O’ZBEK LOTIN ALIFBOSIDA FRANSUZCHA SO’ZLARNI O’ZLASHTIRISH MUAMMOLARI

Аннотация

Currently, there are a number of orthographic issues regarding the spelling of words borrowed from European languages, particularly french, through russian, in the current uzbek latin alphabet. These issues have been discussed extensively in the media. In this article, based on the observations and opinions presented in recent years, and considering the current linguistic situation, several suggestions are made on how to transliterate french words into uzbek using the Latin alphabet. Keywords: word borrowing, source language, intermediary language, spelling rules, transliteration, transcription, french toponyms and anthroponyms, french nasal sounds, uzbek latin alphabet. ПРОБЛЕМЫ УСВОЕНИЯ ФРАНЦУЗСКИХ СЛОВ НА УЗБЕКСКОЙ ЛАТИНИЦЕ Аннотация. Используемый в настоящее время узбекский латинский алфавит имеет ряд орфографических проблем, связанных с написанием слов, заимствованных из русского языка и европейских языков через русский язык. По этому поводу в прессе и научном сообществе высказывалось много мнений. В статье представлены некоторые 1 08 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ рекомендации по транслитерации французских слов на узбекский латинский алфавит, основанные на наблюдениях последних лет и анализе современной языковой ситуации. Ключевые слова: приобретение словарного запаса, исходный язык, целевой язык, правила орфографии, транслитерация, транскрипция, французские топонимы и антропонимы, французские носовые звуки, узбекский латинский алфавит. Mamlakatimizning dunyo hamjamiyatidagi obrо‘-e’tibori kun sayin oshib bormoqda: О‘zbekiston teng huquqli, suveren davlat sifatida dunyoning barcha davlatlari bilan siyosiy, iqtisodiy va madaniy aloqalarni amalga oshiryapti. Ayniqsa, keyingi paytlarda ilm-fan, madaniyat va san’at sohalarida keng miqyosdagi aloqalar yо‘lga qо‘yildi. Natijada ijtimoiy hayotimizda tub о‘zgarishlar sodir bо‘lyapti: boshqa davlatlar bilan tо‘g‘ridan-tо‘g‘ri diplomatik aloqalar yо‘lga qо‘yilib, bevosita о‘zbek tilidan xorijiy tillarga yoki xorijiy tillardan о‘zbek tiliga tarjimalar s h . k Aslida, “Tabiat va jamiyatda hamma narsa bir-biri bilan uzviy bog‘langan, biri ikkinchisini .taqozo etadi. Tabiatdagi biror о‘zgarish, albatta, jamiyatga о‘z ta’sirini о‘tkazadi. Jamiyatdagi har bir о‘zgarish esa tilda о‘z aksini topadi. Shu sababli ham til doimo rivojlanib, takomillashib boradi. s Bu holat tilning leksikasida yaqqol namoyon bо‘ladi: qaysidir sо‘z iste’moldan chiqib оketsa, qaysi bir sо‘z semantikasida о‘zgarish sodir bо‘ladi. ayni shu jarayonda sо‘z о‘zlashtirish ‘hodisasi amalga oshadi. Negaki, har qanday til qanchalik rivojlangan bо‘lmasin, biribir о‘z zehtiyojini faqat о‘z sо‘zlari hisobiga qondira olmaydi. Xalqlar о‘rtasidagi siyosiy, iqtisodiy, ilmiy lpaytda tabiiy jarayon hisoblanadi.” [1, 11] a r Xо‘sh, ushbu jarayon qay tarzda amalga oshadi? Uning ilmiy-nazariy asoslari nimalardan iborat? Biz ushbu maqolada sо‘z о‘zlashtirish hodisasi, xususan, fransuz tilidan о‘zlashtirilayotgan bsо‘zlarning imlosi haqida о‘z fikrlarimizni bayon etamiz. Ma’lumki, о‘zbek va fransuz tillari uetish lozim. О‘sha davrlarda sо‘z о‘zlashtirish juda sodda kо‘rinishda bо‘lib, deyarli barcha gо‘zlashmalar ona tilimiz tabiatiga muvofiq, ya’ni xalq jonli talaffuziga mos tarzda yozilgan. u n gsemalarning yozilishida biror orfografik muammo tug‘ilmagan. XX asrdan esa sо‘z о‘zlashtirish i 1 08 9 k u n International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ jarayonida vaziyat о‘zgargan: fransuzcha sо‘zlar bevosita fransuz tilining о‘zidan emas, balki vosita til – rus tili orqali о‘zlashtirila boshlagan. Shu о‘rinda ta’kidlash о‘rinliki, ayrim fransuzcha sо‘zlar turk tili orqali ham kirib kelgan. Masalan, hozirgi о‘zbek tilida faol qо‘llanadigan vergul, Rus tili orqali о‘zlashtirilganda fransuzcha sо‘zlar о‘zbekcha talaffuzda emas, balki rus бюджет, сюжет, пляж, комуфляж va sh.k sо‘zlar rus tilida qanday yozilsa va qay tarzda aytilsa, о‘zbek kirill alifbosida ham aynan о‘sha shakllar takrorlanadi hamda ruscha talaffuz saqlab qolinadi. Chunki о‘zbek tilining 1940- va 1956- yillarda tasdiqlangan imlo qoidalarila xuddi shu tarzda kо‘rsatib о‘tilgan. Bu holat о‘zbeklar nutqiga unchalik mos kelmasa-da, kirilcha yozuvimizda qulaylik keltirib chiqaradi: fransuz tilidan о‘zlashtirilgan sо‘zlar imlosida biror orfografik muammo yuzaga О‘zbekiston Respublikasining 1993-yil 2-sentabrda qabul qilingan “Lotin yozuviga asoslangan о‘zbek yozuvini joriy etish tо‘g‘risida”gi Qonuni asosidagi alifboda esa [3] rus tili va rus tili orqali Yevropa tillaridan о‘zlashtirilgan sо‘zlar imlosida bir qator orfografik muammolar paydo bо‘ldi. Bu haqda ilmiy jamoatchilik tomonidan matbuot sahifalarida qator chiqishlar hamda bugungi lisoniy vaziyatdan kelib chiqib, fransuzcha sо‘zlarni о‘zbek lotin alifbosida aks ettirish – transliteratsiya qilish bо‘yicha ayrim tavsiya