MINTAQA BARQAROR IQTISODIY O‘SISHINI TA’MINLASHDA SUV RESURSLARI SAMARADORLIGINI BAHOLASH VA UNING YASHIL IQTISODIYOTDA TUTGAN O‘RNI

Аннотация

В настоящее время потребность в водных ресурсах в сельском хозяйстве возрастает. Дефицит воды усиливается из-за резкого сокращения водоснабжения и неэффективных потерь воды в ирригационных системах. В статье представлены предложения по экономии воды путем применения передовых водосберегающих технологий в сельском хозяйстве, преимущества использования современных методов орошения, их финансовая целесообразность и повышение технологической эффективности. Ключевые слова: зеленая экономика, сельское хозяйство, водосберегающие технологии, эффективность, капельное орошение Annotation. Currently, the demand for water resources in agriculture is increasing. As a result of the sharp decrease in water supply and inefficient water loss in irrigation systems, water supply is increasing. This article presents proposals for the application of advanced water-saving technologies in agriculture, the advantages of using modern irrigation methods, their financial feasibility and increasing technological efficiency. Key words: green economy, agriculture, water-saving technology, efficiency, drip irrigation Bugungi ilm-fan oldida turgan eng dolzarb masalalardan biri insoniyat kelajagani, uni yaxshi yashashini, kundan-kunga yiriklashib borayotgan ekologik muammolarni oldini olishdan iboratdir. Yuqoridagi maqsadga erishishda yashil iqtisodiyotning, jumladan, suv resurslaridan oqilona foydalanish masalasi eng ustuvor hisoblanadi. Yashil iqtisodiyot va uning kundalik turmush tarzimizdagi ahamiyatini ochib berishda iqtisodchi olim Plachkovning quyidagi bergan ta’rifini keltirib o‘tsak. Yashil iqtisodiyot - bu odamlarning atrof-muhitga va tabiiy resurslarga adolatli va mas'uliyatli munosabatini o'z ichiga olgan va shu bilan birga mamlakat va uning mintaqalarining barqaror iqtisodiy o‘sishini va aholining farovonlik darajasini oshirishni maqsad qilgan iqtisodiy rivojlanish modeli. Olim yashil iqtisodiyotga ta’rif berishda quyidagi asosiy tamoyillarga tayanganligini yashil iqtisodiyot mohiyatini yanada ochib berishga xizmat qilgan[Plachkov.D 2024].  Farovonlik tamoyili  Adolat tamoyili 118 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo  Atrof-muhitni asrash tamoyili  Samaradorlik va yetarlilik tamoyili  Samarali boshqaruv tamoyili Yuqoridagi tamoyillarni amalga oshirishda, yashil iqtisodiyotning asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan, “Suv resurslarini boshqarish”ni innovatsion texnologiyalar orqali amalga oshirish, ya'ni, suvning yuqori sarfini kamaytirish, qishloq xo‘jaligida samaradorlikni oshirish masalasi nafaqat mintaqaviy balki global muammo sifatida qaraladi. Chunki suv muqobili bo‘lmagan ulug‘ ne’mat hisoblanadi. U insonlar, hayvonot, nabotot va butun borliqning tiriklik manbaidir. Bevosita suv resurslaridan oqilona foydalanish masalalariga to’xtalib o‘tiladigan bo‘lsak, hozirda mamlakatimizning 20 foizga yaqin suv resurlari o‘zimizda, qolgan qismi qo‘shni davlatlarda shakllanadi. O‘zbekiston foydalanadigan suv resurslarining 90 foizdan ortig‘i qishloq xo‘jaligi sohasida sarflanyapti. Mintaqada irrigatsiya-melioratsiya tarmoqlari eng ko‘p va yirik suv xo‘jaligi infratuzilmasiga ega davlat hisoblanib, sug‘oriladigan ekin maydonlari 4,3 million gektarni tashkil etadi. Shu bilan birga, 60 foizdan ortiq yer sun’iy usul yordamida sug‘orilishi, 50 foizga yaqin sug‘oriladigan maydon turli darajada sho‘rlangan bo‘lib, meliorativ tadbirlar o‘tkazilishi vazifalarimiz murakkabligini ko‘rsatadi.[2] Ushbu muammolarni bartaraf qilishda quyidagi yo‘nalishlarda muammolar bartaraf qilinishi zarur:  ichki va tashqi kanal va ariqlarni betonlashtirish muammosi  suv resurslarini holatini boshqarishni kuzatish masalasi  nasos stansiyalarining samaradorligini oshirish masalasi  suv tejamkor texnologiyalarni yaratishni rag‘batlantirish Ushbu maqolaning asosiy maqsadi yuqoridagi muammolardan kelib chiqqan holda, suv tejamkor texnologiyalarning turlarini tadqiq qilish va samaradorligini aniqlash hisoblanadi. Dastavval umumiy yondashadigan bo‘lsak suv tejovchi texnologiyalarning ayrim afzalliklariga to‘xtalsak:[Пулатов, Я. Э. 2017]  sug‘oriladigan maydonlar uchun suv olishni 30 foizgacha kamaytirish;  sug‘orish normasini 2000...4000 m3/ga gacha kamaytirish;  tegishli sug‘orish me’yorlari va optimal texnologik sxemaga ega bo‘lgan optimal sug‘orish rejimlari kuzatilsa, sug‘orish suvidan foydalanish samaradorligini o‘rtacha 15 foizga oshirish mumkin;  yangi ilg‘or sug‘orish texnikasi va texnologiyasini joriy etish qishloq xo‘jaligi ekinlaridan chinakam yuqori hosil olishni ta’minlaydi: paxtadan 4…6 t/ga, g‘alladan 5…6 t/ga, uzumdan 20…25 t/ga gacha, sabzavotdan – 100 t/ga. ga, yashil massali beda – 80…100 t/ga, mehnat unumdorligi 3…4 barobarga, sug‘orish suvi esa 1,5…3 barobarga tejaladi.  an’anaviy sug‘orish usulidan texnologik sug‘orishga o‘tganda suvning bug‘lanish natijasida yo‘qoladigan 10-15foiz suv tejaladi. 119 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 1-jadval Innovatsion suv tejamkor texn