Об Ахмаде Муаммоий и его произведении

Аннотация

Ключевые слова: В статье рассматривается развитие жанра муаммо в муаммо, узбекской литературе на протяжении различных узбекская литература, исторических периодов, начиная с древности и заканчивая Ахмад аль-Муаммоий, современностью. Особое внимание уделяется жанр, произведению турецкого поэта Ахмада аль-Муаммоий, его 1 Doctoral student, Uzbek Philology, National University of Uzbekistan named after Mirzo Ulugbek Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 3 (2024) / ISSN 2181-3701 поэтические приемы, трактовке жанра и его основным теоретическим аспектам. историческая эволюция В статье анализируются виды муаммо и примеры их использования, включая сложные поэтические приемы и символику, а также влияние этого жанра на формирование литературной традиции в Узбекистане. Oʻzbek adabiyotida muammo janrining tarixiy geneziyasi bir necha asosiy bosqichlardan iborat. 1. Qadimiy davr: Oʻzbek adabiyotining dastlabki namunalari, masalan, “Alisher Navoiy” asarlarida, insoniy muammolar va axloqiy masalalar ko‘tarilgan. Bu davrda adabiyotda ijtimoiy adolat va axloqiy g‘oyalar muhim o‘rin tutgan. 2. Milliy uygʻonish davri (19-asr oxiri – 20-asr boshlarida): Bu davrda Oʻzbek adabiyoti milliy, ijtimoiy va madaniy muammolarni o‘rganishga qaratilgan. Abdulhamid Cho’lpon va boshqa yozuvchilar xalqning haq-huquqlari, ta’lim va madaniyat masalalarini yoritishga intildilar. 3. Sovet davri (1920-1991): Bu davrda muammo janri yangicha shakllandi. Inson va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlar, ijtimoiy tenglik va adolat masalalari ko‘tarildi. Yozuvchilar bu davrda siyosiy va ijtimoiy muammolarni o‘rganishga davom etdilar. 4. Mustaqillik davri (1991-yildan hozirgacha): Mustaqil Oʻzbekistonda muammo janri yangi, global muammolarni, madaniy identitet va tarixiy tajribalarni yoritishga yo‘naltirildi. Zamonaviy yozuvchilar ijtimoiy va shaxsiy muammolarni yangi uslub va shakllarda ifodalashga harakat qilmoqdalar. Shunday qilib, Oʻzbek adabiyotida muammo janri tarixiy rivojlanish jarayonida ijtimoiy va madaniy o‘zgarishlarga muvofiq shakllangan.Muammo janri, ko‘pincha maqolalar, esse va hikoyalar shaklida, muhim ijtimoiy masalalarni, shuningdek, inson va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni, adabiy tanqidni o‘z ichiga oladi. Bu janrda Oʻzbekiston adabiyotida Abdulhamid Cho’ lpon, Hamid Olimjon, va Ismoil Qutbiddin kabi yozuvchilar muhim rol o‘ynadilar. Shu bilan birga, 1960-70-yillarda muammo janri yana rivojlanib, zamonaviy hayotning muammolarini, o‘zbek millatining identiteti va tarixiy tajribalarini aks ettiruvchi asarlar yaratildi. Bugungi kunda ham bu janr o‘z ahamiyatini saqlab qolmoqda, zamonaviy muammolar va globalizatsiya jarayonlari yuzasidan yangicha qarashlarni talab etmoqda. Muammo – arabcha a’mo - “ko‘zi ko‘r qilingan”, degan ma’noni anglatishi barchaga ma’lum. Turkiyalik she’rshunos Ahmad al-Muammoiy o‘zining “Risolayi muammo” asarini o‘z davridagi Rum elining askarlari qozisi bo‘lgan Axiyzoda Abdulhalim Afandining topshirig‘i bilan yozganini shunday izohlaydi: “ammo bu asnoda ushbu da’vat-chaqiriqning hosil bo‘lishiga bois uldur, ki bu ta’lifning unvoni afzalul-fuzaloi al- mutahayyiriyn, vorisi ulumi Hazrat Sayyid - al mursaliyn, manbai ziloli ulum va ma’orif, sarchashmai zavorifi avorif, nazm: Muhiti ma’rifati bahri muruvvat, Sipehri makramati xurshidi tal’at. Sariri ilmu fazling jonishini, Sharifi sadring bolonishini. Muattar bo‘yi xulqi birla olam, Nasimi anfosi jonbaxshi-la xushdam. 230 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 3 (2024) / ISSN 2181-3701 Sadrul afozil, bahrul fazoil, mutajam’il-anvo’il funun al- aqliya, hoviyi asnofil ulum ush-sha’ria van-naqliya, AXIYZODA ABDULHALIM AFANDI, al-qoziy bil asokiril mansur fiy Rum eli”. Aslida Ahmad Muammoyi bu janrga qiziqishini shunday ifodalaydi: “zakovat va fatonat arboblarining zamiriga yashirin qolmasinkim, bu bekaslik va tanholik sahrosining sargashtasi, faqir va haqir Ahmad Muammoyi bundan oldingi muammo risolalarini ko‘pchiligiga ergashib, ba’zi vaqtlarda salim ta’bli va mustaqim zehnli do‘stlarimizga ko‘rsatardik va ular bilan bahsu munozara qilardik. Ular mendan o‘z davrining muammobayon shoirlaridan Amriy Chalabiyning zehnidan chiqqan lochinparvoz muammolarni bir joyga yig‘ishni iltimos qildilar. Lekin bu ishga imkonim yo‘q edi, qo‘lim kaltalik qilardi. Shunda bunga Qozi askar AXIYZODA ABDULHALIM AFANDI bosh qo‘shdilar va qo‘llab-quvvatladilar, deydi. Ahmad Muammoyining “bekaslik va tanholik sahrosining sargashtasi” jumlasidan uning oilasi bo‘lmagan, degan xulosa ham chiqarish mumkin. U ulfat – do‘stlari bilan har joyda o‘tirishlarda muammo janridagi she’rlarni aytib yurgan. Do‘stlari esa uning zehni o‘tkirligi uchun o‘zlaridan oldin o‘tgan Amriy Chalabiyning muammolarini bir yerga yig‘ishini so‘rashgan. Lekin bunga moddiy mablag‘i bo‘lmagan Shunda bu asarini o‘rtaga keltirishda un