Семантика методов сравнительного анализа

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье представлены подходы, методы и виды метод, сравнительного анализа, которые давно привлекают внимание подход, ученых в области сравнительной типологии. Несмотря на типологический анализ, разнообразие применяемых методов, они разрабатываются в направление идеографической соответствии с основными подходами и принципами. При этом грамматики, определенные принципы, признанные мировым научным функциональная сообществом, рассматриваются как наиболее эффективные структура. для преподавания языка. 1 PhD, Senior Lecturer, Andijan State University. E-mail: somonullayeva@mail.com Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 2 № 6 (2024) / ISSN 2181-3701 Yondashuv, tamoyil va usul atamalari ko‘pincha usul tushunchasi bilan bir-birining o‘rnida ishlatiladi, lekin bu atamalarning ayrim jihatlari ilmiy manbalarda yoritilgan va ularga tegishli ta’rif va tushuntirishlar berilgan. Yondashuvlar tamoyil va usullarda aks etadi. Yondashuv metoddan ko‘ra kengroq tushuncha bo‘lib, usul va uslublar asosida ishga tushiriladi. Yondashuv va usul tushunchalari I.L. Bim ta’rifida o‘z aksini topgan: “Usul – ta’lim va ijtimoiy hayotning maqsadi. Maqsadga erishish uchun qandaydir usullardan foydalangan holda, sharoitga mos keladigan tamoyillarni qo‘llashning umumlashtirilgan modelidir. Qiyosiy tipologik usul – bu shaklan o‘xshash turli hodisalarni o‘rganish va tushuntirish, ularning genetik o‘xshashligi, ya’ni umumiy kelib chiqishi haqida xulosa chiqarish usuli. Dastlab tadqiqot metodologiyasi sifatida ishlab chiqilgan sifatli qiyosiy tahlil 1970-yillarda Charlz Regin tomonidan ishlab chiqila boshlandi. Keyinchalik bu tahlil baholashning bir qismi sifatida ishlatilgan. Qiyosiy tahlil – muammoli vaziyatlarni tahlil qilish imkonini beruvchi va ba’zi hollarda vaziyatlarning nima uchun o‘zgarganligini tushuntirishga yordam beradigan metodologiya. Ba’zan qiyosiy tahlil yangi ma’lumotlarni to‘plashni o‘z ichiga oladi, ba’zi hollarda esa ilgari to‘plangan ma’lumotlarga asoslanadi. N. Simister va V. Skolz qiyosiy tahlilning asosiy xususiyatlarini quyidagicha payqashgan. 1) O‘zgarishlar nazariyasi. Bu birinchi navbatda, o‘zgarish nazariyasidan foydalanishni o‘z ichiga oladi. O‘zgarishlar nazariyasi ikkita narsani aniqlashga qaratilgan: o‘zgarishlarga ta’sir qiluvchi omillar va (nazariy jihatdan) yordam beradigan o‘zgarishlarni tahlil qilish. O‘zgarish nazariyasiga asoslangan qiyosiy tahlil ma’lumotlar, ijtimoiy fanlar nazariyasi va tajribalar manbasiga ega bo‘lishi kerak. 2) Keyingi bosqich odatda muammoli vaziyatlarni aniqlashda qiyosiy tahlilning birinchi qismlari bilan parallel ravishda amalga oshiriladi. Bu qiyosiy tahlilni to‘g‘ri o‘tkazish uchun qanday natijalar olinganligini yoki qanday o‘xshashliklar aniqlanganligini ko‘rsatadi. Muammoli vaziyatlar turlicha. Masalan, turli hukumatlar, maktablar, shifoxonalar, dasturlar, loyihalar kabi muammoli vaziyatlar. 3) Qiyosiy tahlilda omillarni o‘zgarish nazariyasiga asoslanib ishlab chiqish kerakligi aytiladi. Bu omillar natijalarga erishiladimi yoki yo‘qmi, kalit hisoblanadi. Barcha omillar o‘zgarish nazariyasiga asoslanadi. 4) Keyingi bosqich – muammoli vaziyatlar va omillarni baholash. Bunda har bir holat uchun baholash mezonlari ishlab chiqiladi. Vaziyat haqidagi barcha ma’lumotlar to‘plangandan so‘ng, baholash amalga oshirilishi kerak. 5) Ushbu bosqichda barcha ma’lumotlar yig‘ilgandan so‘ng, kiritilgan omillar va ma’lumotlar to‘plami tahlil qilinadi. Hisoblashda kompyuter texnologiyasi qo‘llaniladi va kichik detallarga e’tibor beriladi. 1. Yo‘nalish tamoyili. Bu tamoyil tilning uch jihatini nazarda tutadi. Ona tilini fonetika, leksikografiya va grammatika nuqtai nazaridan o‘rganishda chet tillarini o‘rganish emas, balki yuqori natijalar berishi ta’kidlanadi. Buning sababi shundaki, ularni tushuntirish nutqni yaxshilash emas, balki nazariy jihatdan asosiy hisoblanadi. 2. Tuzilish tamoyili. Bu tamoyil ona tilini o‘rgatishda ham samarali, lekin chet tilining nutqiy komponentini rivojlantirishda samarali emas. Chunki bu tamoyilda chet tilining tuzilishi ona tiliga ko‘ra tekshiriladi, lekin og‘zaki nutq ko‘nikmalarini rivojlantirishning oldi olinadi. 3. Tuzilish tamoyilini ko‘rish. Til va nutq birligiga asoslangan bu tamoyil sodda gap, sodda kirish gap, qo‘shma gap va savol-javob kabi to‘rt turni ajratib ko‘rsatadiki, bunda olimlar ularni modellashtirish va o‘rganishga e’tibor qaratadi. 141 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 2 № 6 (2024) / ISSN 2181-3701 Transformatsiya tamoyili. Bu tamoyil asoschilari amerikalik tilshunos olimlar Z. Xarris, F. Fransuz, N. Xomskiylar tilda fikr ifodalashda qoʻllaniladigan mavjud qoliplarni oʻzgartirishni tavsiya etadilar. U matnni ishga tushirish, uni toraytirish, fikrlarni birlashtirish va matnni tasvirlashni osonlashtiradigan modellarni ishlab chiqishg