O‘ZBEKISTONDA INKLYUZIV TA’LIM

Аннотация

Mazkur maqola hozirgi kunda alohida ta’limga muhtoj bo‘lgan bolalarni sog‘lom bolalar qatoriga qo‘shib, alohida ta’limga muhtoj bo‘lgan bolalarni ruhiy, ma’naviy ongini rivojlantirish va ko‘nikma hosil qilish, bolani dunyoqarashini kengaytirish, bolani holatidan chiqib kelib maktab bog‘chalarda shart-sharoitlar yaratish. Mazkur qo‘llanmadan oliy o‘quv yurtida, maktab, bog‘chalarda foydalanish mumkin. Kalit so‘zlar:inklyuziv, alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar, prezident qarori, ekslyuziya, integratsiya ,inklyuziya, inklyuziv ta’limning joriyholati, Inklyuzivta’limnimani anglatadi? O‘zbekiston respublikasining qaroriga asosan “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo’lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yana takomillashtirish chora tadbirlari qarori asosida: Inklyuziv ta’lim — barcha o‘quvchilar uchun maxsus ta’lim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarning farqliligini inobatga olgan holda ta’lim muassasalarida ilm olishda teng huquqlilikni ta’minlashdir”. Inklyuziv ta’lim bu maxsus yordamga muhtoj bolalar va yoshlar uchun individuallashgan va sharoitga qarab o‘zgaruvchan, g‘amxo‘rlik bilan yondasha oladigan ta’lim tizimidir. Ushbu ishlar oddiy, me’yorda rivojlangan bolalar o‘quv muassasalarida amalga oshiriladi. Buni amalga oshirish uchun har bir bolaga indi vidual yondashish, nuqsonidan kelib chiqqan holda ma’lum, u uchun qulay sharoit yaratish, kerak bo‘lsa, dastur va rejani qisman o‘zgartirish lozim. Maxsus tarbiyaga muhtoj bola uyiga yaqin, o‘ziga qulay ommaviy bog‘cha yoki maktabga qatnaydi. Uyerda asosiy ishni maxsus pedagog, tarbiyachi yoki sinfrahbari amalga oshiradi. “Inklyuziv ta’lim” o‘z maqsadidan kelib chiqqan holda bir qator quyidagi vazifalarni hal etadi: -inklyuziv vaintegrasiyalashgan ta’limtizimihaqida ma’lumot berish; -inklyuziv ta’limninghuquqiy asoslarini ochib berish; -inklyuziv ta’limni joriy etish oldida turgan muammolarni o‘rganish va bu muammolarni xal etishyo‘llarini izlab topish; -inklyuziv ta’limniqo‘llab-quvvatlashnig asoslarini o‘rganish; -inklyuziv ta’limtizimini joriyqilishtamoyillarini taxlilqilish; -ish tajribalarini taxlilqilish kabilardan iborat Inklyuziya – nogronligi bo’lgan bolalar boshqa bolalar bilan umumta’lim maktabida ta’lim olishi Integratsiya –nogironligi borbolalaruchun umumta’limmaktablaridagi maxsussinf 270 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue1,February 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Eksklyuziya -ta’limdan tashqarida bo’lgan nogronligi bor bolalar. Inklyuzivtaʼlim—davlat siyosati boʻlib,nogiron va sogʻlom bolalaroʻrtasidagi toʻsiqlarni bartaraf etish, maxsus taʼlimga muhtoj bolalar oʻsmirlar rivojlanishda uchraydigan nuqsonlar yoki iqtisodiy qiyinchiliklardan qatʼiy nazar ijtimoiy hayotga moslashtirishga,o’z o’rniga ega bo’lishga yoʻnaltirilgan umumtaʼlim jarayoniga qoʻshishni ifodalovchi taʼlim tizimidir. "Inklyuziv taʻlim" atamasi fransuzcha „inclusif“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „oʻz ichiga oladi“ deb tarjima qilinadi va maxsus ehtiyojlari boʻlgan va shartli ravishda sogʻlom, yaʼni sogʻligi cheklanmagan odamlarning birgalikdagi taʼlimini anglatadi. Inklyuziv taʼlimning mazmunmohiyati toʻgʻrisidagi bilimvamaʼlumotlarhali jamiyatda yetarli emas. Inklyuzivta’limning afzalliklari: 1. Teng imkoniyatlar – barcha bolalar bir xil sharoitlarda o‘qib, jamiyatning faol a’zosiga aylanishi mumkin. 2. Ijtimoiy integratsiya – nogironligi bor bolalar va oddiy bolalar birga ta’lim olishi natijasida ularo‘zaro do‘stlashadi va jamiyatga moslashadi. 3. Mehribonlik va bag‘rikenglikni oshirish – inklyuziv muhitda o‘sgan bolalar boshqalarga nisbatan ko‘proqhurmat vatushunish bilan munosabatdabo‘ladilar. 4. Shaxsiy rivojlanish – inklyuziv ta’lim nogiron bolalarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi vaularga jamiyatda o‘z o‘rnini topishga yordam beradi. Inklyuziv ta'lim – O‘zbekistonda rivojlanish: So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ham inklyuziv ta’limga katta e’tibor qaratilmoqda. Maxsus maktablar ochilib, pedagoglar tayyorlanmoqda. Har bir bolaning ta'lim olish huquqini ta’minlaydigan zamonaviy ta’lim modelidir. Barcha bolalar birgalikda ta'lim olishi va jamiyatda o‘z o‘rnini topishi uchun sharoit yaratish jamiyatning muhim vazifalaridan biridir. Inklyuziv ta’limni rivojlantirish uchun o‘qituvchilarni tayyorlash, maktab infratuzilmasini yaxshilash va jamiyatni ushbu tizimga moslashtirishlozim. Xulosa Xususan, UNICEF hamda Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi inklyuziv taʼlim boʻyicha yangi yoʻriqnomalar, standartlar va mexanizmlar sinovdan oʻtkaziladigan inklyuziv maktablarni modellashtirishni boshladilar. Bu inklyuziv ta'lim sifatini yanada yuqori standartlarga ko'tarishga qaratilgan yangi qonunchilik va siyosatni is