Краткое описание фразеологических и паремиологических единиц, сформированных с участием топонимов в китайском и узбекском языках

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье проводится лингвострановедческий топоним, анализ фразеологических и паремиологических единиц, фразеологизм, включающих топонимы в китайском и узбекском языках. паремиологическая Топонимы представляют собой уникальную форму единица, лингвокультурология, языкового выражения, отражающую исторический, китайский язык, культурный и социальный опыт народа. Такие единицы в узбекский язык, китайском и узбекском языках передают мировоззрение, народная культура, обычаи и ценности, являясь ценными ресурсами с пословицы, лингвистической и культурной точек зрения. Исследование выражения, традиция. направлено на выявление сходств и различий фразеологических и паремиологических единиц с топонимами в китайском и узбекском языках, а также их культурных основ. Toponimlar til va madaniyat o‘rtasidagi chuqur aloqalarni ifodalashda katta ahamiyatga ega. Xitoy va o‘zbek tillarida toponimlar ishtirokidagi frazeologik va paremiologik birliklar ikki millatning tarixiy va madaniy boyliklarini aks ettirib, ularda yashab kelayotgan xalqning an’analari, urf-odatlari va dunyoqarashini ochib beradi. Bunday birliklar lingvokulturologik jihatdan qiziqarli material hisoblanadi, chunki ular tilning ijtimoiy-madaniy mazmunini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi. Frazeologik birliklar Frazeologik birliklar – bu tilning barqaror, mustahkam tarkibiy qismlardan iborat bo‘lib, ko‘pincha an’anaviy mazmunni ifodalashda qo‘llaniladi. Xitoy va o‘zbek tillarida toponimlardan hosil bo‘lgan frazeologik birliklar ko‘pincha geografik joy nomlari bilan bog‘liq bo‘lib, ularning o‘ziga xos jihatlari quyidagicha: - Xitoy tili: Xitoy madaniyatida frazeologik birliklar ko‘pincha an’anaviy madaniy qadriyatlar va diniy tushunchalar bilan bog‘liq. Misol uchun, “Shan Xiang Xue Jing” (山乡 雪景, tog‘ manzaralari orasidagi qish manzarasi) kabi frazeologik birliklar, tabiiy va ijtimoiy hodisalarni ifodalab, mazmunan Xitoy xalqining tabiatga bo‘lgan hurmatini aks ettiradi. Bu turdagi frazeologik birliklar orqali Xitoy xalqining tarixiy o‘tmishi va madaniy an’analari namoyon bo‘ladi. - O‘zbek tili: O‘zbek tilida esa, toponimlar asosidagi frazeologik birliklar ko‘proq tarixiy voqealar, xalq dostonlari yoki xalq qahramonlari bilan bog‘liq bo‘ladi. Masalan, “Samarqanddan qor olib kelgan” iborasi o‘sha hududga xos bo‘lgan tabiat hodisalarini, 52 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 4 (2024) / ISSN 2181-3701 odamlarning g‘ayratini ifodalaydi. Shuningdek, “Buxoroning changini yutgan” iborasi xalq orasida tajribali yoki ko‘pni ko‘rgan kishilarni ifodalash uchun ishlatiladi. Paremiologik birliklar Paremiologik birliklar, ya’ni maqollar, Xitoy va o‘zbek tillarida toponimlardan kelib chiqqan holda xalqning donishmandligi, ko‘p asrlik hayotiy tajribasi va e’tiqodlarini ifodalaydi. - Xitoy tili: Xitoy maqollarida joy nomlari ko‘pincha xalq donishmandligini va dunyoqarashni aks ettiradi. Masalan, “山高皇帝远” (“Tog‘lar baland, imperator uzoqda”) maqoli insonning o‘zicha mustaqillik istagiga va hukumatning uzoq hududlarni boshqarish qiyinligiga ishora qiladi. Ushbu maqol orqali Xitoy xalqining davlat va hukumatga nisbatan munosabati aks ettirilgan. - O‘zbek tili: O‘zbek maqollarida esa tarixiy joylar, shaharlar yoki ma’lum bir geografik hududlarga ishora qilgan holda o‘git yoki maslahat shaklidagi fikrlar beriladi. Masalan, “Xiva eshigi yopiq, qo‘y soqchilar yotibdi” maqoli orqali vaqtincha hal etilmagan yoki murakkab holatlarni ifodalash mumkin. Bu kabi maqollar xalqning aql-idroki va hayotiy tajribalariga asoslanadi. Ushbu asarlar to‘plami ikki millat madaniyati va tilidagi umumiylik va o‘ziga xosliklarni tahlil qilishda muhim qo‘llanma vazifasini bajaradi. Xitoy va o‘zbek tillaridagi toponimlardan kelib chiqqan frazeologik va paremiologik birliklar madaniy nuqtai nazardan chuqur tahlilni talab etadi, chunki bu birliklar orqali xalqning mentaliteti va o‘ziga xos dunyoqarashi namoyon bo‘ladi. Til va madaniyat o‘zaro chambarchas bog‘langan va bir-birini ta’sirlovchi tizimlar sifatida qaraladi. Til o‘zida jamiyatning tarixiy va madaniy tajribasini ifodalab, xalqning urf-odatlari, qadriyatlari, e’tiqodlari va o‘ziga xos dunyoqarashini aks ettiradi. Frazeologik va paremiologik birliklar, ya’ni iboralar va maqollar tilning madaniy jihatlarini aniqlashda muhim vositalardan biri hisoblanadi. Ushbu birliklar yordamida til madaniyatga bog‘lanadi va xalqning hayotiy tajribasi, an’analari, hikmatlari nasldan-naslga o‘tadi. Frazeologik birliklarning madaniy mazmuni. Frazeologik birliklar – barqaror ma’no ifodalaydigan iboralar yoki so‘z birikmalari bo‘lib, ularning leksik tarkibi o‘zgarmas bo‘ladi. Ular til vositasida xalqning tarixiy va madaniy merosini ifodalaydi. Frazeologik birliklar ko‘pincha xalq hayotidagi muhim voqealar, tarixiy shaxslar yoki madaniy qadriyatlar bilan bog‘liq bo‘ladi. Masalan: - Xitoy tili: Xitoy madaniyatida frazeologik birliklar tabiat bilan bog‘liq. M