BO‘LAJAK O‘QITUVCHILAR KASBIY KOMPETENSIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH USULLARI

Аннотация

This article deals with the education of a highly educated and intellectually developed generation, the creation of a pool of competent scientific and pedagogical staff in higher education, further improving the professional competencies of teachers in improving the quality of professional training of students in higher education in the process of developing civil society based ondemocraticprinciples. Keywords: reforms, civil society, membership, continuity, consistency, vision, competencies, educational technology, educational technology, competition, scientificresearch. Annotatsiya:V statye rassmatrivayutsya voprosы vospitaniya vыsokoobrazovannogo i intellektualno razvitogo pokoleniya, sozdaniya pula kompetentnыx nauchno-pedagogicheskix kadrov v vыsshey shkole, dalneyshego povыsheniya professionalnыx kompetensiy prepodavateley v povыshenii kachestva professionalnoy podgotovki studentov vыsshix uchebnыx zavedeniy v prosess razvitiya grajdanskogo obщyestva, osnovannogo na demokraticheskix prinsipax. Klyuchevыye slova:reformы, grajdanskoye obщyestvo, chlenstvo, preyemstvennost, posledovatelnost, videniye, kompetensii, obrazovatelnыye texnologii, obrazovatelnыye texnologii, konkurensiya, nauchnыye issledovaniya. 2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasida “Rivojlangan davlatlar ta’lim tizimidagi yutuqlardan kelib chiqqan holda yuksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tarbiyalash, oliy ta’lim muassasalarida kompetentli ilmiy pedagogik kadrlar zahirasini yaratish” vazifasi belgilab o‘tilgan1. Shu bilan birga mamlakatimizda amalga oshirilaѐtgan ko‘plab islohotlarda ham demokratik tamoyillar asosidagi fuqarolik jamiyatini rivojlantirish jaraѐnida oliy ta’lim tizimida talabalarning mutaxassisligi bo‘yicha kasbiy tayѐrgarlik sifatini oshirishda pedagoglarning kasbiy kompetensiyalarini yanada takomillashtirish zarurati ta’kidlab o‘tilgan. Bozor munosabatlari sharoitida mehnat bozorida ustuvor o‘rin egallagan kuchli raqobatga bardoshli bo‘lish har bir mutaxassisdan kasbiy kompetentlikka ega bo‘lish, uni izchil ravishda oshirib borish zarurligini ko‘rsatmoqda. Bu vazifalarni amalga oshirishda ta’lim kontekstida ko‘p bosqichli uzviylik, uzluksizlik va izchillik tamoyillariga asoslangan 1 Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида. Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПФ-4947-сонФармони.2017йил7февраль. 246 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue1,February 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X samarali innovasion modellarni yaratish, pedagoglarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishni taqozo qilmoqda. Globallashuv va xalqaro integratsiyaning rivojlanishi, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarning kengayishi bilan bog‘liq holda kasbiy kompetensiyalar bo‘yicha axborotlarning ham tezkor almashish imkonini beradigan mexanizmlar zarur bo‘lmoqda va bu masalalar mazkur mavzuning dolzarbligini belgilab beradi. Pedagogika sohasidagi oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak o‘qituvchilarni intellektual salohiyatini oshirish, dunѐqarashlarini boyitishda ularni innovasion ta’lim texnologiyalari, o‘qitishning yangi, innovasion shakl, metod va vositalari bilan tanishtirish, pedagoglarda kasbiy kompetentlik sifatlari va kreativ qobiliyat mohiyati bilan yaqindan tanishtirish muhim ahamiyatga ega. “Kompetentlik” tushunchasi ta’lim sohasiga psixologik ilmiy izlanishlar natijasida kirib kelgan. Vazirlar Maqkamasining 2017 yil 6 apreldagi 187-son qarori bilan tasdiqlangan Umumiy o‘rta ta’limning Davlat Ta’lim Standartida kompetensiya tushunchasiga mavjud bilim, ko‘nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo‘llay olish qobiliyati sifatida ta’rifberilgan2. Psixologik nuqtai nazardan kompetentlik “noan’anaviy vaziyatlar, kutilmagan holatlarda mutaxassisning o‘zini qanday tutishi, muloqotga kirishishi, raqiblar bilan o‘zaro munosabatlarda yangi yo‘l tutishi, noaniq vazifalarni bajarishda, ziddiyatlarga to‘la ma’lumotlardan foydalanishda, izchil rivojlanib boruvchi va murakkab jaraѐnlarda harakatlanish rejasiga egalik”ni anglatadi. Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqqan holda kompetentlik bu insoninng mavjud bilim va haѐtiy tajribalarga tayangan holda ma’lum bir muammoni hal etishga doir iqtidori degan xulosaga kelish mumkin. Oliy ta’lim muassasalaridagi o‘quv jaraѐniga innovatsiyalarni tatbiq etishdagi muhim komponentlardan biri – o‘qituvchining kasbiy kompetentligi va innovasion faolligi hisoblanadi. Kasbiy kompetentlik tushunchasiga nisbatan ilmiy doirada turli munosabatlar ilgari suriladi. U mehnat sub’yektiga nisbatan aniq faoliyat talablari ѐki aynan, sub’yektning aniq faoliyatning o‘ziga xos ji