Лингвопрагматическая интерпретация сказочных терминов

Аннотация

Ключевые слова: Данная статья посвящена лингвопрагматическому анализу прагматика, сказочных терминов. В ней исследуется содержание сказка, сказочных терминов, их лексико-семантические особенности анализ, и прагматические аспекты. В исследовании трактуются дискурс, семантика, специфические коммуникативные функции сказочных каракалпакские сказки, терминов, социальные, культурные и нравственные аллитерация, ценности, передаваемые через них. Также рассматривается ритм. контекстное использование сказочных терминов в тексте и их значение с лингвистической точки зрения. Теоретические основы лингвопрагматики и их практическое применение освещены в работе на примерах. Эта статья может быть полезна исследователям, проводящим исследования в области фольклорной лингвистики, лингвокультурологии и прагматического анализа. Lingvopragmatikaliq jandasiw pragmatikaliq maqset mashqalasin ádebiy sáwbette tásir hám sáwbetti qabil etiw sapalılıǵın analizlewdiń sheshiwshi qurallarinan biri sipatinda alıp shıǵadı. Pragmatikaliq maqsetllerdi bir neshe tu’rlerge ajratiw múmkin hám hár biriniń tásiri málim bir kontekstte parq qılıwı múmkin. Bul pragmatikalıq maqset aktuallastırıw, "deavtomatlastırıw" fenomeni menen baylanıslı bolıp, ol ataqlı alımlar tárepinen dodalanǵan (E.A. Larin, P. Jacobson, N.V. Arnold h.,t.b.) bolip, eń tolıq analiz Praga lingvistikalıq mektebi tárepinen ámelge asırıldı. Erteklerdegi pragmatikanıń birinshi wazıypası oqıwshıǵa estetikalıq tásir etiwden ibarat. Eger shigarmaniń asliyatinda pragmatikalıq tásir bolmasa, oqıwshınıń hár qanday reakciyasın oyatatuǵin pragmatikalıq qubilis (ózgeshelik) bolmaydı hám kórkem shıǵarmanıń qádiri bolmaydı. Sóylewshiniń itibarın tıńlawshınıń itibarına tartıw, olardı kommunikativ tásir hám qızıǵıwshılıqqa tartıw maqsetinde sózlerdiń ekspressiv emocional bahalaw konnotativ mánisin, yaǵnıy sózlerdiń pragmatikalıq mánisin úyreniw zárúrligi tuwiladi. Ádebiy tekstte, ásirese, erteklerde qaharmannıń minez qulqin baqlaw múmkin, sebebi ertek qaharmanıniń hár qanday minez-qulqınıń emocional reakciyası ertek tekstiniń ulıwma mazmunı ushın áhmiyetli bolıp esaplanadı. Sonliqtan, ádebiy diskurstaǵi til birlikleri, strukturaliq-semantik ózgeshelikleri pragmatikaliq maqsettiń tu’ri hám tásirinen kelip shiǵip tańlanadi. Solay eken, bul til birlikleri pragmatikaliq analizde ashiq yaki implisit pragmatik maqsetlerdi aniqlawǵa járdem beredi. Erteklerde oqiwshiniń dıqqatin tartiw pragmatikaliq intentsiyasi ozine tán ózgesheliklerge iye. Ingliz hám qaraqalpaq xalq erteklerinde eń birinshi diqqatti ózine tartatuǵin ozgesheligi bul erteklerdiń atamalari bolip tabiladi. Misal ushin izertlew obıyektimiz bolǵan turmisliq, qiyaliy hám haywanatlar haqqindaǵi erteklerdiń atamaların úyrenip shiqtiq. 1-toparǵa ingliz erteklerinen: “Tom Tit Tot”,”Nix Nought Nothing”,“Mouse and Mouser”, “Teeny-Tiny”, “Titty Mouse and tatty Mouse”, “The Wee, Wee Mannie”, “The Pied Piper” “Henny-Penny”[ ] bolip bul atamalardi pragmatikaliq tárepten analizlep qaraymiz:1) Bul erteklerdiń atamalarında alliteratsiya hám (rhyme) rifmadan paydalaniw 445 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 5 (2024) / ISSN 2181-3701 atamani ózine tartatuǵin hám este saqlanıwı ushin xizmet etedi, bunday ritmik temalar eslep qaliwǵa járdem beredi. Dawissiz sesler ‘t’, ‘p’,’ń niń tákirarlanıwı atamaǵa oyınshıl hám ritmlilik berip bul ertektiń jeńil hám injiq ertekke tánliligine silteme beredi. Tema ashiq túrde ertektiń mazmunin sáwlelendirmeydi, al bul ertektiń personaj haqqindaǵi ertek ekenligi túsiniledi. “Nix Nought Nothing” atamasi qiziqlı hám sırlı bolıp, syujet haqqinda kóp nárse belgisiz bolǵanlıǵı menen jumbaq bolip oqıwshınıń diqqatin ózine tartadi. Bul ertektiń temasi traditsiyaliq ertek hawazin beredi, soniń menen birge Arxaik sózler ("Nix Nought") folklor yamasa eski erteklerdiń sezimin oyatadi, traditsiyaǵa tiykarlanǵan bolip oqıwshı moral sabaqların óz ishine alǵan ertekti kútedi "Mouse and Mouser"-Bul atamaniń pragmatikaliq maqseti ashiq hám súwretlewshi bolip,tishqandi hám tishqandi awlaytuǵin haywan yaki nárselerdi óz ishine alǵan aniq antagonist – protagonist qatnasıqlarınıń bolıwı mumkinshiligin názerde tutadı.Ertek atamasi haywan qaharmanlarǵa qaratılǵan bolıp, olardıń kóz-qarasinan, antropomorfik qásiyetleri yaki allegorik elementler menen aytilǵan ertekti kórsetedi. "Teeny-Tiny",“The Wee, Wee Mannie”- atamalari kishireytiriwshi yaki balaliqti tastiyiqlap, kishireytiriwshi ('Teeny-Tiny' “Mannie”) qóllanilǵan. Atamaniń ápiwayiliǵi hám toninan jas ertek qumarlar yamasa kishi qaharmanlar qatnasiwindaǵı erteklerdi suyiwshiler ushın arnalǵan ekenligin tusiniledi. “Titty Mouse and tatty Mouse” erteginiń atamasinda qollanılǵan alliteratsiya áhmiyetli sebebi bul sózler bir semantikaliq maydanǵa tiyisli bolsa ekinshiden olar bir gáp aǵzalari bolǵanliqtan oqiwshi itibarin tartiwi sózsiz. Semantikaliq birlik hám semantikaliq parallelism [2,14