UROGENITAL KASALLIK: ZAXMNING KLINIKASI, DAVOLASH CHORA-TADBIRLARI HAMDA PROFILAKTIKASI

Аннотация

Zaxm (sifilis) – Treponema pallidum bakteriyasi qo‘zg‘atadigan, asosan jinsiy yo‘l bilan yuqadigan surunkali infeksion kasallik bo‘lib, turli klinik bosqichlarga ega va asoratlari jiddiy bo‘lishi mumkin.Ushbu maqolada zaxm kasalligining etiologiyasi, patogenezi, klinik kechish xususiyatlari, tashxislash usullari, zamonaviy davolash choralari va profilaktikasi atroflicha tahlil qilinadi. Maqolaning asosiy maqsadi – zaxmga qarshi kurashning samarali yo‘llarini ko‘rsatish, aholining xabardorligini oshirish hamda kasallikning oldini olish va davolash bo‘yicha ilmiy asoslangan ma’lumotlarni taqdim etishdir.Mazkur maqola zaxm kasalligini chuqur tahlil qilish, uning oldini olish va samarali davolash strategiyalarini aniqlashga qaratilgan bo‘lib, tibbiyot mutaxassislari va tadqiqotchilar uchun ilmiy manba bo‘lib xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: zaxm, sifilis, Treponema pallidum, jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasalliklar, shankr, ikkilamchi zaxm, uchlamchi zaxm, neyrosifilis, serologik testlar, penitsillin, antibiotikoterapiya, profilaktika, epidemiologik nazorat, tashxislash, klinikkechish. KIRISH: Zaxm (sifilis) – Treponema pallidum bakteriyasi qo‘zg‘atadigan surunkali infeksion kasallik bo‘lib, asosan jinsiy yo‘l orqali yuqadi va bosqichma-bosqich rivojlanib, turli a’zolar va tizimlarga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Ushbu kasallik insoniyatga qadimdan ma’lum bo‘lib, XVI asrda Yevropada keng tarqalgan va tarix davomida jamoat salomatligiga katta tahdid solgan. Bugungi kunda zamonaviy tibbiyotning yutuqlari tufayli zaxmni tashxislash va davolash usullari ancha rivojlangan bo‘lsa-da, uhali ham dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Kasallikning xavfli jihati shundaki, u uzoq vaqt davomida klinik belgilar bermasligi yoki yengil kechishi mumkin, natijada bemor o‘z kasalligi haqida bilmay, uni boshqalarga yuqish xavfini oshiradi. Davolanmagan holatlarda zaxm organizmda tarqalib, yurak-qon tomir tizimi, markaziy asab tizimi va boshqa hayotiy muhim organlarni shikastlashi mumkin. Ayniqsa, homilador ayollarda zaxm infeksiyasi homilaga o‘tib, tug‘ma sifilisga sabab bo‘lishi va chaqaloqda jiddiy nuqsonlar keltiribchiqarishi mumkin. ASOSIYQISM: 1.Zaxmningetiologiyasi vapatogenezi 288 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue1,February 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Zaxm kasalligini Treponema pallidum bakteriyasi qo‘zg‘atadi. Bu bakteriya ingichka, spiral shaklidagi mikroorganizmdir va odam organizmida uzoq vaqt davomida saqlanib qolishi mumkin. Infeksiya asosan jinsiy aloqa orqali yuqadi, biroq homiladorlik davrida ona orqali homilaga ham yuqishi mumkin (tug‘ma zaxm). Kamdan-kam hollarda kasallik qon quyish yoki shikastlangan teri orqali yuqishi mumkin. Kasallik organizmga kirgach, bakteriyalar qon va limfa oqimi orqali butun organizmga tarqaladi. Immun tizimining javobi sust bo‘lgani sababli, infeksiya uzoq vaqt davomida yashirin shaklda saqlanib, keyinchalik jiddiy asoratlar keltirib chiqarishi mumkin. 2. Zaxmningklinik kechishxususiyatlari Zaxmning klinikasi uning bosqichiga bog‘liq bo‘lib, birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va yashirin shakllarga ajratiladi. Birlamchi zaxmda shankr (og‘riqsiz yara) hosil bo‘lib, ikkilamchi bosqichda teri va shilliq qavatlarda toshmalar, umumiy holsizlik va limfa tugunlarining kattalashishi kuzatiladi. Agar kasallik davolanmasa, uchlamchi bosqichga o‘tib, yurak-qon tomir tizimi va markaziy asab tizimini jiddiy zararlaydi. Yashirin zaxm esa simptomsiz kechib, bemor uzoq vaqt davomida infeksiya manbai bo‘lib qolishi mumkin. Zaxm bosqichma-bosqich rivojlanadi vahar birbosqich o‘ziga xos klinik belgilarga ega: 2.1.Birlamchi zaxm  Kasallik yuqqanidan 10–90 kun o‘tgach (o‘rtacha 3 hafta) birlamchi simptomlar paydo bo‘ladi:  Bakteriya kirgan joyda og‘riqsiz,qattiq chekkali, silliq yara (shankr) hosil bo‘ladi.  Yaqin atrofdagi limfatugunlari kattalashadi.  Shankr odatda 3–6 hafta ichida o‘z-o‘zidan tuzaladi, bu bemorda kasallik o‘tib ketdi degan noto‘g‘ri tushunchapaydo qiladi. 2.2.Ikkilamchi zaxm  Birlamchi bosqichdan 6–8 hafta o‘tib, bakteriya butun organizmga tarqaladi va quyidagi belgilar paydo bo‘ladi:  To‘qqizg‘ish, qichimaydigan toshmalar(odatda kaft vatovonda);  Grippgao‘xshash simptomlar: holsizlik, boshog‘rig‘i, tanaharoratining ko‘tarilishi;  Soch to‘kilishi, og‘izva jinsiy a’zolarda yaralar;  Bemorning immun tizimi zaiflashadi, ammo bu bosqich ham vaqt o‘tishi bilan o‘tib ketishimumkin. 2.3.Uchlamchi zaxm  Davolanmagan zaxmning eng og‘ir bosqichi bo‘lib, yillar (hatto o‘n yillar) o‘tib rivojlanadi. Bubosqichda quyidagi asoratlar yuzaga keladi:  Yurak-qon tomirtizimining shikastlanishi(anevrizma, yurak yetishmovchiligi);  Markaziy asab tizim