BASKETBOL OYININDA QAǴIYDALARǴA ÁMEL ETPEW HÁM JAZA BERIWDIN USILLARI

Аннотация

Bilqastan etiletuǵın follardı tákirarlaǵan oyınshı oyında qatnasıw huqıqınan juda etiliwi múmkin. Ayıplıǵa jeke fol jazılıwı kerek. Eger top atıw procesinde turǵan oyınshıǵa qarsı fol berilse, bul waqıtta top sebetke túspegen bolsa, top qay jerden sebetke taslanǵanlıǵına qaray, eki yamasa úsh járiyma tobın taslaw belgileniwi shárt. Oyınshı tóreshi kórsetpelerin mensinbewi yamasa sportshılarǵa tán bolmaǵan taktika qollanıwı múmkin emes. Mısalı: a) tóreshilerge tiyiw yamasa húrmetsizlershe múnásibette bolıw; b) shaqsiyatqa tiyetuǵın qılıq yamasa ım-ishara-belgilerdi isletiw; c) qarsılastı mısqallaw yamasa onıń kózi aldında qolın silkitip, maydandı jaqsı kóre alıwına irkinish beriw; Tayanish sozleri: Qaǵıyda buzılıwı-bul qaǵıydalarǵa ámel etpewshilik bolıp tabıladı. Bunda qaǵıydanı buzǵan komanda tárepinen toptıń joǵatılıwı jaza bolıp esaplanadı. Fol-bul qaǵıydalarǵa ámel etpeslik. Ol qaǵıydanı buzǵan oyınshı atına jazılatuǵın hám qaǵıydanıń elementleri shártlerine muwapıq múnásip dárejede jazalanatuǵın qarsılas penen jeke baylanıstı yamasa sportshılarǵa qarsı bolǵan qopal háreketlerdi óz ishine aladı. Jeke follar ámelge asırılǵan waqıtta tóreshi ısqıradı hám bir waqttıń ózinde belgi (belgilerdiń 19-nomeri) arqalı saat toqtatılǵanın kórsetedi. Sonnan keyin ol qaǵıydanı buzǵan oyınshıǵa fol ámelge asırǵanlıǵı haqqında kórsetedi. Qaǵıydanı buzǵan oyınshı, eger tóreshi bunı talap qılsa, qolın joqarıǵa kóterip, qaǵıydanı buzǵanlıǵın tán alıwı shárt. Sonnan keyin tóreshi xatker jaqsı kóre alatuǵın orınǵa ótip, ayıplı oyınshınıńıń nomerin, qaǵıyda buzılıwınıń ózgesheligin hám qanday jaza beriliwi kerekligin kórsetedi. Xatkerge fol málim bolıwı, dizimge jazılıwı hám fol kórsetkishler kóteriliwi menen tóreshiler óz orınların almastıradı. Tóreshiler bir oyındı dawam ettiredi. Ol toptı oyınshılardıń birine beredi. Bul oyınshı toptı qaptal sızıǵı yamasa en sızıǵı sırtınan oyınǵa kiritedi yamasa járiyma tobın taslaw sızıǵınan járiyma tobın (topların) taslaydı. 1092 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Eger oyınshınıńıń etken háreketi aqılǵa sıymaytuǵın dárejede bolsa, tóreshiler ayıplını oyınnan shetletiw (32-cifrlı belgi) jáne onı maydan orınlasqan aymaǵınan shıǵarıp jiberiw menen jazalanıwı kerek. Texnikalıq fol ámelge asırılǵan waqıttan bir waqıttıń ózinde ısqıradı hám belgi (30 cifrlı) arqalı saat toqtatılıwın kórsetedi. Toptı qaptal sızıq sırtınan oyınǵa kirgiziw kerek bolǵan oyınshı qaǵıyda buzılǵan, fol ámelge asırılǵan yamasa top maydan sırtına shıǵıp ketken orınǵa jaqın bolǵan qaptal sızıǵı sırtında turıwı kerek. Oyınshı onıń ıqtıyarına ótken waqıttan baslap bes sekund ishinde toptı basqa oyınshıǵa atıp beriwi, sekirtip uzatıwı yamasa jumalatıwı kerek. Toptı maydanǵa uzatıw waqtında, hesh qaysı bir oyınshı denesiniń qanday da bir bólegi menen shegaralaytuǵın sızıq ústinde turıwǵa haqısı joq. Maydannıń qaptal sızıǵı sırtınan toptı oyınǵa kirgiziw ushın komandaǵa top berilip atırǵan waqtında, tóreshi toptı mudamı tikkeley oyınshınıńıń qolına beriwi yamasa toptı oyınshı erkine ótetuǵın orınǵa qoyıwı kerek. Oyınshı toptı tóreshi kórsetken orınnan oyınǵa kirgiziwi kerek. Jeke fol-bul top oyında janlı yamasa jansız bolıwı yamasa bolmawına qaramastan, qarsılas penen dúgisip qalǵan oyınshıǵa berilgen fol bolıp tabıladı. Oyınshı qolı, jelkeleri, sanları hám dizelerin qoyıp, ózin ádettegiden tısqarı jaǵdayda búgip, denesin qarsılastıń háreketleniwine ırkinish beriwi, dúgisiwi, ayaǵınan shalıwı, iyteriwi, ayaǵınan taslap qalıwı, jolin tósıwı hám de qanday bolsa da qopal taktika qollanıwı múmkin emes. Jol tosıw. Bul jeke soqlıǵısıw bolıp, qarsılastıń háreket etiwine tosqınlıq etiwden ibarat. Soqlıǵısıw. Bul top penen yamasa topsız qarsılas kókireginen iyterip jiberiw, yamasa háreketleniw arqalı etiletuǵın jeke soqlıǵısıw. Arttan izinen qalmaw; jeke soqlıǵısıwǵa alıp keletuǵın bunday gúzetiw jeke fol bolıp esaplanadı. Tóreshiler bunday qaǵıyda buzılıwı túrine úlken itibar beriwi kerek. Qorǵalıp atırǵan oyınshı top penen oynawǵa umtılıp atırǵandaǵı ápiwayı hal toptı qadaǵalap atırǵan oyınshı menen soqlıǵısıw ámelge asırǵanlıǵın aqlamaydı. Qol menen tiyiw: qorǵanıp atırǵan oyınshınıńıń izinen quwıw waqtındaǵı háreketleri. Bunda qollar menen soqlıǵısıw ushın yamasa onıń háreket etiwine tosqınlıq etiw ushın, yamasa qorǵanıp atırǵan oyınshıǵa óz qarsılasın gúzetiwde jeńillik jaratıw ushın paydalanıladı (túsindirmege qarań). Uslap qalıw; bul qarsılastıń erkin háreket etiwin shegaralap qoyatuǵın jeke soqlıǵısıw bolıp esaplanadı. 1093 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Qoldan nadurıs paydalanıw. Ol oyınshı top penen oynawǵa háreket etip atırıp, qol menen qarsılasqa tiyip turǵan waqtında boladı. Esaptan tısqarı: ele qarsılas top taslap turǵanında onıń alaqanı menen soqlıǵısqan waqıtta ol tosınnan bolıp esaplanadı. Iyterip jiberiw; bul oyınshı qarsılasın qozǵaltqan yamasa qozǵaltıwǵa urınǵan waqıtta bolatuǵın jeke soqlıǵısıw bolıp tabıladı. Top taslap turǵan oyınshı menen arttan jaqınlasıp at