GLOBALLASHUV JARAYONIDA ISHCHI KUCHI BOZORI VA MIGRATSIYA MUAMMOLARI

Аннотация

Maqolada globallashuv jarayonida ishchi kuchi bozori va migratsiya muammolarining dolzarb masalalari tahlil qilinadi. Globallashuv tufayli ishchi kuchi harakatchanligi oshib, migratsiya jarayonlari jahon miqyosida keng tarqaldi. Bu jarayonlar iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy oqibatlarga olib kelmoqda. Maqolada migratsiyaning ijobiy va salbiy jihatlari, ishchi kuchi bozoridagi oʻzgarishlar va davlatlar tomonidan migratsiyani tartibga solish choralari koʻrib chiqiladi. Tadqiqot natijalari asosida globallashuv sharoitida ishchi kuchi bozori va migratsiya muammolarini hal qilish boʻyicha tavsiyalar keltirilgan. Kalit soʻzlar: globallashuv, ishchi kuchi bozori, migratsiya, iqtisodiy oʻzgarishlar, ijtimoiy taʼsirlar, madaniy oʻzaro taʼsir, migratsiya siyosati, mehnat migratsiyasi. Kirish: Globallashuv zamonaviy dunyoda iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy jarayonlarni tubdan oʻzgartirib yubordi. Ishchi kuchi bozori va migratsiya muammolari globallashuvning eng dolzarb masalalaridan biridir. Migratsiya jarayonlari tufayli dunyo boʻylab mehnat resurslarining taqsimlanishi oʻzgarib, baʼzi mamlakatlar uchun imkoniyatlar, boshqalari uchun esa muammolar tugʻdiradi. Bu jarayonlar iqtisodiy oʻsish, demografik oʻzgarishlar va madaniy almashinuvga katta taʼsir koʻrsatmoqda. Masalan, rivojlangan mamlakatlar migratsiya tufayli ishchi kuchi yetishmovchiligini qoplash imkoniyatiga ega boʻlishi bilan birga, rivojlanayotgan mamlakatlar uchun malakali ishchi kuchining koʻchib ketishi muammo yuzaga keltiradi. Bundan tashqari, migratsiya tufayli ijtimoiy adolatsizlik, madaniy ziddiyatlar va siyosiy keskinliklar kuchaymoqda. Shu sababli, globallashuv sharoitida ishchi kuchi bozori va migratsiya muammolarini chuqur oʻrganish va ularni hal qilish yoʻllarini topish dolzarb vazifaga 142 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 2 aylangan. Ushbu muammolarni hal qilish uchun zamonaviy yondashuvlar, xalqaro hamkorlik va innovatsion strategiyalarni qoʻllash zarur. Bu borada tadqiqotlar olib borish va amaliy choralarni ishlab chiqish orqali migratsiya jarayonlarini samarali boshqarish va ishchi kuchi bozoridagi muvozanatni tiklash mumkin. Mavzuning dolzarbligi: Globallashuv tufayli migratsiya jarayonlari tobora kengayib bormoqda. Jahon Banki maʼlumotlariga koʻra, 2023 yilda xalqaro migratsiya soni 280 million kishiga yetgan. Bu koʻrsatkich 2000 yilga nisbatan 50% ga oshgan. Migratsiya iqtisodiyotlar uchun yangi imkoniyatlar yaratishi bilan birga, ijtimoiy va siyosiy muammolarni ham keltirib chiqaradi. Masalan, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida migratsiya tufayli ishsizlik, ijtimoiy adolatsizlik va madaniy ziddiyatlar kuchaymoqda. Shu sababli, migratsiyani tartibga solish va ishchi kuchi bozoridagi muammolarni hal qilish zamonaviy davlatlar uchun eng muhim vazifalardan biridir. Ma’lumotlarga ko‘ra, dunyoning turli mamlakatlarida o‘rtacha 232 million nafar migrant yashaydi. Ularning aksariyati sayyoramizning shimoliy mamlakatlari hissasiga to‘g‘ri keladi. Yevropa mehnat muhojirlari orasida eng jozibador manzil hisoblanadi. 2019 yil holatida mintaqa 82 million muhojirni qabul qilgan bo‘lib, undan keyingi o‘rinlarni Shimoliy Amerika (59 million), Shimoliy Afrika va G‘arbiy Osiyo mamlakatlari (49 million) egallagan. Oxirgi o‘n yilliklarda globalizatsiya va integrasion jarayonlarining jadal rivojlanishi xalqaro mehnat almashinuvida ham o‘z aksini topdi. Birlashgan millatlar tashkiloti va Jahon iqtisodiy forumi ma’lumotlariga ko‘ra, 2015-2019 yillar oralig‘ida xalqaro mehnat muhojirlari soni 11,4%ga ko‘paygan. 2019 yilda muhojirlar soni jahon aholisining 3,5 foizini tashkil qilgan va ushbu ko‘rsatkich 2000 yilga nisbatan 25%ga oshgan. Muhojirlarning aksariyati (60%) o‘z mintaqasidagi qo‘shni mamlakatlarga ko‘chib o‘tgan. Xususan, 2015 yilda 59 millionga yaqin osiyolik o‘z yurtidan mintaqadagi boshqa mamlakatga ko‘chib o‘tgan bo‘lsa, 40 million yevropalik Yevropaning boshqa davlatlarida qo‘nim topgan. Umuman olganda, Yevropa mehnat muhojirlari orasida eng jozibador manzil hisoblanadi. 2019 yil holatida mintaqa 82 million muhojirni qabul qilgan bo‘lib, undan keyingi o‘rinlarni Shimoliy Amerika (59 million), Shimoliy Afrika va G‘arbiy Osiyo mamlakatlari (49 million) egallagan. 143 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 2 Pandemiyaning xalqaro mehnat migratsiyasiga ta’siri aksariyat mehnat muhojirlari iqtisodiyotning norasmiy sektorida vaqtincha va huquqlari himoyalanmagan ishlarda faoliyat yuritishadi. Ko‘pgina mamlakatlarda ushbu toifadagi insonlar o‘sha davlatdagi milliy mehnat qonunchiligiga amal qilmaganligi sababli, pandemiya kabi favqulodda vaziyatlarda ularning ijtimoiy va iqtisodiy himoya choralaridan foydalana olmaslik xavfi yuqori. Xususan, KOVID-19 bilan bog‘liq inqiroz sharoitida ba’zi mamlakatlarda mehnat muhojirlariga nisbatan diskriminatsiya, ishdan bo‘shatish, mehnat sharoitining yomonlashishi va boshqa shu kabi salbiy holatlar