SANOAT KORXONALARI FAOLIYATINI INNOVATSIYALAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH

Аннотация

Maqolada sanoat korxonalari faoliyatida innovatsiyalar va ularning ahamiyati, innovatsiyalarni qo‘llashda mablag‘larning holati tahlili keltirilgan. Xususan neft va gaz sanoatining hozirgi holati va uni rivojlantirish maqsadida investitsiyalarni yillar davomida jalb qilish dinamikasi keltirilib, tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: innovatsiyalar, investitsiyalar, neft va gaz, dinamikasi, jalb qilingan, mahalliy investitsiyalar,xorijiy investitsiyalar, gaz kimyo majmuasi. Annotation: The article presents an analysis of innovations and their importance in the activities of industrial enterprises, the state of funds for the application of innovations. In particular, the current state of the oil and gas industry and the dynamics of attracting investments for its development over the years are presented and analyzed. Keywords: innovations, investments, oil and gas, dynamics, attracted, local investments, foreign investments, gas chemical complex. XX asr oxirida rivojlangan davlatlar sanoat korxonalarida “Sanoat 4.0” inqilobi bo‘yicha yondashuvlar va prinsiplar sezilarli darajada o‘zgardi. Mamlakatlarda sanoat korxonalarining texnik holati, mexanizmlari va inson omilining aralashuvi kamayishi boshlandi. Sanoat korxonalaridagi innovatsiyalar aosida takomillashtirish bo‘yicha Rossiya, Xitoy, Yaponiya, AQSH, Xindiston va Erondagi muvaffaqiyatli xalqaro tajribalar o‘rganib chiqildi. O‘tgan yillar mobaynida innovatsiyalardagi o‘sish va ularning hayotimizga ta’siri sezilarli darajada o‘zgardi. Neft-gaz tarmog‘i kompaniyalari faoliyatiga talab ortishi natijasida birinchi o‘ringa chiqadi va iqtisodiyotni innovatsion resurs bilan ta’minlanishi lozim bo‘lgan o‘sish nuqtalariga aylandi. O‘zbekistonda xususiy kompaniyalar tomonidan innovatsiyalarga yo‘naltirilgan investitsiyalar YAIMning 0,12% ini tashkil etadi. Bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlarda 5-7% ni tashkil etadi. Osiyo mamlakatlari ichida Xitoyda innovatsiyalarning ulushi 2020 yilda mamlakat YAIM ga nisbatan 30 foizni tashkil etgan64. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti SHavkat Mirziyoev 2020 yil 6 fevralda neft-gaz sanoatidagi ishlar natijadorligi, tabiiy gaz va suyuq uglevodorodlar qazib olish hajmini oshirish bo‘yicha joriy yilgi vazifalar muhokamasiga bag‘ishlangan 64 64 https://ruscions.info/faq/cifrovaya-ekonomika-v-rossii 204 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 1 (47) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 yig‘ilish o‘tkazdi.“Neft-gaz sanoati aholi va iqtisodiyot tarmoqlari uchun energiya manbai, ko‘plab mahsulotlar uchun xomashyo etkazib beradigan muhim sohadir. SHu bois neft-gaz, energetika, geologiya yo‘nalishlarida chuqur tarkibiy islohotlar, raqobatdoshlikni kuchaytirishga qaratilgan dasturlar amalga oshirilmoqda. So‘ngi yillarda “O‘zbekneftgaz” aksiyadorlik jamiyati boshqaruv tizimi takomillashtirilib borilmoqda. Uning tarkibida bo‘lgan “O‘ztransgaz” va “Hududgazta’minot” aksiyadorlik jamiyatlari alohida tuzilma sifatida qayta tashkil etildi. Davlatimiz rahbarining 2019 yil 18 noyabrdagi “Neft va gaz geologiya-qidiruv ishlarini tashkil etish va olib borish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qaroriga muvofiq, yangi konlarni aniqlash, uglevodorod xomashyosi zaxiralarini rivojlantirishning barcha tashkiliy-moliyaviy jihatlari belgilab berilgan edi. “O‘zbekneftgaz” AJ tomonidan investitsiyalarni yangi qurilish ob’ektlariga jalb qilish jadvalining taxlili shuni ko‘rsatmoqdaki, 2020 yilda yangi qurilish ob’ektlariga investitsiyalarni jalb qilish 2019 yilga nisbatan 3,2 % ga, 2015 yilga nisbatan esa qariyb 1,8 barobarga ko‘proq ko‘rsatkich qayd etilgan. SHu jumladan xususiy mablag‘lar hisobiga investitsiyalarni jalb qilish 2017 yilda 96,9 mln.doll.ga teng bo‘lgan xolda eng past natijaga erishilgan. 2018 yilda bu ko‘rsatkich ancha yaxshilangan va 311,98 mln.doll.ga etkazilgan. 2020 yilda pandemiya oqibatlari o‘laroq xususiy mablag‘larni jalb qilish 2019 yilga nisbatan 8,6 %ga ortgan va 220 mln. dollarga teng bo‘lib, 2018 yilga qaraganda qariyb 29,5% ga pasayish kuzatilgan. 2020 yil yakuniga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi Tiklanish va Taraqqiyot Jamg‘armasi hisobiga 200 mln.doll.ga teng bo‘lib, 2019 yilga nisbatan qariyb 1,7 barobarga ko‘proq bo‘lgan hamda so‘nggi 6 yilda eng katta hajmda investitsiya mablag‘larini aynan shu yo‘nalishga qaratilgan. 1-jadval “O‘zbekneftgaz” AJ tomonidan investitsiyalarni modernizatsiya va rekonstruksiya ishlariga jalb qilish dinamikasi (mln.doll)65 Yillar 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Jami, shu jumladan moliyalashtirish manbalari 623,28 849,90 654,57 847,03 607,07 378,02 bo‘yicha Xususiy mablag‘lar 404,73 493,08 333,67 362,53 199,67 123,57 Xorijiy investitsiyalar va 7,60 8,77 124,70 135,40 200,10 112,50 kreditlar Tijorat banklarning 41,98 237,54 40,00 214,70 58,50 101,95 kreditlari 65 “Ўзбекнефтгаз” АЖ маълумотлари асосида муаллиф томонидан тайёрланди 205 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 1 (47) | ISSN: 2181-4163 | Imp