SURDOTARJIMONLARNING PRAGMATIK KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISH BO‘YICHA XORIJIY TAJRIBALAR: TAHLIL VA O‘ZBEKISTON UCHUN IMKONIYATLAR

Аннотация

Данный тезис исследует развитие прагматической компетенции среди сурдопереводчиков в Узбекистане и соседних странах – Казахстане, Кыргызстане, Таджикистане, Туркменистане и Афганистане – до 2025 года. В рамках исследования проводится анализ текущего состояния переводческих услуг в регионе, выявляются такие проблемы, как ограниченная подготовка кадров, нехватка ресурсов и неравномерный доступ к услугам в городских и сельских районах. Кроме того, рассматриваются тренинги по развитию прагматической компетенции, роль инклюзивного образования, современных технологий и перспективы регионального сотрудничества. Ключевые слова: жестовый язык, прагматическая компетенция, переводчики, Узбекистан, Центральная Азия, тренинг, инклюзия, технологии, региональное сотрудничество, общество глухих. Bugungi kunda ijtimoiy inklyuziya va nogironlar huquqlarini ta’minlash masalalari global miqyosda ishlab chiqilmoqda. Kar-eshitish holatlari uchun surdotarjimonlarning roli muhim yuk ega, chunki ular jamiyat bilan muloqotda ko‘p harakatni bilan muloqotda. Biroq, surdotarjimonlarning faqat imo-ishora tilini bilishi yetarli emas – sud pragmatik kompetensiyasi, ya’ni tilni ijtimoiy va madaniy kontekstda qo‘llay olish olish ham bir xil turdagi materiallar. Ushbu tezis O‘zbekiston va chegaradosh davlatlardagi (Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston, Afg‘oniston) surdotarjimonlar 2025-yilgacha bo‘lgan 65 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК davrda tahlillarni rivojlantirish bo‘lib, pragmatik kompetensiyani rivojlantirish yo‘llarini taklif qiladi. Maqsad: Surdotarjimonlarning pragmatik kompetensiyasini kuzatishning hozirgi holatini baholab, uni ishlab chiqarishni olgan holda samarali usullarni ishlab chiqarish. Metodologiya : Mavjud adabiyotlar tahlili, ichki ijtimoiy- iqtisodiy sharoitlarni ko‘proq chiqish va umumiy tendensiyalarga barqaror ishonchli sintez. 1. O‘zbekiston va chegaradosh mamlakatlardagi surdotarjimonlikning hozirgi holati 1.1. O‘zbekiston O‘zbekistonda surdotarjimonlik xizmatlari asosan maxsus ta’lim xodimlari va nogironlar jamiyatlari orqali ishlab chiqaradi. 2017-2025-yillarda “Yangi O‘zbekiston” strategiyasi asosida inklyuziv ta’limga e’tibor kuchaygan bo‘lsa-da, surdotarjimonlar soni va malakasi hali ham yetarli darajada emas. Huquqiy yoki yoki boshqa masalani, sudida jarayonlarni surdotarjimon idoralarida boshqarish. Pragmatik kompetensiya nuqtayi nazaridan, ko‘p surdotarjimonlar o‘zbek imo-ishora tilini bilishadi, lekin ijtimoiy kontekstni (kundalik muloqot nyuanslari, madaniyat) yetarli darajada yuklab olishda mavjud. 1.2. Chegaradoshlar Qozog‘iston: Surdotarjimonlik xizmatlari davlat tomonidan ajratilgan qo‘llab-quvvatlanadi, imo-ishora tili rasmiy tan olingan. Ammo chegara hududida (Turkiston viloyati) yetishmaydi. Qirg‘iziston : Surdotarjimonlar asosan yirik shaharlarda faol, qishloq va chegaradosh chegarada (O‘sh, Jalolobod) katta yo‘q. Mahalliy qirg‘iz va o‘zbek jamoalari bilan ishlashda madaniy farqlar muammo tug‘diradi. Tojikiston: Surdotarjimonlik tizimi zaif, ko‘pincha a’zolari yoki ixtiyoriy yordamlar ishlab chiqaradi. Turkmaniston: Ma’lumotlar nazorati, ammo umumiy ovqatlanish darajasi pastligi sababli surdotarjimonlik rivojlanmagan. Afg‘oniston : Urush va iqtisodiy vaziyat tufayli surdotarjimonlik mavjud emas, tashqi boshqaruv yordam bor. 2. Muammolar va ega 2.1. asosiy muammolar Malaka yetishmovchiligi: Surdotarjimonlarning alohida ta’limsiz yoki faqat asosiy imo-ishora tilini biladi. Pragmatik kompetensiya (kontekstual muloqot, madaniy hissiylik) rivojlanmagan. Resurslarning nazorati: O‘zbekiston qo‘shni davlatlarda surdotarjimonlarni tayyorlash uchun maxsus markazlar kam. Mintaqaviy tengsizlik : Shahar va qishloqi o‘rtasida o‘zaro sifat va sezilarli darajada farq mavjud. 2.2.Imkoniyatlar O‘zbekistonda inklyuziya siyosatining rivojlanishi surdotarjimonlik uchun qulay zamin yaratilmoqda. Chegaradosh mamlakatlar bilan tajriba almashish uchun vaziyatviy hamkorlikni yo‘lga qo‘yish mumkin. 66 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК Texnologik yordamlar (masalan, video xizmatlari) pragmatik kompetensiyani rivojlantirishda berishi mumkin. 3.Pragmatik kompetensiyani boshqarish usullari. 3.1.Maxsus ta’lim dasturlari Surdotarjimonlar uchun treninglar tashkil etish, ularda milliy imo- ishora tili, balki madaniy va ijtimoiy kontekstga urg‘u berish. Misol: O‘zbekistonda o‘zbek va rus jamoalari bilan ishlash uchun maxsus kurslar. 3.2. Texnologik yordam Mobil ilovalar va video relay xizmatlari orqali surdotarjimonlarning xizmatlarini ishlab chiqarish. Masalan, real vaqtda imo- ishora tilini matnga aylantiruvchi texnologiyani joriy etish. 3.3. Mintaqaviy hamkorlik Osiyo Markaziy mamlakatlari o‘rtasida surdotarjimonlik sifatli almashish uchun platformaga kirish. Qozog‘istonning davlat dasturlaridan o‘rnak olish va uni O‘zbekistonga moslashtirish. Xulosa va takliflar O‘zbekiston va chegara hududlarda surdotarjimonlarning pragmatik kompetensiyasini boshqarish uchun tizimli ta’lim zarur. Hozirg