YANGI TAHRIRDAGI O‘ZGARISHLARNING MAQSADI VA MOHIYATI

Аннотация

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining mazmun va mohiyati chuqur tahlil qilinadi. Konstitutsiyaning davlat boshqaruvi tizimidagi o‘rni, uning xalq hokimiyati va qonun ustuvorligini ta'minlashdagi ahamiyati hamda inson huquqlari himoyasini kafolatlashdagi roli yoritilgan. Shuningdek, maqolada xalqaro standartlarga moslik va zamonaviy islohotlar jarayonida Konstitutsiyaning takomillashtirilishi muhokama qilingan. Kalit so‘zlar: Konstitutsiya, davlat boshqaruvi, xalq hokimiyati, qonun ustuvorligi, inson huquqlari, suverenitet, fuqarolik jamiyati, demokratik tamoyillar, zamonaviy islohotlar. Kirish:O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi davlatning asosiy qonuni bo‘lib, uning barcha ijtimoiy-siyosiy jarayonlarini tartibga soluvchi huquqiy asos hisoblanadi. U davlat suvereniteti va xalq hokimiyati tamoyillariga asoslanadi. Konstitutsiya nafaqat davlatning ichki siyosatini belgilab beradi, balki jamiyatning har bir a'zosining huquq va erkinliklarini himoya qilishda kafolat vazifasini bajaradi. Shu bois, Konstitutsiyaning mazmuni va mohiyatini chuqur tahlil qilish davlatning barqaror rivojlanish yo‘nalishini tushunishga xizmat qiladi. Konstitutsiyaning ta'rifi va ahamiyati Konstitutsiya – bu davlatning asosiy qonuni bo‘lib, uning qoidalari barcha fuqarolar, davlat organlari va jamoat tashkilotlari uchun majburiydir. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan. Bu sanadan boshlab Konstitutsiya mamlakatning asosiy huquqiy hujjati sifatida davlat boshqaruvining demokratik tamoyillarini joriy etishga xizmat qilib kelmoqda. Konstitutsiya davlat suvereniteti, xalq hokimiyati, qonun ustuvorligi va inson huquqlari tamoyillarini belgilash orqali mamlakatda ijtimoiy barqarorlikni ta'minlaydi. Shu bilan birga, u milliy manfaatlarni xalqaro maydonda himoya qilishda ham muhim o‘rin tutadi Konstitutsiyaning asosiy tamoyillari O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasini quyidagi asosiy tamoyillar tashkil etadi: 375 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 1 (47) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 Xalq hokimiyati: Konstitutsiyaning 7-moddasida "Xalq davlat hokimiyatining birdan-bir manbaidir" deb belgilangan. Ushbu tamoyil davlat hokimiyatining xalq tomonidan shakllantirilishini va xalq manfaatlari uchun ishlashini ta'minlaydi. Davlat suvereniteti: Konstitutsiyada O‘zbekiston mustaqil, suveren davlat sifatida tan olingan (1- modda). Bu tamoyil mamlakatning mustaqil siyosat yuritishini kafolatlaydi. Qonun ustuvorligi: O‘zbekiston Konstitutsiyasida barcha davlat organlari, mansabdor shaxslar va fuqarolar qonunga bo‘ysunishi kerakligi qayd etilgan. Bu tamoyil davlat boshqaruvida adolat va tenglikni ta'minlaydi. Inson huquqlari va erkinliklari: Konstitutsiya fuqarolarning asosiy huquq va erkinliklarini himoya qiladi. Jumladan, so‘z erkinligi, diniy e'tiqod erkinligi va shaxsiy hayot daxlsizligi kafolatlangan (18-24-moddalar). Ijtimoiy adolat: Davlatning asosiy vazifalaridan biri ijtimoiy tenglikni ta'minlashdir. Konstitutsiyaning 14-moddasida ijtimoiy adolat tamoyili belgilangan bo‘lib, bu barcha fuqarolarning teng huquqli ekanligini ko‘zda tutadi. Konstitutsiyaning davlat boshqaruvidagi o‘rni Konstitutsiya davlat boshqaruvi tizimini tartibga soladi va hokimiyat tarmoqlarini ajratish tamoyilini joriy etadi: Qonun chiqaruvchi hokimiyat – Oliy Majlis:Parlament qonunlar qabul qilish vakolatiga ega bo‘lib, xalq vakillari orqali davlat boshqaruvini amalga oshiradi. Ijro hokimiyati – Prezident va Vazirlar Mahkamasi: Ijro hokimiyati davlatning kundalik faoliyatini boshqaradi. Prezident davlat rahbari sifatida Konstitutsiyaning bajarilishini ta'minlaydi. Sud hokimiyati – Mustaqil sud tizimi: Konstitutsiyada sudlarning mustaqilligi kafolatlangan bo‘lib, ular huquqni himoya qilishda asosiy rol o‘ynaydi. Xalqaro huquqiy standartlarga moslik O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi xalqaro huquqiy me'yorlarga mos ravishda ishlab chiqilgan. Jumladan: Inson huquqlari umumiy deklaratsiyasi tamoyillari Konstitutsiyaning 2-bobida aks etgan. Gender tenglik, ijtimoiy himoya va ekologik barqarorlik kabi masalalar global standartlarga mos ravishda tartibga solingan. Konstitutsiyaning takomillashuvi va zamonaviy talablarga javobi 376 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 1 (47) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 Zamonaviy dunyo dinamikasi Konstitutsiyani doimiy ravishda takomillashtirishni talab qiladi. 2023-yilda amalga oshirilgan o‘zgarishlar xalq talablariga javob beruvchi yangi huquqiy normalarni o‘z ichiga oldi. Jumladan, inson huquqlari himoyasi kengaytirildi, ta'lim va yoshlar masalalariga alohida e'tibor qaratildi. Xulosa: O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi davlat va jamiyat hayotining barcha sohalarida muhim huquqiy asos bo‘lib xizmat qiladi. Uning asosiy tamoyillari demokratik jamiyatni rivojlantirish, inson huquqlarini himoya qilish va ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga qaratil