KAMQONLIK VA UNING TURLARI

Аннотация

ushbu maqolada kamqonlik, uning turlari, sabablari, belgilari, diagnostikasi, davolash usullari va oldini olish choralari haqida ma'lumot berilgan. Maqolada temir tanqisligi kamqonligi, B12 vitamini tanqisligi kamqonligi, folat kislotasi tanqisligi kamqonligi, gemolitik kamqonlik, aplastik kamqonlik va boshqa kamqonlik turlari keng yoritiladi. Kamqonlikning salbiy oqibatlari va sog'liq uchun xavfi ham muhokama qilinadi. Kalit so'zlar: kamqonlik, gemoglobin, eritrotsitlar, temir tanqisligi, B12 vitamini, folat kislotasi, gemolitik kamqonlik, aplastik kamqonlik, anemiya, diagnostika, davolash, oldini olish. Kamqonlik (anemiya) – qonda eritrotsitlar yoki gemoglobin miqdorining kamayishi bilan xarakterlanadigan holat. Gemoglobin kislorodni o'pkadan organizmning boshqa to'qimalariga tashiydi. Kamqonlik organizmning kislorod bilan ta'minlanishini buzadi va turli xil salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Kamqonlikning ko'plab turlari mavjud bo'lib, ularning har biri o'ziga xos sabablari, belgilari va davolash usullariga ega. Kamqonlikning eng keng tarqalgan turi temir tanqisligi kamqonligidir. Bu turdagi kamqonlik organizmda temir yetishmasligi natijasida yuzaga keladi. B12 vitamini va folat kislotasi tanqisligi kamqonliklari ham keng tarqalgan bo'lib, ular qon yaratilish jarayonining buzilishiga olib keladi. Gemoliz natijasida eritrotsitlarning tez parchalanishi gemolitik kamqonlikka sabab bo'ladi. Aplastik kamqonlik esa suyak ko'migining qon yaratish qobiliyatining pasayishi bilan bog'liq. Kamqonlikning belgilari uning turiga va og'irlik darajasiga bog'liq. Eng keng tarqalgan belgilari orasida holsizlik, charchoq, bosh aylanishi, rangparlik, nafas qisishi, yurak urishining tezlashishi va boshqalarni ko'rsatish mumkin. Anemiya (yunoncha an – inkor qoʻshimchasi va haima – qon), kamqonlik – qonda eritrotsitlar soni va gemoglobin miqdorining kamayishi, sifatining oʻzgarishi bilan kechadigan kasallik. Anemiyaga qon yaratilish jarayonining buzilishi, asosiy qon yaratuvchi toʻqima – koʻmikning oʻz funksiyasini yetarli bajara olmay qolishi sabab boʻlishi mumkin. Temir va vitamin B12 yetishmasligi oqibatida kelib chiqadigan anemiya birmuncha keng tarqalgan. Oz-ozdan uzoq vaqt qon ketib turganda, mas, ba-vosir yoki meʼda va oʻn ikki barmoq ichak yarasi kasalligida ham koʻpincha anemiya kuzatiladi. Hayz qoni uzoq va koʻp ketadigan ayollarda ham temir yetishmasligidan kelib chiqadigan anemiya tez-tez uchrab turadi. Temir yetishmasligiga aloqador Anemiyaga bot-bot homilador boʻlish, uzoq vaqt bola emizish sabab boʻladi, chunki homiladorlik va emizuklik davrida ona organizmidagi temir zaxirasining bir qismi bolaga oʻtadi. Kichik yoshdagi bolalarda kuzatiladigan kamqonlik ularni notoʻgʻri ovqatlantirish, shuningdek ovqatning kam-koʻst boʻlishi oqibatida roʻy beradi. Eritrotsitlar soni 37 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si sal kamaygani yoki raso boʻlgani holda, qonda gemoglobin miqdorining ozayishi temir yetishmasligiga aloqador anemiyaning asosiy belgilaridandir. Bemorning rangi siniqqan boʻlib, aksariyat tez charchash, bosh ogʻrishi, bosh aylanishi, koʻz oldi jivirlashishidan shikoyat qiladi, soch toʻkiladi, tirnoq moʻrtlashib sinishga moyil boʻlib qoladi. Baʼzan yutinish qiyinlashadi, bemorning odatda isteʼmol qilinmaydigan narsalar (boʻr, ohak, gilvata va hokazo)ni yegisi keladi, achchiq, shoʻr taomlarni xush koʻradi. Temir yetishmasligiga aloqador anemiyaning oldini olish va davolashda qon yoʻqotish ehtimoli boʻlgan manbalarni oʻz vaqtida aniqlash va ularni bartaraf etish, homilador boʻlish va tugʻishni maʼlum darajada rejalashtirishga erishish, bekamu koʻst ovqatlanishga rioya qilish lozim. Vitamin B12 yoki folat kislota yetishmasligi oqibatida kelib chiqadigan anemiya ancha kam uchraydi. Kamqonlik (anemiya) qonda qizil qon tanachalari (eritrotsitlar) yoki gemoglobin miqdorining kamayishi bilan tavsiflanadigan holat. Gemoglobin o'pkadan organizmning barcha to'qimalariga kislorod tashuvchi asosiy oqsildir. Kamqonlik organizmning kislorod bilan ta'minlanishini buzadi va turli xil salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Kamqonlikning asosiy sabablari: Temir tanqisligi: Organizmda temir yetishmasligi gemoglobin sintezini buzadi va temir tanqisligi kamqonligiga olib keladi. Bu kamqonlikning eng keng tarqalgan turi hisoblanadi. Vitamin B12 va folat kislotasi tanqisligi: Bu vitaminlar qizil qon tanachalari yetilishi uchun zarur. Ularning yetishmasligi megaloblastik anemiyaga olib keladi, bunda qizil qon tanachalari katta va yetarlicha rivojlanmagan bo'ladi. Surunkali kasalliklar: Surunkali yallig'lanish kasalliklari, buyrak kasalliklari va saraton kabi kasalliklar kamqonlikka olib kelishi mumkin. Gemoliz: Qizil qon tanachalari muddatidan oldin parchalanishi gemolitik anemiyaga sabab bo'ladi. Suyak ko'migi kasalliklari: Suyak ko'migi qizil qon tanachalari ishlab chiqaradigan joy. Aplastik anemiya kabi suyak ko'migi kasalliklari kamqonlikka olib kelishi mumkin. Genetik omillar: O'roqsi