BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINI MANTIQIY MASALALAR VOSITASIDA IJODIY FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH.

Аннотация

This article discusses the methodology, methods of working with primary school students on logical problems, as well as effective tools for solving these problems. Keywords: logical problems, creativity, creative thinking, text problems. РАЗВИТИЕ ТВОРЧЕСКОЙ АКТИВНОСТИ УЧАЩИХСЯ МЛАДШИХ КЛАССОВ ЧЕРЕЗ ЛОГИЧЕСКИЕ ЗАДАЧИ. Аннотация. В статье рассматриваются методика, методы и эффективные средства решения логических задач для учащихся начальной школы. Ключевые слова: логические задачи, креативность, творческое мышление, текстовые задачи. Kirish: Bugungi kunda o‘quvchida ijodiy taffakkurni rivojlantirish,kreativ fikrlash qobilyatini o‘stirish juda muhim masalalardan biri hisoblanadi. Dastlab maktabga qadam qo’ygan o‘quvchini mustaqil fikrlashga o‘rgatish uchun o‘qituvchidan juda katta mahurat talab qiladi. O‘qish savodxonligi va ona tili darslari bilan birgalikda, o‘quvchilarni matematika darslarida ham kreativlikka o‘rgatish juda muhimdir. Matematika darslarida o‘quvchini kreativlikka o‘rgatishning asosiy masalalaridan biri bu-mantiqiy masalalar yechtirish hisoblanadi. Barchamizga ma’lumki, boshlang‘ich sinflarda matematik masalalar yechish matematika o`qitishning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. O‘quvchiga masalalarni yechtirmasdan matematikani o`zlashtirishni tasavvur ham etish juda qiyin hisoblanadi, hattoki buni tasavvur qilish qiyin. Masalalar yechishning ayniqsa mantiqiy masalar ustida ishlashni o‘quvchiga o‘rgatish boshlang`ich sinflarda o`rganiladigan u yoki bu nazariy materiallarni o`zlashtirish jarayonida muhim rolni va o`quvchilarni fikrlash qobilyatlarini o‘stirish uchun muhumdir. 955 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Matnli masalalar boshlang‘ich sinflar matematika kursi mazmunining asosini tashkil qiladi va ularni yechish jarayonida qo‘llaniladigan aqliy faoliyat usullari: analiz, sintez, taqqoslash, analogiya, umumlashtirish, abstraktsiyalash va konkretlashtirish o‘quvchilarning mantiqiy tafakkur qilish qobiliyatlarini rivojlantiradi. Shu sababli Davlat ta’lim standarti talablari asosida umumiy o‘rta ta’lim maktablarida boshlang‘ich ta’lim matematika o‘quv dasturida matnli masalalar turlari kengaytirilib, ularning tarkibiga mantiqiy va kombinatorik masalalar kiritildi. Boshlang‘ich sinf matematika kursiga mantiqiy masalalarning kiritilishini ikki yo‘l orqali ochish mumkin: a) bu masalalarni yechish o‘quvchilarning aqliy rivojlanishiga ijobiy ta’sir o‘tkazib, ulardan o‘z fikrini mantiqiy izchillik asosida ifodalash ko‘nikmalarini tarkib toptirishi bilan izohlanadi; b) bu masalalarni yechishda hisoblashlarni bajarish umuman kerak bo‘lmasligi yoki yordamchi rol o‘ynab, faqat arifmetikaga doir ma’lumotlar bilan chegaralanishi orqali izohlanadi[2]. Mantiqiy masalalar o‘quvchilarning mantiqiy qarashlarini rivojlantirishda va ularni to‘g‘ri va oson usulda yechish tajribalarini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Ularning ahamiyatlari quyidagi maqsadlarga ajratiladi: Mantiqiy masalalar amaliy ishlar sistemasi asosida tuziladi. Bu degan so‘z har bir yangi tushunchani tarkib toptirish har doim bu tushuncha ahamiyatini tushuntirishga yordam beradigan uning qo`llanishini talab qiladigan u yoki bu masalani yechish bilan amalga oshadi. Bоlа mаktаbdаgi mаshg’ulоtlаrning birinchi kunidаyoq mаsаlа bilаn uchrаshаdi. O‘quvchilаrning qаndаy хаyotiy tаjribа vа bilimgа egа ekаnini аniqlаsh mаqsаdidа o‘qituvchi o‘quvchigа eng sоddа mаsаlа оrqаli murоjааt qilаdi. Mаsаlаn: "Sеning to’rttа qаlаming bоr edi, sеn yanа bittа qаlаm оlding. Sеndаgi qаlаmlаr nеchtа bo’ldi?" Mаtеmаtik mаsаlаlаr o‘quvchilаrgа mаtеmаtik tushunchаlаrni to‘g‘ri shаkllаntirishgа, uni o‘rаb turgаn muhitni chuqurrоq аnglаshgа, shu bilаn birgа mаsаlаlаr еchishgа bоlа tаfаkkurining rivоjlаnishigа yordаm bеrаdi. Eng аsоsiylаridаn yanа biri mаsаlаlаr yеchish оrqаli o‘quvchi to‘rtаlа аrifmеtik аmаl vа ulаrning хоssаlаrini puхtа o‘rgаnаdi. Mаtеmаtikа tili rivоjlаnаdi. qisqаsi, mаsаlаgа bu nаzаriya bilаn аmаliyotni bоg‘lоvchi muhim omil hisoblanadi. O‘quvchilar bilan matematika darsini turli o‘yin va metodlar bilan olib borish juda samarali hisoblanadi. Ularni matematika darsligidan tashqari turli mantiqiy masalalarni yechishga o‘rgatib borish miyaning tez ishlashini ta’minlaydi, aql-idrok va kognitiv qobiliyatni rivojlantiradi hamda o‘quvchilar dunyoqarashini kengaytiradi. O‘quvchilar har bir masalaga o‘z bilim darajasi va dunyoqarashidan kelib chiqib tashhis qo‘ya boshlaydi. O‘quvchilarga matematik muammolarni hal qilish orqali quyidagilarni o‘rgatish mumkin: 1) fikrlarni umumlashtirish va ular ichidan muhimlarini ajratish; 956 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 2) tahlil qilish va tizimlashtirish; 3) qonuniyatlarni aniqlash va sabab munosabatlarini o‘rnatish; 4) xulosa va natijalar chiqarish; 5) mantiqiy, strategik va abstrakt o ‘ylash[3]. Boshlang‘ich sinflarda matematika dars jarayonida o‘qituvchi har bir yangi mavzuni turli metodlar orqali, ko‘rgazmali va ko‘rsatmali qurollardan foydalangan holda olib borishi v