MAKTABGA TAYYORLOV GURUHI YOSHIDAGI BOLALARNI TEVARAK-ATROFGA MO‘LJAL OLISHGA O‘RGATISH

Аннотация

This article talks about the importance of building orientation skills in children, effective methods, and games and activities that can be used in this process. Keywords: Surroundings, spatial imagination, spatial thinking maps, diagrams, coordination, physical activity, observation, Google Maps, interactive games. ОБУЧЕНИЕ ДЕТЕЙ ШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА ЦЕЛИТЬСЯ В ОКРУЖАЮЩУЮ СРЕДУ Аннотация. В статье рассматривается важность развития у детей навыков пространственной ориентации, эффективные методы, а также игры и занятия, которые можно использовать в этом процессе. Ключевые слова: Окружение, пространственное воображение, пространственное мышление, карты, схемы, координация, физическая активность, наблюдение, Google Maps, интерактивные игры. Kirish. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun fazoviy tafakkurni rivojlantirish va tevarak- atrofga mo‘ljal olish qobiliyatini shakllantirish muhim jarayonlardan biridir. Ushbu ko‘nikmalar bolaning atrof-muhit bilan bog‘liq bilimlarini kengaytirish, mustaqil harakatlanish qobiliyatini rivojlantirish, harakatlarini muvofiqlashtirish va kelajakda maktab hayotiga tayyor bo‘lishiga yordam beradi. Bolalar odatda makon va yo‘nalish tushunchalarini bevosita tajriba asosida o‘rganadilar. Shu boisdan, ularga vizual, eshitish va harakat orqali mo‘ljal olishga yordam beradigan o‘yinlar, mashg‘ulotlar va kuzatishlar muhim ahamiyat kasb etadi. Pedagoglar va ota-onalar bolalarni turli muhitlarda mo‘ljal olishga o‘rgatish orqali ularning kuzatuvchanligini oshirishi, fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishi va mustaqillik darajasini oshirishi mumkin. 1398 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Adabiyotlar tahlili va muhokama. Tevarak-atrofga mo‘ljal olishning ahamiyati Bolalar maktabga borganlarida yo‘nalishlarni tushunish, joylashuvni anglash va atrof- muhit bilan bog‘liq tushunchalarni egallashlari kerak. Bu ularning: Fikrini rivojlantirish – fazoviy tasavvurlarini kengaytirish; Ijtimoiy moslashuvini oshirish – muhit bilan bog‘liq xavfsiz harakatlanish qobiliyatini rivojlantirish; Mustaqilligini kuchaytirish – muayyan yo‘nalishlarda harakat qilishga ishonch hosil qilishlariga yordam beradi. Tevarak-atrofga mo‘ljal olish ko‘nikmalarini rivojlantirish usullari 1. Ko‘rish va eshitish orqali mo‘ljal olish Ranglar va shakllar bo‘yicha yo‘nalishni aniqlash; Ovozlar orqali joylashuvni tushunish (masalan, transport tovushlari, qushlarning ovozi). 2. Jismoniy mashqlar va o‘yinlar "Chap" va "o‘ng" tushunchalarini mustahkamlash; Yo‘nalish bo‘yicha harakatlanish o‘yinlari ("Ko‘z boylash", "Iz topish"). 3. Hududiy belgilar orqali yo‘nalish aniqlash Binolar, daraxtlar, yo‘llar kabi ob’ektlarni eslab qolish; "Mana bu joydan burilamiz", "O‘sha binoning orqasida bog‘ bor" kabi tushunchalarni shakllantirish. 4. Xaritalar va diagrammalar ishlatish Oddiy xaritalar orqali bolalarga bog‘, uy va maktab yo‘llarini ko‘rsatish; Rasm yoki sxemalar orqali yo‘nalish tushuntirish. 5. Suhbat va hikoyalar yordamida o‘rgatish Atrofdagi ob’ektlar haqida hikoya qilish; Bola qayerda ekanligini ifodalovchi savollar berish ("Siz hozir qayerdasiz?", "Uyga qanday yo‘l bilan borasiz?").1 Tevarak-atrofga mo‘ljal olishning muhim jihatlari Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun mo‘ljal olish ko‘nikmalarining rivojlanishi quyidagi jihatlar bilan bog‘liq: 1 Axmedova, G. (2018). Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishida fazoviy tafakkurning o‘rni. Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti. 1399 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 1. Fazoviy tafakkur – bolaning atrofdagi narsalar o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunishi. 2. Vaqtni his qilish – ertalab, tushlikdan keyin, kechqurun kabi vaqt tushunchalarini anglash orqali mo‘ljal olish. 3. Kuzatuvchanlik va eslab qolish – bolaning atrof-muhitni kuzatib, eslab qolishi, belgilangan yo‘nalishlarni topishi. 4. Koordinatsiya va jismoniy faollik – bolalar harakatlar orqali fazoviy tushunchalarni shakllantiradilar. Bolalarni mo‘ljal olishga o‘rgatishning samarali mexanizmlari 1. Kuzatuv va belgilarni esda qoldirish Bolalar ko‘pincha atrof-muhitni ranglar, shakllar, joylashuvlar orqali eslab qoladilar. Shuning uchun: Yo‘lda ko‘zga tashlanadigan obyektlarga e’tibor qaratish (masalan, "Mana shu qizil bino yonidan o‘tamiz"). Yo‘l belgilari, daraxtlar, haykallar kabi obyektlardan mo‘ljal olishni o‘rgatish. 2. Yo‘nalish va tomonlarni ajratish Bolalar uchun "chap", "o‘ng", "oldinda", "orqada" kabi tushunchalarni tushunish juda muhim. Buning uchun: Kunlik mashg‘ulotlar davomida ushbu tushunchalarni ishlatish; O‘yinlar orqali chap va o‘ngni ajratish ("Chap qo‘ling bilan shuni ko‘rsat", "O‘ng tomonga yur"). 3. Jismoniy mashqlar orqali mo‘ljal olishni rivojlantirish Bolalar harakat orqali mo‘ljal olish ko‘nikmalarini tezroq o‘zlashtiradilar. Shu bois, quyidagi o‘yinlar va mashqlarni tavsiya qilish mumkin: "Xarita bo‘yicha yurish" – bolaga rasm yoki oddiy xarita berilib, yo‘nalish bo‘yicha harakat qilish taklif qilinadi. "Sarguzasht izlash" – bolaning ma’lum belgilar yoki obyektlar asos