Понятие лексической системности английского и узбекского языков

Аннотация

Ключевые слова: Лексическая системность – это концепция, которая лексическая системность, отражает системную структуру лексики языка. Она касается английский язык, формирования лексической системы, её правил, узбекский язык, взаимосвязей и организации как в английском, так и в лексическая система, языковая система, узбекском языках. Лексическая система английского языка фразеологизмы, включает большое количество международных слов, международные слова, фразеологизмов и устойчивых выражений, тогда как лексические единицы, узбекский язык имеет свою уникальную лексическую семантика, систему, основанную на традиционных понятиях. Эта тема лингвистика. подчеркивает целостность и системность лексической структуры обоих языков и открывает возможности для её систематического анализа. Til insonlarning fikrini ifodalash va muloqot qilish vositasi sifatida xizmat qiladi. Har bir tilning leksik tizimi o‘ziga xos bo‘lib, bu tizim tilshunoslikda muhim o‘rinni egallaydi. Ushbu maqolada Ingliz va O‘zbek tillaridagi leksik tizimning asosiy xususiyatlari va farqlari o‘rganiladi. Leksik tizim – bu tilning lug‘aviy birliklari, ya’ni so‘zlar va ularning ma’nolarining yig‘indisidir. Bu tushuncha so‘zlarning o‘zaro bog‘liqligini va ularning semantik toifalari orqali shakllanishini ifodalaydi. Har bir tilning leksik tizimi o‘ziga xos bo‘lib, tilning madaniy va ijtimoiy xususiyatlarini aks ettiradi. Ingliz tilining leksik tizimi dunyodagi eng boy va murakkab tizimlardan biri hisoblanadi. Ingliz tilida leksik birliklar turli xil manbalardan kirib kelgan bo‘lib, bu uning lug‘at boyligini oshirgan. Masalan, lotin, fransuz, nemis va boshqa tillardan qabul qilingan so‘zlar Ingliz tilida keng qo‘llaniladi. Shuningdek, Ingliz tili xalqaro aloqalar va texnologiya sohalarida global til sifatida foydalanilgani sababli, yangi termin va iboralar doimiy ravishda qo‘shilib boradi.Ingliz tilida leksik tizim haqida quyidagi asosiy ma’lumotlarni berish mumkin. Leksik tizim biror tilda mavjud bo‘lgan barcha so‘zlar va ularning ma’nolarini o‘z ichiga oladi. Bu tizim tilning asosiy elementlaridan biri bo‘lib, so‘zlar o‘zaro ma’no, shakl va funktsiyalariga ko‘ra bog‘langan. Leksik tizimning asosiy komponentlari: Leksik birliklar (Lexical Units): So‘zlar, so‘z birikmalari va frazeologik iboralar. Leksik ma’no (Lexical Meaning): So‘zning asosiy semantik ma’nosi. Sinonimlar (Synonyms): Ma’nosi bir-biriga yaqin yoki bir xil bo‘lgan so‘zlar. Antonimlar (Antonyms): Bir-biriga qarama-qarshi ma’nodagi so‘zlar. Omonimlar (Homonyms): Yozilishi yoki talaffuzi bir xil, lekin ma’nosi turli bo‘lgan so‘zlar. Polisemiya (Polysemy): Bitta so‘zning bir nechta ma’noga ega bo‘lishi. Leksik tizimning xususiyatlari quyidagilardan iborat Dinamiklik: Leksik tizim doimiy ravishda o‘zgarib turadi. Yangi so‘zlar qo‘shiladi, ba’zi eski so‘zlar esa ishlatilmay qoladi. 20 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 3 № 1 (2025) / ISSN 2181-3701 Regional va ijtimoiy xilma-xillik: Ingliz tilidagi leksik tizim turli mintaqalarda va ijtimoiy guruhlarda o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lishi mumkin. Stilistik foydalanish: Leksik tizimning so‘zlari stilistik jihatdan farq qilishi mumkin (rasmiy, norasmiy, adabiy, sleng). Leksik tizimning turlari Umumiy leksika (General Vocabulary): Har bir kishi foydalanishi mumkin bo‘lgan keng tarqalgan so‘zlar. Ixtisoslashgan leksika (Specialized Vocabulary): Maxsus sohalar va kasblarga xos bo‘lgan so‘zlar (tibbiyot, texnika, qonunchilik va boshqalar). Leksik tizimni o‘rganish leksikologiya fani doirasida amalga oshiriladi. Leksikologiya so‘zlarning shakli, ma’nosi, kelib chiqishi va boshqa xususiyatlarini o‘rganadi.Ingliz tilini o‘rganishda leksik tizimni yaxshi bilish muhim ahamiyatga ega, chunki so‘z boyligini oshirish va to‘g‘ri qo‘llash til o‘rganish jarayonining muhim qismidir. O‘zbek tilining leksik tizimi turkiy tillar oilasiga mansub bo‘lib, o‘ziga xos tarixiy va madaniy xususiyatlarga ega. O‘zbek tilida leksik birliklar asosan turkiy ildizlarga asoslanadi, biroq arab, fors, rus va boshqa tillardan olingan so‘zlar ham mavjud. O‘zbek tilida ham zamonaviy texnologiyalar va ilm-fan rivoji bilan yangi so‘zlar va atamalar paydo bo‘lmoqda. Lekin O‘zbek tili leksik tizimida mahalliylik va an’anaviylik unsurlari hali ham saqlanib qolgan. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA Ingliz va O‘zbek tillarining leksik tizimlarida bir qator farqlar mavjud. Eng avvalo, Ingliz tili xalqaro miqyosda keng qo‘llaniladigan til bo‘lsa, O‘zbek tili asosan mintaqaviy doirada ishlatiladi. Ingliz tilining leksik tizimi ko‘p tillardan kirib kelgan so‘zlar orqali boyitilgan bo‘lsa, O‘zbek tilining leksik tizimi asosan turkiy ildizlarga tayanadi. Bundan tashqari, Ingliz tilida sinonimlar va antonimlar juda ko‘p bo‘lib, bu tilning ifoda imkoniyatlarini kengaytiradi. O‘zbek tilida esa sinonim va antonimlarning soni nisbatan kamroq bo‘lib, leksik tizim ko‘proq an’anaviylikka asoslangan. Leksik