BILIM HÁM BAHA ALIWǴA UMTILIW MOTIVLERINIŃ ÓZARA QATNASLARI

Аннотация

This article discusses the relationship between the motivations for seeking knowledge and grades. Keywords: knowledge, motive, methodology, school, student, management. ВЗАИМОСВЯЗЬ МЕЖДУ МОТИВАЦИЕЙ К ОБУЧЕНИЮ И ОЦЕНКАМИ Аннотация. В статье рассматривается взаимосвязь между мотивацией к познанию и стремлением к признанию. Ключевые слова: знания, мотивация, методология, школа, ученик, управление. Biz óz izertlewimizda paydalanǵan náwbetteni eki metodika E.P.Il’in hám N.A.Kurdyukovalar tárepinen usınıs etilgen oqıwshılardıń bilim alıwǵa hám bilimlerdi ózlestiriwine qaratılǵanlıǵın anıqlawshı «Bilim alıwǵa umtılıw» hám de oqıwshılardıń baha alıwǵa qaratılǵanlıǵın anıqlawshı «Baha alıwǵa umtılıw» motivleri dep ataladı. Biz usı metodikalardı saralap alıwda jetekshi psixolog-alımlardıń tómendegi pikirlerinen kelip shıqtık. Bilimlerdi ózlestiriw procesin basqarıw mashqalası P.Ya.Gal’perin, N.F.Talizina tárepinen úyrenilgen. Olar aqılıy is háreketlerdi basqıshpa-basqısh qáliplestiriw teoriyasın islep shıqqan. Avtorlar is háreketlerdiń materiallıq halda, sırtqı sóylew járdeminde hám de aqılıy formada kórinetuǵının túsindirip berdi. Aqılıy is háreketlerdiń birinshi basqıshı súwret, sxema, diagramma hám shártli belgiler tárizinde óz kórinisin tabadı. Ekinshi basqısh kórgizbelerden alǵan tásirleri haqqında oqıwshılardıń dawısın shıǵırıp pikir júrgizshiwlerinen ibarat boladı. Úshinshi basqısh bolsa, oqıwshı sanasında elesletiw, túsinik, nızamlıq, qásiyet, ózgeshelik, operaciya hám usıl sıyaqlı kózge taslanadı. Mine usı basqıshlardı oqıwshılarǵa túsindiriw arqalı olardı ózin-ózi basqarıwǵa úyretiw múmkin. 320 NEW RENAISSANCE 2025 FEBRUARY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 2 Mısalı, oqıwshı bolajaq kásibine tayar bolıwı ushın oqıyman degeni menen kásiptiń ózi gúńgirt bolıwı múmkin. Jaqsı oqıytuǵın oqıwshılarda «real» motivler «biletuǵın» motivlerine sáykes túsedi. Baslanǵısh klass oqıwshılarınıń oqıw motivleri hár túrli boladı. Geyparaları: «jámiyetke payda keltiriw ushın» dese, geyparaları «mádeniyatlı bolıw ushın» deydi. Bunday gáplerdiń analizi oqıw iskerligi motivleriniń mektepke barıw, bilim alıw, baha alıw sıyaqlı motivlerge bóliniwin talap etedi. Náwbettegi metodika kishi mektep jasındaǵı oqıwshılardıń bilimge umtılıwlarınıń qay dárejede kúshli ekenligin anıqlawǵa járdem beredi. Tájiriybe Tashkent qalasınıń Yakkasaray rayonıda jaylasqan 118-mektepte, sonday-aq, Farǵana ualayatınıń Buvayda rayonındaǵı 2-umum- tálim mektebiniń 3- 4- klasslarında ótkerildi. 2.4- keste. 1 “g”-klass (eksperimental) hám 1 “v”- klass (qadaǵalaw)) «Bilim alıwǵa umtılıw» metodikası boyınsha anıqlawshı tájiriybe nátiyjeleri Gruppalar Oqıwshılar tómen orta joqarı sanı son % son % son % Eksperimental gruppa 25 7 35 15 53 3 12 Qadaǵalaw gruppası 20 3 15 15 75 2 10 Jámi 45 10 22 30 67 5 11 2.4- kesteden bolsa qala mektep oqıwshılarınıń 22% - bilim alıwǵa umtılıw motivleri tómen dárejede, 67% - orta hám 11%- joqarı dárejede bolǵanlıǵı kórinip turıptı. Demek, biz bulardan oqıwshılar bilim alıw motivleri orta dárejede qálipleskenliginiń guwası bolıp turmız. Kishi mektep jasındaǵı oqıwshılarda jańa sociallıq kórsetpeler, juwapkershilik hám minnet sezimi, bilim alıw menen baylanıslı jańa sociallıq motivler payda boladı. M.V.Matyuxina izertlewlerinde biziń juwmaqlarımızǵa uqsas nátiyjeler alınǵan. Onıń tekseriwwlerinde bilim áhmiyetliligi motivi 1-klasta tórtinshi orında bolsa, (birinshi úsh orınlarda bahaǵa umtılıw, oqıtıwshı talapların orınlaw, mádeniyatlı bolıw motivleri, yaǵnıy sırtqı motivler iyelegen), 1-4-klasslarda usı motiv úshinshi orındı iyelegen. “Men anamnıń pikiri boyınsha, jaqsı háreket islep atırman, jaqsı oqıp atırman”. Baslanǵısh klass oqıwshısı ushın baha áhmiyetli esaplanadı, eger baha bir pán ushın emes, al pútkil sherekke qoyılǵan bolsa, júdá úlken áhmiyetke iye. Al bul bolsa oqıw iskerliginiń sociallıq mazmunı tek sońǵı nátiyjede emes, al oqıw procesiniń ózi hám qızıqlı ekenligin kórsetip beredi. 321 NEW RENAISSANCE 2025 FEBRUARY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 2 Usı motivler mektep oqıwshılarınıń 8% - tómen, 30%-orta hám 62% -joqarı dárejede bolıwı kózge taslanadı. Solay etip, 1-4 klaslarda mektep oqıwshılarında da baha alıw motivleri, bilim alıw motivlerine qaraǵanda joqarıraq rawajlanǵan. Kishi mektep jasındaǵı oqıwshılar iskerligin bahalaw onda oqıwǵa unamlı múnásibetti qáliplestiriwde úlken áhmiyetke iye boladı. Mekteplerde balalardı awızeki bahalaw ádet túsine kirip qalǵan, sebebi birinshi klass oqıwshısı mine usı baha tásirinde óz iskerligin kúsheytiwi, dóretiwshilik izleniwge háreket etetuǵını belgili. Hátteki, oqıwshı dáslepki paytlarda «jaqsı» yaki «jaman» bahanıń parqına da barmaydı, balanı kóbirek neshe baha alǵanlıǵı qızıqtıradı. Oqıtıwshınıń marapatlawı onıń ushın eń áhmiyetli rol’ oynaydı. N.F.Talizina pikiri boyınsha, ishki (unamlı) motivaciyanıń tiykarǵı motivi, belgili bir pán menen baylanıslı biliwge bolǵan qızıǵıwshılıq esaplanadı. Usı jaǵdayd