СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТИ САНОАТИНИНГ САЛОҲИЯТИ ТАҲЛИЛИ

Аннотация

This article highlights the state and possibilities for the development of the regional and structural potential of the industry of the Surkhandarya region, as well as an analysis of their effective use. Калит сўзлар. Сурхондарё вилояти, саноат, саноат тармоқлари, саноат маҳсулоти ҳажми, ўсиш суръати, индекс. Ключевые слова. Сурхандарьинская область, промышленность, отрасли промышленности, объем промышленного производства, темпы роста, индекс Keywords. Surkhandarya region, industry, industrial sectors, industrial production volume, growth rate, index. Бугунги кунга келиб, мамлакатимиз минтақаларида иқтисодиёт тармоқларини, хусусан, саноат тармоқларини ривожлантиришга катта эътибор қаратилмоқда. Натижада, саноат корхоналарининг сони кўпайиб, соҳада иқтисодий ислоҳотлар чуқурлашди. Натижада, саноат тармоқларини ислоҳ қилиш, таркибий ўзгартириш ва диверсификациялаш дастурларининг амалга оширилиши, моддий-техника базасини мустаҳкамланиши, республика минтақаларида саноат ишлаб чиқаришининг ривожланишига замин яратди. Хусусан, Ўзбекистонда сўнгги олти йилда аҳолимиз 13 фоизга, саноат корхоналари эса 2 баробар ортиб, 45 мингдан 100 мингтага кўпайди [1]. Шунингдек, саноат соҳаси аҳоли турмуш фаровонлигини яхшилашда муҳим аҳамиятга эгалиги билан ажралиб туради. Чунки, саноат соҳасининг асосини саноат ишлаб чиқариш муносабатлари ташкил этади. Бу борада мамлакатимиз ҳудудларида саноат ишлаб чиқаришни самарали ривожлантириш учун уни фаолиятини баҳолаб бориш масалаларига эътибор қаратиш мақсадга мувофиқ. Айниқса, саноат ишлаб чиқариш фаолиятини баҳолаш омилларидан самарали фойдаланиш соҳанинг тараққиётини таъминлаш, янги саноат корхоналарини ташкил этиш масалаларини ҳал қилиш ва саноат ишлаб чиқаришнинг мутаносиблигини таъминлашда мавжуд имкониятлардан фойдаланишни тақозо қилади. Сурхондарё вилояти саноатининг ривожланиши ҳудудий ва таркибий жиҳатдан ўзига хос жиҳатларга эга бўлиб, бу борада вилоятнинг саноат салоҳияти ушбу унсурларга ажратилади. Вилоятда саноат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажми иқтисодий фаолият турлари бўйича турли саноат тармоқ турларига ҳам ажратилади. Таҳлилларга асосан, 2010-2022 йилларда Сурхондарё вилоятида иқтисодий фаолият тури бўйича саноат маҳсулотларини ишлаб чиқариш ҳажмида жами саноат маҳсулоти ҳажми 2010 йилда 32 756,4 млрд. сўмни ташкил этган бўлса-да, 2022 йилда эса бу кўрсаткич 7298,7 млрд. сўмга тенг бўлган. Сурхондарё вилоятида 2010-2022 йилларда вилоятда ишлаб чиқариш саноатининг таркибида айрим саноат тармоқларининг улуши қуйидаги кўрсаткичларга тенг бўлган (1-жадвал). 1-жадвал. 2010-2022 йилларда вилоятда саноат ишлаб чиқариш тармоғини таркиби, фоизда [5] 2010 2012 2014 2016 2018 2020 2022 Кўрсаткичлар й. й. й. й. й. й. й Ишлаб чиқарадиган 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 саноат Озиқ-овқат маҳсулотлари 31,2 32,0 32,1 36,8 27,0 25,8 22,8 ишлаб чиқариш Ичимликлар ишлаб 2,0 2,0 2,0 1,9 1,8 0,9 0,6 чиқариш Тамаки маҳсулотлари 0,2 0,3 0,3 0,0 0,0 0,0 0,0 ишлаб чиқариш Тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб 37,7 35,8 35,7 27,1 31,6 41,1 41,5 чиқариш Кийим ишлаб чиқариш 5,3 5,2 5,3 7,5 7,4 6,1 4,2 Тери ва унга тегишли маҳсулотлар ишлаб 0,04 0,05 0,05 0,08 0,03 0,009 0,01 чиқариш Ёғоч ва пўкак буюмлар (мебелдан ташқари), поҳол ва тўқиш учун 0,6 0,6 0,6 0,4 0,8 0,7 1,5 материаллардан буюмлар ишлаб чиқариш Қоғоз ва қоғоз маҳсулотлари ишлаб 0,04 0,04 0,04 0,06 0,16 0,07 0,06 чиқариш Ёзилган материалларни нашр қилиш ва акс 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,2 0,3 эттириш Кокс ва нефтни қайта ишлаш маҳсулотлари 11,2 12,1 11,6 10,3 11,4 6,7 8,4 ишлаб чиқариш Кимё маҳсулотлари ишлаб 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,6 0,5 чиқариш Асосий фармацевтика 0,2 0,2 0,2 0,7 0,1 0,5 0,4 маҳсулотлари ва 33 препаратлари ишлаб чиқариш Резина ва пластмасса 0,3 0,3 0,3 0,3 0,2 0,2 0,7 буюмлар ишлаб чиқариш Бошқа нометалл минерал маҳсулотлар ишлаб 5,6 5,8 6,1 7,1 9,9 7,6 10,0 чиқариш Металлургия саноати 0,09 0,09 0,09 0,1 1,0 2,5 0,8 Машина ва ускуналардна ташқари тайёрметалл 2,2 2,2 2,2 3,6 3,4 4,0 4,2 буюмлар ишлаб чиқариш Компьютерлар, электрон ва оптик маҳсулотлар 0,01 0,02 0,03 0,01 0,007 0,05 0,00 ишлаб чиқариш Электр ускуналар ишлаб 0,0 0,0 0,0 0,0 0,02 0,03 0,01 чиқариш Бошқа тоифаларга киритилмаган машина ва 0,0 0,0 0,0 0,0 0,06 0,01 0,16 ускуналар ишлаб чиқариш Автотранспорт воситалари, трейлерлар ва ярим 0,0 0,0 0,0 0,005 0,08 0,06 0,000 прицеплар ишлаб чиқариш Бошқа транспорт учкуналари ишлаб 0,01 0,02 0,01 0,0 0,0 0,0 0,0 чиқариш Мебел ишлаб чиқариш 0,9 0,9 0,9 1,6 2,0 1,5 2,6 Бошқа тайёр буюмлар 0,0 0,0 0,007 0,0 0,003 0,01 0,000 ишлаб чиқариш Машина ва ускуналарни 2,1 2,1 2,2 1,9 2,5 1,3 1,3 таъмирлаш ва ўрнатиш Ушбу жадвал таҳлилига асосан, ишлаб чиқарилган саноат маҳсулотлари ҳажмини 100 фоиз деб ҳисобласак, 2022 йилда вилоят бўйича озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажми 22,8 фоизга, ичимликлар ишлаб чиқариш ҳажми 0,6 фоизга, тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажми 41,5 фоизга, кийим ишлаб чиқариш ҳажми 4,2 фоизга, тери ва унга тегишли маҳсулотлар ишлаб чиқариш ҳажми 0,01 фоизга, ёғоч ва пўкак буюмлар (мебел