ABDULLA QAHHOR ASARLARIDA BADIIY TALQIN(SAROB ROMANI XUSUSIDA)

Аннотация

В данной статье рассматривается значение жизни и творчества Абдуллы Каххара, в частности, анализируется его произведение «Сароб». Осуществляется связь произведений писателя с эпохой. Изучение его творчества и объекта его произведений. Оценка его художественного мастерства. В статье также представлены мнения других писателей опроизведенияхАбдуллы Каххара. Ключевые слова: творчество писателя,произведениесароб мненияГофура Гулома о Каххоре. Abdulla Qahhor Ijodi XX asr o`zbek adabiyotining yorqin va sermazmun sahifalaridan birini tashkil etdi.Abdulla Qahhor 1907-yil 17-sentabrda Qo`qon shahrida temirchi oilasida dunyoga keladi.Davr qiyinchiliklari bu oilani ham chetlab o`tmagan edi. Qahhor oilasi darbadarlikda sarsongarlikda hayot kechiradi.Qahhor asarlarining asal mano mohiyati ayniqsa uning “Sarob”asariga qaraydigan bo`lsak bu asari 1930-yil boshlanib shoirning 27 yoshida 1934-yil tugatadi.Ushbu asar 1937-yil nashr chiqariladi.Asarni yaratilishi haqida shuni aytishimiz mumkinki,bu asar shaxsga sig`inish davrida yaratilgan asardir.Bunda o`sha davr talablariga bo`yinegish majburiyatlari haqida aytib o`tilgan.Asarda O`zbekistonning mustamlakachilik kishanlaridan ozod bo`lishni orzu qilgan va shu orzuni amalga oshirish uchun kurashgan ziyolilar hayoti aks ettirilgan. Yozuvchi o`z g`oyasiga mos keladigan qahramonlar tanladi. U izlanuvchan shaxs ,biroq izlana turib, tez-tez adashadi.Aksariyat hollarda arosatda qoladi.Bazan xudbinlik kayfiyatiga beriladi,og`machilik o`zgaruvchanlik ham uning xarakteriga yot emas. Asarda tasvirlanishicha Saidiy soxta shon-shuhrat va boylik orqasidan quvib tuzoqqa ilinadi.Yashirin tashkilot rahbarlaridan biri bo`lgan Muxtorxonning singlisi Munisxonni sevib qoladi.Talabachilik chog`larida ikki yosh bir-birlariga ko`ngil qo`yadilar. Biroq Saidiyning Munisxonga bo`lgan hislari g`ayritabiiy,faat xudbin va razil odamlarga xos bo`lgan xislatlardan edi. U Munisxonga nisbatan o`ylardi :Qizning boshiga bir ish tushsa-yu ,uning qutqarib qoluvhi faqat o`zi bo`lsaya`ni Saidiy .Biroq bunday hodisalarasalo ro`y bermaydi.Bora-bora ulaning bir- biriga bo`lgan munosobatlari soviy boshlaydi.Endilikdan Saidiy Munisxondan kamchilik va nuqsonlar qidirishni boshlaydi va topganday ham bo`ladi hattoki.Munisxon ham Saidiyning yacshi fazilatlari ko`maydigan kamchilik va nuqson qidiradigab bo`lib qoladi .Bu orada Munisxonning akasi Salimxonning tavsiyasi bilan “xotinchalish”deya etirof etilgan Muxtorxonga turmushga chiqish taklifi beriladi..Mnisxon esa Muxtorxonni kamchilik va nuqsonlariga qaramasdan uning yaxshi fazilatlarini qidira boshlaydi.Muxtorxon go`yo Munisxon uchun idel insondek ko`rinadi.Saidiy izzattalab va manman shaxs.Hayotining ilk bosqichlarida Saidiy o`sha davr tushunchasi bilan aytganda ijobiy qahramaon deb ataluvchi Ehson Sharif va Kenjalar bilan yaqin bo`ladi. Aslini olib qaraganda esa ular nisamimiy kishilar emas edi.Saidiyga www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 nisbatan munosobatlari xolis va xayrixoh biroq ulardagi fazilatlarni maqtab ko`kalarga ko`tarishni laganbardorlik qilishni xoxlamas va xushlamas edilar .Shu boisdan bo`lsa kerak Saidiy ulardan uzoqlashdi.Saidiy kitob yozishni xoxlar uning kitoblari qo`ldan qo`lga o`tib o`qilishini,uzi esa mashhur bo`lib ketishni xoxlar edi.Ammo bu yo`ldagi harakatlari xarakteriga mos emas edi.”Sarob” asosiy obrazi Saidiy bilan birgalikda Murodxo`ja domla,shaharda maorif bo`lim mudiri Salimxon, adabiyotshunos Abbosxon ,tergovchi Mirza Muhiddin ,go`zal va baxtsiz qiz Munisxon timsollari ham yaratilgan befarosat va sovuqqon kelin Soraxon,jurnalist Yoqubjon,savdogar Muxtorxon kabi obrazlar ochib berilgan .Yozuvchi har bir qaharamoniga alohida tarif alohida xarakter bilan yondashadi.Hattoki ularni ichki psixologiyasigacha ochib beradi.Davr “dohiychilik” davri edi.Saidiy Abbosxonlar guruhiga qo`shiladim deguncha faol harakatga tushdi.Bu o`rinda o`ylab ko`rish kerak bo`lgan gap borga o`xshaydi.”Sarob”bitilgan davr ikki dohiy bor edi -biri Lenin va Stalinga sajda qilardik.Adabiyotning ham o`zini dohiysi bor edi-Gorkiy.Saidiy Munisxonga erisha olmaganidan so`ng Murodxo`ja domlaning oilasiga yaqinlashadi.Murodxo`ja domla unga mashhurlikni vada qiladi.Murodxo`ja domla Saidiyga taklif beradi u taklif shunday edi:Uning bir qizi bor edi uning ismi Soraxon edi.Ushangga uylanishi kk edi.Soraxon shunday tariflangan:Eng ozg`inlarni ozg`ini,gavdasini oldingga tashlab yurar,qollari odatdagidek emas balki qorni ustida turardi.ko`ylak kiyganda esa ko`ylagidan chiqib turgan oyoqlari sava cho`pga o`xshab qiltillab tur u kelayotganida esa orqa tomonida qaragan odam Soraxon juda og`ir yuk ko`tarib kelayotgan shaxsga o`xshatar edi.Uning jingalak ikki o`rim sochlari yana farqini ochib olgan edi.Lablari ingichka kulganda ozgina jimirilib turar,gapirayotganda esa pichirlagandek bo`lib qolardi.Soraxon jismonan nosog`lamdir balki manan ham nosog`lom