MOLIYA-KREDIT SOHASIDA RAQAMLI INTEGRATSIYALARNI AMALIYOTDA QO’LLASH ORQALI SAMARADORLIKNI OSHIRISH YO’LLARI

Аннотация

In this article, an analysis of the role, directions of state policy in conducting financial reforms in our country, statistical data analysis in this regard, a review of literature was studied and an analytical analysis of information on the prospects for further stimulation of banking activities was carried out. Based on the data obtained, conclusions anda proposals were made in the appropriate order. Аннотация: В данной статье изучены роль, направления государственной политики в проведении финансовых реформ в нашей стране, анализ статистических данных по этому вопросу, обзор литературы, проведен аналитический анализ данных о перспективах дальнейшего стимулирования деятельности банков. На основании полученных данных были сделаны выводы и предложения в соответствующем порядке. Kalit so’zlar: bank, moliya, islohot, aksiyadorlik, iste'mol, tadbirkorlik, investitsiya, kapital, mijoz, sarmoya. Key words: banking, finance, reform, stock, consumer, entrepreneurship, investment, capital, customer, investment. Ключевые слова: банк, финансы, реформа, акции, потребление, предпринимательство, инвестиции, капитал, клиент, инвестиции. Iqtisodiyotni samarali boshqarish uning muhim sub'ekti bo'lgan banklar faoliyatini o'rganishni, ularning ishlash usullari, funksiya va operatsiyalarini bilishni lozim hisoblanadi. Odatda iqtisodiyotning holati banklar faoliyati bilan aniqlanadi. Banklar iqtisodiyotni harakatga keltiruvchi organ hisoblanib moddiy ishlab chiqarishni tashkil qilish va olib borishda vositachi sifatida, kapital aylanishining uzluksizligini ta'minlash, bo'sh pul mablag'larini yig'ish va ularni pul zarur bo'lgan sub'ektlar o'rtasida taqsimlash bo'yicha faoliyat olib boradi Banklar faoliyatining boshqa sub'ektlardan farqli yana bir tomoni shundaki, ular asosan jalb qilingan mablag'larga tayanib ishlaydilar Bu esa o'z navbatida bank ishining risklilik darajasini oshiradi. Chunki bank bir tomondan unga o'z jamg'armalarin 'armalarini ishonib topshirgan yuridik va jismoniy shaxslar oldida majburiyatga atga ega bo'lsa, ikkinchi tomondan bank o'z aktsiyadorlari oldida majburiyatga ega hisoblanadi. Shu sabab banklar mablag'larni doimo iqtisod qilib ish olib boradilar. Banklar faoliyatidagi bunday ehtiyotkorlikni mashhur yozuvchi Mark Tven "Bankir shunday odamki, u quyosh chiqib turganda sizga soyabonini berib turadi- yu, yomg'ir yog'ishi bilan uni sızdan tortib oladi deb ta'riflagan edi. O'zbekistonda moliyaviy 33 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si islohotlar haqida davlat siyosatı amalga oshirilishida tijorat banklarining roli muhim hisoblanıb, bu siyosat moliyaviy tizimini rivojlantirish, iste'molni oshirish va mamlakatni xalqaro moliyaviy tizimiga integratsiyalashishga qaratilgan.Tijorat banklari moliyaviy resurslarni jalb qilish, savdo-sotiqni rivojlantinsh va kapitalni hajmini oshintshda muhim rol o'ynaydilar. Ular moliyaviy in tutlar orqali kreditlar berib, korporativ tadbirkorlarni qo'llab- quvvatlaydilar Tijorat banklarining faoliyatini rivojlantirish orqali O'zbekiston moliyaviy tizimini kengaytirishga harakat qilinadi. Yangi bank xizmatlarini ishlab chiqish, moliyaviy innovatsiyalar va xizmatlarni takomillashtirish, xonjiy investitsiyalarni jalb qilish va mamlakatni xalqaro moliyaviy tizimga integratsiyalashishda tijorat banklari katta rol o'ynaydi. Tijorat banklari faoliyatiga nisbatan respublika Markaziy banki tomonidan o'rnatilgan dastlabki, asosiy iqtisodiy normativlardan biri bank kapitalining minimal miqdori ko'rsatkichidir Xalqaro bank amaliyotida bank ustav kapitalining minimal miqdori 5 min. AQSh dollari atrofidagi miqdorni tashkil etadi. Shu sababli, bank kapitalini xalqaro andozalar bo'yicha etarli bo'lishi uchun 5 mln. dollar miqdorida shakllantirish lozim. Respublikamızda xorijiy kapital ishtirokidagi banklarga nisbatan belgilangan ustav kapitalining minimal miqdori xalqaro andozalarga mos keladi. Ya'ni 1998-yil 1- yanvardan boshlab ushbu miqdor 5,0 min AQSh dolları qilib belgilangan O'zbekiston mustaqilligining Respublikasida davlat dastlabki davrlaridan boshlaboq tijorat banklarining kapital bazasini mustahkamlashga katta e'tibor berildi Respublika Markaziy bankining 1998-yil 2- noyabrdagi 420-sonli yo'riqnomasiga asosan 1999-yil 1-yanvardan boshlab aholisi 0,5 mln. kishidan ortiq bo'lgan shaharlarda tashkil etiladigan tijorat banklan uchun ustav kapitalining minimal miqdori 2,0 min. AQSh dollari miqdorida belgilab qo'yildi. Aholisi 0,5 mln. kishidan kam bo'lgan shaharlarda tashkil etiladigan banklar uchun bu ko'rsatkich 1,0 min. dollar qilib belgilandi. 2000-yilning 1-yanvaridan boshlab banklarning ustav kapitalining minimal miqdori yanada oshirildi va uning miqdori mos ravishda 2,5 mln. va 1,25 min. AQSh dollari ekvivalentı miqdorida belgilab qo'yildi. Demak, bir yil ichida tijorat banklarini ustav kapitalining minimal miqdorini 25 foizga oshirish majburiyati belgilab qo'yildi. holbuki, 1999-yil 1-yanvarga qadar tijorat banklari ustav kapitalining min