MA'NAVIY-AXLOQIY FAZILATLARNI RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIK MEXANIZMLARNING O'RNI

Аннотация

Mazkur maqolada pedagogik jarayonni o'rganish va talaba-yoshlarda ma'naviy- axloqiy fazilatlarni shakllantirishga doir ilg'or pedagogik yondoshuvlar qadim zamon pedagogikasining asosiy g'oyalari, uslublari va metodlari hozirgi kunda qanday takomillashgani muhim ahamiyat kasbetishi tahlilqilingan. Kalitso’zlar: ma'naviy-axloqiy fazilat, mexanizm, pedagogika tarixi, ijodiy qobiliyat, ta'lim tizimi,pedagogika, usul,tahlil, shaxsiy fazilat,ijtimoiyhayot, qadriyat,ta'lim samaradorligi. Bugungi kunda jamiyatda axloqiy va ma'naviy qadriyatlarning tobora kamayib borishi, yoshlarning turli axloqiy xatoliklarga yo'l qo'yishi, ijtimoiy muammolarni keltirib chiqarayotgan holatlar, ta'lim tizimida axloqiy tarbiyaning yetarlicha e'tibor qozonmasligi kabi masalalar jiddiy ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, talaba-yoshlar orasida axloqiy va ma'naviy qadriyatlarni shakllantirish, ularni shaxsiy va ijtimoiy hayotda to'g'ri yo'nalishda tarbiyalash dolzarb vazifalardan biridir. Pedagogika sohasida ma'naviyat va axloqiy tarbiyaning o'rni beqiyosdir. Talabalar, ayniqsa, oliy ta'lim muassasalarida o'qiyotgan yoshlar, kelajakdagi jamiyat rahbarlari va mutaxassislaridir. Ularning axloqiy qiyofasi nafaqat o'z shaxsiy hayoti, balki jamiyatning kelajagi uchun ham muhim ahamiyatga ega. Bundan tashqari, jahon ta'lim tizimlarida so'nggi yillarda yoshlarni nafaqat bilim bilan, balki ma'naviy-axloqiy fazilatlar bilan ham tarbiyalashga qaratilgan yangi pedagogik yondashuvlar ishlab chiqilmoqda. Bu o'zgarishlar va yangiliklar, shuningdek, talaba-yoshlarda ma'naviy- axloqiy fazilatlarni rivojlantirishningpedagogik mexanizmlarini chuqur o'rganishni zarur qiladi. Shu sababli, talaba-yoshlarda yuqori ma'naviy-axloqiy fazilatlarni takomillashtirishning pedagogik mexanizmlarini o'rganish, jamiyatdagi ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy o'zgarishlarga mos ravishda bu sohada innovatsion yondashuvlar ishlab chiqish juda dolzarb masala bo'lib qolmoqda. Mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, u hozirgi zamon pedagogikasining eng muhim yo'nalishlaridan birini tashkil etadi va yoshlar tarbiyasidagi eng dolzarb muammolarga javob berishga qaratilgan. Shuningdek, bu mavzu pedagogik bilimlar va metodikalarning samarali foydalanilishi uchun ham kattaahamiyatga ega. Ushbu maqolada "Talaba-yoshlarda yuqori ma'naviy-axloqiy fazilatlarni takomillashtirishning pedagogik mexanizmlari" mavzusida dissertatsiya uchun quyidagi metodologiya va metodlarni keltirish maqsadga muvofiq: metodologik asos sifatida quyidagi yondoshuvlar va nazariy asoslar tanlanadi: -pedagogik nazariya: Pedagogik jarayonni o'rganish va talaba-yoshlarda ma'naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirishga doir ilg'or pedagogik yondoshuvlar. Bu yondashuvlar ta'lim www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 jarayonini nafaqat bilim olish, balki axloqiy qadriyatlar va ma'naviyatni rivojlantirishga yo'naltiradi. -tarixiy-pedagogik metod: Pedagogika tarixidan misollar keltirish va o'rganish. Bu metod, ma'naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirishda o'tgan davrlarning pedagogik tizimlarini o'rganishga yordam beradi. Qadim zamon pedagogikasining asosiy g'oyalari, uslublari va metodlari hozirgi kundaqanday takomillashgani tahlilqilinadi. -tarbiyaviy yondoshuvlar: Talaba-yoshlarda ma'naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirish jarayonidagi tarbiyaviy metod va usullarni tahlil qilish. Bu metod, o'quv jarayonida axloqiy tarbiyani amalgaoshirishni o'rganadi. -interaktiv metodologiya: Talaba-yoshlar o'rtasida interaktiv muloqot orqali ma'naviy-axloqiy fazilatlarni rivojlantirish. Bu metod, talabalarni fikr bildirishga, bahs-munozara va masalalarni muhokama qilishga undaydi, buesa ularning axloqiy qarashlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Qo'llaniladigan asosiy ilmiy metodlarquyidagilar jumladan: a) Tadqiqot metodlari: - tahliliy metod: Tarixiy pedagogik materiallarni va hozirgi zamon pedagogik metodlarini tahlil qilish. Bu metod yordamida ma'naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirishdagi o'zgarishlarni va jarayonlarni o'rganadi. - deskriptiv metod: Ma'naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirishning pedagogik mexanizmlarini tasvirlash. Ushbu metod yordamida pedagogik faoliyatning qanday olib borilishini va uning natijalarini batafsil tasvirlaydi. - taqqoslash metodlari: Turli davrlar va mamlakatlardagi ta'lim tizimlaridagi axloqiy tarbiyani taqqoslash. Bu metod orqali ma'naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirishning eng samarali yondoshuvlarini aniqlashga yordam beradi. - empirik metod: O'quvchilarning o'z fikr-mulohazalarini yig'ish, ularning fikrini o'rganish uchun anketalar, intervyular, kuzatishlar va eksperimentlar o'tkazish. Bu metod yordamida talabalar va o'qituvchilarning tajribalari vafikrlarini olishga imkonyaratadi. b)Tahlil qilish metodlari: - statistik tahlil: Olingan empirik ma'lumotlarni statistik metodlar yordamida tahlil qilish, bu esa ta'limdagi o'zgarishlarni aniqlashga yordam bera