O'ZBEKISTON TO'QIMACHILIK SANOATINING EKSPORT SALOHIYATINI OSHIRISH MASALALARI

Аннотация

tadqiqotimiz jarayonida to‘qimachilik sanoatini rivojlantirishdagi muammolar o‘rganildi, to‘qimachilik sanoatidagi moderinizatsiyalangan texnalogiyalar, ekalogik muammolar, logistika, xalqaro standartlar, xomashyoni qayta ishlash kabi jihatlari o’rganildi. Kalit so‘zlar: to‘qimachilik, eksport, ISO, GOTS, logistika, paxta, tola, texnologik modernizatsiya, xalqaro savdo. Bugungi kunda dunyo bozorlarida ekologik toza va sifatli mahsulotlarga talab ortib borayotganligi sababli Oʻzbekiston “yashil iqtisodiyot” va ekologik toza mahsulotlar ishlab chiqarishni rivojlantirish orqali oʻz pozitsiyasini kuchaytirishga harakat qilayotganligi, mahalliy korxonalar Janubiy Koreya, Xitoy, Turkiya va Yevropa bozorlariga kirib, sifatni xalqaro standartlarga moslashtirish ustida ishlayotganligi hamda paxta yetishtirish va qayta ishlashning yangi klaster modeli joriy etish, bu boradagi xorijiy investorlarni jalb etilayotganligi ishimizning dolzarbligidan dalolat bermoqda. To'qimachilik sanoati mamlakatning barcha hududlarida keng tarqalgan va eng ko'p ish o'rinlariga ega bo'lgan sohalardan biridir. Bugungi kunda 6 mingdan ortiq korxona 570 ming kishini ish bilan ta'minlamoqda. So'nggi yillarda investitsiyalar va yangi texnologiyalarni faol jalb qilish orqali sanoat samaradorligi sezilarli darajada oshdi. Masalan, o'tgan yili 8 milliard 200 million dollarlik to'qimachilik va tikuvchilik-trikotaj mahsulotlari ishlab chiqarilgan, bu yetti yil avvalgidan 4,2 baravar ko'pligini inobatga olsak sezilarli ravishda rivojlanish bo’lmoqda. Shuningdek, 2023 yilda sanoatning eksport hajmi 3,1 milliard dollarni tashkil etdi. Bu yil sanoat uchta yangi bozorga chiqdi, eksport geografiyasi 83 mamlakatni tashkil etadi. Biroq, eksport tarkibini tahlil qilish ma'lum kamchiliklarni ko'rsatadi. Masalan, tayyor tovarlarni eksport qilishda yuqori qo'shimcha qiymatga ega mahsulotlarning ulushi past. Eksportning qariyb 80 foizi hali ham an'anaviy sheriklar bozorlariga to'g'ri keladi. Rivojlangan mamlakatlar bozorlariga yoki brendlarga eksport hajmini oshirish uchun xalqaro standartlar va sertifikatlar 118 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference talab qilinadi. Biroq, faqat 175 ta korxona ushbu talablarga javob beradi. 18 ta tumanda to'qimachilik mahsulotlarining yillik ishlab chiqarish hajmi million dollarga ham yetmaydi. Ishlab chiqarishni ko'paytirishning eng yaxshi usullaridan biri bu mahallalarda yirik korxonalar filiallarini ochishdir. Masalan, Samarqand shahridagi Zarafshon to'qimachilik fabrikasi 11 ta mintaqaviy filial ochdi. Buning afzalligi shundaki, standartlarni amalga oshirish yoki sertifikatlar olish uchun qo'shimcha vaqt va pul sarflashning hojati yo'q. To'qimachilik korxonalari uchun eng dolzarb muammolardan biri xom ashyodan foydalanishdir. Mamlakatimizda 1 million 300 ming tonna paxta tolasini qayta ishlash quvvati mavjud, ammo hozirgi vaqtda 1 million tonnaga yaqin tola ishlab chiqarilmoqda. 1-jadval Oʻzbekiston toʻqimachilik sanoatidagi muammolari № Muammo turi Tavsifi Ehtimoliy yechimlar Zamonaviy uskunalar Eski uskunalar va xarid qilish, xorijiy Texnologik 1 raqamli texnologiyalar investitsiyalarni jalb modernizatsiya yetishmasligi. qilish, davlat dasturlarini kengaytirish. Tomchilatib sugʻorish Paxta yetishtirishda Suv va tabiiy texnologiyalarini suv isrofi va samarali 2 resurslardan kengaytirish, ekologik sugʻorish tizimlarining foydalanish amaliyotlarni yetarli emasligi. rivojlantirish. Kimyoviy o'gʻitlar va Ekologik toza qishloq Ekologik pestitsidlar tuproq va xoʻjaligi usullarini joriy 3 muammolar suv sifatiga zarar etish, ekologik nazoratni yetkazmoqda. kuchaytirish. Kasbiy taʼlim Soha uchun zarur dasturlarini Malakali kadrlar 4 boʻlgan yuqori malakali modernizatsiya qilish, yetishmovchiligi mutaxassislar soni kam. amaliyotga yoʻnaltirilgan kadrlar tayyorlash. Oʻzbek mahsulotlari Xalqaro standartlarga Mahsulot 5 xalqaro bozorda kuchli mos mahsulotlar ishlab raqobatbardoshligi brend sifatida tan chiqarish, marketing va 119 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference olinmagan. brendlashga eʼtibor qaratish. Chuqur qayta ishlash Paxta xomashyosining Xomashyoni quvvatlarini oshirish, katta qismi hali ham 6 qayta ishlash tayyor mahsulot tayyor mahsulot shaklida darajasi eksportiga eʼtibor emas. qaratish. Transport Transport va logistika infratuzilmasini Logistika va xarajatlarining yuqoriligi 7 yaxshilash, eksport infratuzilma eksportga toʻsqinlik jarayonlarini qilmoqda. soddalashtirish. Sertifikatlashtirish Mahsulot sifatini jarayonlarini Global xalqaro talablar soddalashtirish, 8 standartlarga darajasida kafolatlashda korxonalarni sifat moslashish qiyinchiliklar mavjud. standartlariga moslashtirish. Jadvalda keltirilgan kamchiliklarni bartaraf etishda quyidaki quyidagi yechimlarni shaklantirdik: Texnalogik rivojlantirish: zamonaviy uskunalarni xarid qilish uchun davlat tomonidan subsidiyalar ajratish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va soliq imtiyoz