АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ СОХАСИДА СОДИР ЭТИЛАДИГАН ЖИНОЯТЛАРДА ОНЛАЙН КРЕДИТ ТИЗИМИ ОРҚАЛИ АМАЛГА ОШИРИЛАДИГАН ЎҒРИЛИК ВА ФИРИБГАРЛИК ЖИНОЯТЛАРИНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ ВА ДОЛЗАРБЛИГИ.

Аннотация

To take just one example, the "Online credit system" is considered by the Central Bank of the Republic to be a system that meets the requirements of the times and is convenient for citizens to use, and that eliminates unnecessary distractions. What is an online loan, on what basis is it activated and what is its benefit to citizens? After applying to the banks convenient for Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue1,Fevral 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. them through the application created bythe onlinecredit-citizens, an electronic contract is signed between the bank and the customer (applicant) in the order of a public offer, and it is considered as the practice of granting a loan or microloan in the amount determined by the bank. On the one hand, the simplification of the procedure for granting loans or microloans to citizens by banks existing in regional networks creates ample conditions for committing crimes such as theft and fraud. (hackers) obtain the information of citizens, contact them directly through phone calls, get the necessary information about them, apply to any bank online on their behalf, gain the trust of the victims, and commit online credit fraud or they have been acquiring by means of theft. According to statistics, during the 7 months of 2024, our citizens suffered material losses in the amount of 130 billion soums from the crimes of theft and fraud related to the online credit system soldin thecity ofTashkent alone, which isconsidered avery important and urgent issue. Keywords:Central Bank, Onlinecredit system, client, hackers, Ombudsman information service, freezingperiod, P2Ppractice, "cooling" period practice, anti-fraud rules Юқорида келтириб ўтилган маълумотларнинг тасдиғи тариқасида Ўзбекистон Республикаси Президантининг тегишли қарори билан 2022 йилнинг октябрь ойида Тошкент шаҳар ИИББ хузурида Ахборот технологиялари соҳасидаги жиноятларга qarshi kurashish boshqarmasi ташкил этилиб унинг таркибига Тергов, Жиноят қидирув, Хуқуқбузарликлар профилактикаси бўлимлари шакллантирилган бўлиб малакали ходимлар томонидан Ахборот технологиялари орқали содир этилган жиноятларнифошэтиш ватерговқилиш биланшуғулланибкеладирлар. 2024 йилда фирибгарлик йўли билан фуқаролар номига онлайн кредит ажратиш орқали 463 та ҳолатда қарийб 15 млрд сўм миқдорда моддий зарар етказилган. Омбудсман ахборот хизматининг маълум қилишича, 2024 йилда Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакилига фуқаролардан иқтисодий ҳуқуққа оид 6 мингдан ортиқ мурожаатлар келиб тушган бўлса, ушбу мурожаатларнинг 9 фоизи фирибгарлик ҳолатлари билан боғлиқ. «Фуқароларнинг шахсий маълумотлари асосида турли тижорат банкларидан кредит ажратиш ҳолатлари сезиларли даражада кўпайган. 2023 йилда шундай мурожаатлар сони 110 тани ташкил қилган бўлса, 2024 йилда бу рақам 42 фоизга ошган», – дейилади Омбудсман хабарида. Қайд этилишича, мурожаатларнинг 60 фоизида ўзини расмий идоралар ходими сифатида таништирган шахслар фуқароларнинг шахсий маълумотларидан фойдаланган ҳолда онлайн кредитлар расмийлаштирган. Айрим ҳолатларда эса бир шахс номига 5-6 та тижорат банкларидан кредитлар расмийлаштирилган. Ушбу йўналишда Омбудсман томонидан фуқаролар манфаати ҳимоя қилиниб, Фуқаролик ишлари бўйича судларга 5 та даъво аризалари киритилган ва банклар билан тузилган кредит шартномалари ҳақиқий эмас деб топилган. 1 нафар фуқаро номига олинган кредит маблағлари унинг фойдасига қайтарилиб, маънавий зарар ундирилишига эришилган. Таъкидланишича, мазкур соҳадаги муаммолар билан боғлиқ мурожаатларнинг ўсишини асосан аҳолининг эҳтиётсизлиги, ахборот хавфсизлиги ва иқтисодий билимларининг етарли эмаслиги сабаб бўлмоқда Эслатиб ўтамиз, бир муддат олдин Марказий банк кредит ташкилотлари томонидан жисмоний шахсларга онлайн кредит ажратиш жараёнида банк карталари билан боғлиқ шубҳали фрод операцияларининг олдиниолишгақаратилган вақтинчаликтартибнижорий қилган эди.Унгакўра,эндиликда 127 фуқаролар кредит ташкилотининг мобиль иловаси орқали кредит ажратиш бўйича ариза юбориш жараёнида биометрик идентификациядан ўтиши талаб этилади. Ушбу талабнинг ўрнатилиши кредит олиш бўйича ариза фуқаронинг шахсан ўзи томонидан берилганлигини аниқлаш ва унинг шахсига яна бир бор ойдинлик киритиш имконини Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue1,Fevral 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. беради. Мазкур тартиб 2024 йилнинг 1 ноябридан 2025 йилнинг 1 апрелига қадар амал қилади. Марказий банк 2024 йилнинг 1 ноябр кунидан янги антифрод қоидаларини ўрнатмоқда. Кредитларни онлайн расмийлаштиришда 48 соатлик “музлатиш даври” жорий этилади: бу вақт мобайнида то мижоз кредит ташкилоти билан алоқага чиқиб, фирибгарлар таъсирисиз ариза берган