko'proq moslashuvchan va samarali hisob-kitoblarni amalga oshirish imkoniyatini beradi. Bu tashkilotlarga murakkab moliyaviy operatsiyalarni tez va aniq hisoblash, shuningdek, audit jarayonlarini soddalashtirish imkonini beradi. 3. Xalqaro moliya hisobotlarining zarurati: amaliy ahamiyati 3.1. Xalqaro investitsiyalarni jalb qilish Xalqaro moliya standartlariga asoslangan hisobotlar, xorijiy investorlar uchun tashkilotning moliyaviy holatini aniq va shaffof tarzda taqdim etadi. Bu esa investitsiya xavfini kamaytiradi va xorijiy kapitalni jalb qilish imkoniyatlarini oshiradi. 3.2. Hisobdorlik va nazoratni kuchaytirish XMS tizimi, tashkilotlar tomonidan moliyaviy ma'lumotlarning to'liqligini, aniqligini va o'z vaqtida taqdim etilishini ta'minlaydi. Bu esa davlatlar va 51 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference regulyatorlarga audit va nazorat jarayonlarini aniq va samarali amalga oshirish imkoniyatini yaratadi. 3.3. O'sib borayotgan raqobat muhitida kompaniyalar uchun ustunlik Xalqaro moliya standartlariga rioya qilish, tashkilotlarga global bozorlar bilan raqobatlashishda qo'shimcha ustunlik beradi. Bu standartlar kompaniyaning korporativ boshqaruvini yaxshilash va moliyaviy natijalarni aniq ko'rsatishda yordam beradi. 4. Xalqaro moliya hisobot tizimlariga o'tishning qiyinchiliklari 4.1. Mahalliy tizimlar bilan moslashish Ba'zi davlatlarda mahalliy moliy