“TA’LIMNI RAQAMLASHTIRISH SHAROITIDA OLIY TA’LIM SIFATINI BOSHQARISHNING FALSAFIY SHARTLARI”

Аннотация

Hozirgi kunda uzluksiz ta’limning muammolari jadal bartaraf etish usullarini talab etmoqda. Ushbu muammolar keng qamrovli bo‘lib, talabalardan tortib professor- o‘qituvchilargacha, sharoitlardan tortib yangi o‘quv tizimlarigacha kirib kelib ulgurdi. Keng ko‘lamda olib borilayotgan tizimli islohotlar o‘laroq, ayni kunlarda oliy ta’lim sifatini boshqarishning samarali yo‘lga qo‘yilishi qator ta’limiy-tarbiyaviy muammolarga yechim bo‘lmoqda. Jumladan, mazkur maqolada ham, aynan, ta’limmni raqamlashtirish sharoitida oliy ta’lim sifatini boshqarishning falsafiy shartlari haqida so‘ yuritiladi. Kalit so‘zlar: Metodologiya, raqamli ta’lim, rivojlanish, ta’lim, tarbiya, falsafiy shartlar, integratsiya, axborot vositalari. Kirish. Har bir sohada o‘ining foydalilik koeffitsientini ko‘rsatib ulgurgan raqamli texnologiyalarning ta’lim tizmida qo‘llanilishi sezilarli darajada ijobiy natijalar bermoqda. Ta’lim tizimidagi raqamlashtirish analog ma’lumotlarni konvertatsiya qilishni anglatadi (rasmlar, video va matn) raqamli shaklga matnlar, yozma materiallarning video, audio ko‘rinishdagi holatlari va boshqalar. Raqamlashtirish har bir shaxsga va jamiyatning barcha sohalariga, faoliyatiga va institutlariga ta’sir ko‘rsatadigan fundamental, davriy o‘zgarishlarni keltirib chiqaradi. Unda asosiy savollar tug‘iladi, masalan, shaxsiy erkinlik va nazorat, mehnat va ta’limning kelajagi va pirovardida jamiyat va davlatning kelajagi, uning institutlari va funksiyalari. Raqamlashtirish narsalarni tushunish usullarini va ular qanday bajarilishini o‘zgartiradi. Ammo “(d)igital texnologiyasi vakuumda mavjud emas – u ijobiy o‘zgarish uchun ulkan salohiyatga ega, ammo mavjud nosozlik chiziqlarini kuchaytirishi, kattalashtirishi , iqtisodiy va boshqa tengsizliklarni yomonlashtirishi mumkin” (BMT, 2021, 4-bet) Birlashgan Millatlar Tashkilotining “Raqamli hamkorlik uchun yo‘l xaritasi” dan olingan ushbu bayonot barcha sohalarga, shu jumladan, oliy ta’limga va uning turli vazifalari, funksiyalari va operatsiyalariga taalluqlidir. 1980-yillarda shaxsiy kompyuterning rivojlanishi raqamli ommaviy axborot vositalarining ahamiyatini oshirish uchun muhim boshlanish nuqtasi bo‘ldi. Rivojlanish 70-yillarning boshlarida 1990- yillardan boshlab Butunjahon Internet tarmog‘ining tarqalishi bilan sezilarli darajada tezlashdi. Kichikroq va arzonroq mobil qurilmalarning, ayniqsa smartfonning o‘rnatilishi hayotning deyarli barcha sohalarida raqamli texnologiyalarning hamma joyda mavjudligiga olib keldi. 1990- yillarning boshlarida tashkil etilganidan beri internet favqulodda tezlikda o‘sdi va hozirda dunyo aholisining deyarli uchdan ikki qismi (63%) tomonidan foydalanilmoqda. Biroq, kirish notekis va global raqamli bo‘linish mavjud: rivojlangan mamlakatlarda aholining 90% internetdan foydalanadi, rivojlanayotgan dunyoda esa atigi 57%. Mintaqalar bo‘yicha bo‘linish yanada aniqroq: Yevropada aholining 89,5% internetdan foydalanadi, Afrikadagi 39,7%. Texnologik qurilmalarning yetishmasligi qashshoq mamlakatlardagi qator muassasalarda va kompyuterlari yoki mobil telefonlari bo‘lmagan yoki keng tarmoqli ulanishlarga ega bo‘lmagan yoki imkoni bo‘lmagan shaxslar orasida kuzatilmoqda. Ushbu raqamli bo‘linishning bir tomonida ko‘plab aniq kamchiliklar mavjud. Uning misollari akademik konferensiyalarda yoki mintaqalararo yoki xalqaro loyiha jamoalarida, ishchi guruhlarida ishtirok etish va ular 41 bilan almashinishga imkon beradigan onlayn o‘quv dasturlari va aloqa kanallariga kirishda qiyinchiliklarni o‘z ichiga oladi. Oliy ta’limni raqamlashtirish axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini (AKT) sozlamalariga kiritish bilan bog‘liq uchta tarixiy lahzalar yoki bosqichlar mavjud. Birinchidan, buxgalteriya hisobi va ofisni avtomatlashtirishda kompyuterlardan keng foydalanish. Ikkinchidan, yuqori ixtisoslashgan dasturiy ta’minotni ishlab chiqish va ularni deyarli barcha boshqa ilmiy tadbirlarda qo‘llash. Va nihoyat, aloqa dasturlari va ta’limni boshqarish tizimlaridan (LMS) keng foydalanish mavjud. Unda AKTdan foydalanish bosqichma-bosqich jarayon bo‘lib, u juda tizimli ehtiyojni baholashsiz yoki uzoq muddatli rejalashtirish yoki strategiyasiz sodir bo‘ldi. Bu yaqinda pandemiya sabab o‘zgardi va qisman tezlashdi, bu esa institutsional yoki tizimli rejalashtirish va amalga oshirishning yanada tizimli jarayoniga yo‘l ochdi. U vertikal va gorizontal ravishda tabaqalashtirilgan, o‘rta maktabdan keyingi bosqichda ta’lim va tarbiya beradigan murakkab muassasalar tizimidan iborat. Oliy o‘quv yurtlari (OTMlar) talabalarni o‘qitish va ularga ish joyida va ijtimoiy hayotda zarur bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarni berishdan tashqari, o‘z jamoalariga keng ko‘lamli xizmatlarni taqdim etadilar. Raqamlashtirishdan ancha oldin ko‘plab mamlakatlarda OTMning maxsus turi universitetlar va masofadan turib o‘qitish va o‘qitishni ta‘minlaydigan boshqa muassasalar mavjud edi. Birlashgan Qirollik, Germaniya, Kanada, Braziliya, Koreya va Yaponiyada “Open Universities” bor edi, ular o‘quvchilarga o‘q