BASLAWÍSH KLASTA MATEMATIKANÍ OQÍTÍW METODIKALARÍ.

Аннотация

This article provides information on mathematics, its goals and objectives, and the methodology of teaching mathematics in primary school. Keywords: mathematics, methodology, algorithm, primary education, heuristics, geometry, conversation, oral, visual methods. Matematika páni insannıń intellektin, dıqqatın rawajlandıradı, gózlengen maqsetke erisiw ushın isenim hám erkin tárbiyalaydı, algoritmlik tártip-intizamlılıqtı támiyinleydi hám pikirlewdi keńeytedi. Matematika álemdi biliwdiń tiykarı bolıp, átiraptaǵı waqıya hám hádiyselerdiń ózine tán nızamlıqların ashıp beriw, óndiris, ilim-texnika hám texnologiyanıń rawajlanıwında úlken áhmiyetke iye. Baslawısh bilim beriwdiń Matematika páni oqıw baǵdarlaması oqıwshılarda kompetenciyalardı qáliplestiriwge baǵdarlanǵan Mámleketlik bilimlendiriw standartı talaplarınan kelip shıqqan halda dúzildi. Baslawısh bilim beriwde matematika pánin oqıtıwdıń tiykarǵı maqseti: oqıwshılarda kúndelikli iskerlikte qollanıw, pánlerdi úyreniw hám bilim alıwdı dawam ettiriw ushın zárúr bolǵan matematikalıq bilim hám kónlikpeler sistemasın qáliplestiriw hám rawajlandırıw; tez rawajlanıp atırǵan jámiyette tabıslı jumıs alıp bara alatuǵın, anıq hám anıq, sın kózqarastan hám logikalıq pikirley alatuǵın shaxstı qáliplestiriw; milliy, ruwxiy hám mádeniy miyrastı qádirlew, tábiyiy-materiallıq resurslardan aqılǵa muwapıq paydalanıw hám qásterlep saqlaw, matematikalıq mádeniyattı uliwma insanıylıq mádeniyattıń quram bólegi sıpatında tárbiyalawdan ibarat. 1194 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Baslawısh bilim beriwde matematika pánin oqıtıwdıń tiykarǵı wazıypaları: oqıwshılar tárepinen matematikalıq túsinikler, qásiyetler, formalar, usıllar hám algoritmler haqqındaǵı bilim, kónlikpelerdi iyelewdi támiyinlew; insannıń jetilisiwi hám jámiyettiń rawajlanıwında matematikanıń áhmiyetin ańlaw, sociallıq-ekonomikalıq qatnasıqlar, kúndelikli turmısta matematikalıq bilim hám kónlikpelerdi tabıslı qollanıwǵa úyretiw; oqıwshılardıń individual qásiyetlerin rawajlandırgan halda, óz betinshe bilim alıw kónlikpelerin qáliplestiriw; pánler integraciyasın esapqa algan halda oqıwshılarda, milliy hám uliwma insanıylıq qádiriyatlardı, kreativlikti qáliplestiriw hám de sanalı túrde kásip tańlawga bagdarlawdan ibarat (1.12). Oqıtıw metodları oqıtıwshı hám oqıwshılardıń birgeliktegi iskerliginen ibarat process esaplanadı. Usıǵan baylanıslı oqıtıw metodları da úsh úlken toparǵa bólinedi, oqıw-biliw iskerligin shólkemlestiriw metodları: oqıw-biliw iskerligin xoshametlew metodları: oqıw-biliw iskerliginiń nátiyjeliligin qadaǵalaw (kontrol) etiw metodları. Oqıw-biliw iskerligin shólkemlestiriw metodların birneshe toparlarǵa bólip klassifikaciyalaw múmkin. I. Oqıwshılar bilim alatuǵın derekler boyınsha, awızeki, kórgizbeli hám ámeliy metod (túsindiriw, sáwbet, gúrriń, kitap penen islew hám t.b.); kórgizbeli metodlar (qorshaǵan átiraptaǵı predmet hám hádiyselerdi baqlaw); II. Oqıwshı pikiriniń baǵdarı boyınsha; indukciya, dedukciya hám analogiya; III. Pedagogikalıq tásir oqıwshılardıń oqıwda ǵárezsizlik dárejesi boyınsha muǵallim basshılıǵında orınlanatuǵın oqıw jumısı metodi; oqıwshılardıń óz betinshe jumısları metodi. IV. Oqıwshılardıń óz betinshe belsendilik dárejesi boyınsha: túsindirme-illyustraciyalıq metod; reproduktiv metod; bilimlerdi mashqalalı bayan etiw metodi; 1. Awizeki metodlar. Bunda qısqa múddet ishinde kólemi boyınsha eń kóp informaciya beriw, oqıwshılar aldına mashqalalar qoyıw, olardı sheshiw jolların kórsetiw imkaniyatın beredi. a) Túsindiriw. Bilimlerdi túsindiriw metodınıń mánisi sonda, bunda muǵallim materialdı bayanlaydı, oqıwshılar bolsa onı tayar halda qabıl etedi. Material bayanı bolsa puqta, anıq, túsinikli, qısqa bolıwı kerek(2.37). Baslawısh matematika kursınıń bir qatar máselelerin qarawda bilimlerdiń izbe-iz bayanı zárúr. Máselen, Kóp tańbalı sandı 1 tańbalı sanǵa jazba bóliw algoritmi (656:4; 1896: 6). Kóp tańbalı sandı 1 tańbalı sanǵa jazba bóliw algoritmin ózlestiriw ushın izbe-iz bayanlaw zárúr. 1 yamasa 0 ge kóbeytiw jaǵdayları. 1195 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Balalarda bul ámel haqqında qáliplesip qalǵan bilimler 1 yamasa 0 ge kóbeytiw jaǵdayın túsindiriwge járdem bermey, kerisinshe, olarǵa bilimlerdi tayar halda jetkeriw kerek(3.52). b) Sáwbet Bul eń kóp tarqalǵan jetekshi oqıtıw metodlarınan biri bolıp, sabaqtıń túrli basqıshlarında, hár qıylı oqıw maqsetlerinde qollanılıwı múmkin. Sáwbet oqıtıwdıń soraw-juwap usılı bolıp, bunda oqıtıwshı oqıwshılardıń bilimlerin ózlestiriwleri hám ámeliy tájiriybelerine súyengen halda arnawlı toplanǵan sorawlar sisteması hám oǵan beriletuǵın juwaplar jolı menen oqıwshılardı qoyılǵan bilimlendiriw hám tárbiyalıq máselelerin sheshiwge alıp keledi. Oqıtıwda sáwbettiń 2 túrinen, yaǵnıy katexizikalıq hám evristikalıq sáwbetten paydalanıladı. Katexizikalıq sáwbet sonday sorawlar sisteması tiykarında dúziledi, bul aldın ózlestirilgen bilimler, anıqlamalardı ápiwayı qayta eslewdi talap etedi. Bul sáwb