MUSTAQILLIKNING DASTLABKI YILLARIDA BUXORO VILOYATIDAGI IQTISODIY VAZIYAT

Аннотация

Ushbu maqolada mustaqillikning dastlabki yillarida Buxoro viloyatidagi iqtisodiy ko’rsatkichlar, davlat siyosatining iqtisodiyotga ta’siri, davlat rejalari, qishloq xo’jalik masalalari, paxta siyosati, oziq-ovqat, sanoat tarmoqlari haqida muhim ma’lumotlar keltiriladi. Kalit so’zlar: SSSR, “qora tuynuklar”, “ XYOXCT, “BAST”, “MERSEDES-BENS”, “SITI BANKI”, “SUMITO”, “BANAQLAY BANK”, “DOYCHE BANK”. SSSRning parchalanib ketishi ko’pgina mustaqil davlatlarning vujudga kelishiga zamin yaratdi. Shu bilan birga, iqtisodiy isloxotlar va bozor munosabatlariga xam keng yo’l ochib berdi. Bu qonuniy jarayon o’zaro iqtisodiy xamkorlikni shu kunning muhim vazifalaridan biriga aylantirdi. Toshkentda nixoyasiga yetgan “Osiyo va Yevropadagi yangi davlatlar xamkorligi” mavzudagi xalqaro ilmiy anjumanda xam shu xaqda aytib o’tildi. Maskur jarayonda O’zbekiston Prezidendi Islom Karimov bozor munosabatlariga o’tishning besh prinsipini ilgari surdi. Unga ko’ra, iqtisodiyotni siyosatdan holi qilish, milliy urf odat va an’analarga tayangan holda rivojlantirish, ijtimoiy himoyani birinchi o’ringa qo’yib, bozor iqtisodiyotiga bosqichma bosqich o’tish muhim sanaladi. Shu tamoyillar asosida O’zbekiston mustaqillik yillarida izchil iqtisodiy islohotlarni amalga oshirdi. Xususan, bozor munosabatlarini joriy etish jarayoni aholining ijtimoiy himoyasini kuchaytirish bilan uyg’un holda olib borildi. Natijada, O’zbekiston niqtisodiyoti bosqichma-bosqich rivojlanib, xalqaro hamkorlik aloqalarini mustahkamlashga, shuningdek mamlakatning jahon bozorida o’z o’rnini egallashga imkon yaratdi. Rassiyaning bu boradagi kamchiliklari haqida to’xtaladi. kasb Rassiya rahbarlari bu borada qo’pol xatolarga yo’l qo’yishadi. O’zaro kelishmovchilik, siyosat bilan iqtisodni aralashtirib yuborish, moliya soxasidagi xatoliklar, pul tizimini vujudga keltirishdagi kamchiliklar, iqtisodiy qonun- qoidalarning buzilishi, milliylik o’tmish tajribalaridan foydalanmaslik, rus xalqi ananalarini, urf- odatlarini xisobga olmaslik, aniq chora-tadbirlar rejasining yo’qligi Rassiyada bosh-boshdoqlikni 494 Fevral, 2025-Yil keltirib chiqardi1. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1993 yil 16 iyundagi 360- qqaroriga muvofiq oziq-ovqat mahsulotlariga, jumladan eng zarur mahsulotlariga erkin belgilanishiga o’tishni 1994 yil 1 yanvargacha nihoyasiga yetkazish belgilandi. Ana shu vaziyatni hisobga olib Moliya vazirligi qaror qabul qiladi. Bu qarorga kelishning asosiy maqasadi. Axolini asosiy oziq-ovqat maxsulotlari bilan belgilangan miqdorda taminlashning amaldagi tartibi vaqtincha uzaytiriladi2. 1994 yilning yanvar oyida guruch, o’simlik yog’i, qand, shakar va choyning shartnoma asosidagi chakana narxlarning amaldagi darajasi saqlanib qolinishi. 1. Sotib olinayotgan bug’doy vas hu bug’doydan tortilayotgan un qiymati keskin ortishiga yani (don 1kg 150 so’m kupon bug’doy unining qiymati keskin ortishiga) qaramay non navlariga belgilangan chakana narxlar 1994 yil yanvar oyida narxlar olidingi darajada saqlanib qoladi. 1994 yilning yanvardan non uchun davlat tomonidan ajratilayotgan yordam puli 1993 yilning dekabiridagi 3,7 milliard so’m kupondan 1994 yil yanvarda 11,5 milliard so’m kuponga qayt etishini qayt etish lozim edi. 2. 1994 yil 4 yanvardan boshlab oziq-ovqat mahsulotlari shartnoma asosidagi narxlarning yangi darajasi kelishib olindi3. O’zbekiston, Qozog’iston va Rossiya Federatsiyasi tashabbusi bilan ahu yilning sentyabr oyida rubil zonasi tashkil etildi. Biroz fursat o’tkach, Markaziy Oaiyoning ikki yirik davlati – O’zbekiston va Qozog’iston rubl zonasidan siqib chiqarildi. Rossiya pul siyosatida juda ko’p xatolarga yo’l qo’ydi. Bu xatoliklarning eng kattasi O’zbekiston va Qozog’istonni rubl zonasidan siqib chiqarilishi. Chunki, Rassiya bu bilan juda ko’p narsa yo’qotti. Qozog’iston Rassiya eksport qilayotgan bug’doy va go’shat, O’zbekiston yuborayotgan paxta tolasi, meva-sabzavod maxsulotlari to’xtab qoldi. Rassiyaning O’zbek paxtasi bilan ishlayotgan to’qimachilik korxonalari so’ngi oylarda butunlay tanazzulga yuz tutdi. Pul siyosatida bunday keskin, qaltis qadamlar qo’yishga Rassiyaning o’zi ham tayyor emas edi. Iqtisodiyotdagi bunday “qora tuynuklar” Rossiyani og’ir axvolga solib qo’ydi. Tajribadan malumki, iqtisodiyotning yozilmagan qonun-qoidalari bunday qo’pol xatolarga yo’l qo’yishadi. Mustaqil davlatlar Xamdo’stligi mamlakatlarida mavjud bo’lgan ko’pkina iqtisodiy muammolar o’rtaga tashlandi va ularning yechimlarini topishga harakat qilindi4. Aslida bunday anjumanlar maqsadi nima? Asosiy maqsad 1 Dilshod Qayumov “Buxoro xaqiqati” 1994 yil 1 yanvar 2 “Buxoro xaqiqati” 1994 yil 1 yanvar 3 Vazirlar mahkamasining raisi I. Karimov “Buxoro xaqiqati” gazetasi 1994 yil 1 yanvar 4 Dilshod Qayumov (UZA) “ Buxoro xaqiqati” 495 Fevral, 2025-Yil mamalakat raxbarliga iqtisodiy nazariyalariga iqtisodiy nazariyalar asosida yaratilgan yo’l- yo’riqlar, muammolarni xal qilish bo’yicha tavsiyalar, ilmiy xulosalar berishdan iborat. Respublikamiz Prezidenti Islom Karimovning